Frambozen (Rubus idaeus) en bramen (Rubus fruticosus oftewel gewone braam) behoren beiden tot de rozenfamilie en het geslacht Rubus. De soorten zijn inheems en waren in de prehistorie al aanwezig. Inmiddels worden beiden gekweekt om te eten.
Bramen en frambozen groeien vrij in de natuur, in bermen, (open) bos en parken. Ze groeien heel goed op leembodems en leemachtige zandbodems in beekdalen. Het zijn over het algemeen lichtminnende planten. Soortenrijke gebieden in ons land zijn de beekdalen van Drenthe, Twente, de Achterhoek, Noord-Brabant, Montferland, de Nijmeegse stuwwal en Zuid-Limburg.
De gecultiveerde braam is een kruising van verschillende braamsoorten, waar eigenlijk geen soortnaam aan gegeven kan worden. Tot het geslacht behoren meer dan 600 soorten , maar de meeste zijn kruisingen tussen verschillende soorten.

De wilde soorten zijn te onderscheiden in de framboos en de gewone braam, maar er zijn meer soorten. Minder bekende frambozen zijn prachtframboos (Rubus spectabilis) en roodbloeiende framboos (Rubus odoratus). Tot deze groep wordt ook de Japanse wijnbes (Rubus phoenicolasius) en Rubes vikinsis gerekend. Deze vier soorten zullen we verder niet bespreken, omdat deze soorten niet inheems zijn.

Rubus spectabilis pfly1
Rubus spectabilis
Minder bekende braamsoorten zijn de dauwbraam (Rubus caesius), hazelaarbraam (Rubus corylifolius), koebraam (Rubus inermis), peterseliebraam (Rubus laciniatus) en steenbraam (Rubus saxatilis). De koebraam en steenbraam zijn zeldzaam in Nederland, maar de andere soorten komen algemeen voor. Het lijkt erop dat deze braam op dezelfde manier kan worden gebruikt als de gewone braam (http://eten-en-drinken.infonu.nl/), maar de vruchten zijn in ieder geval eetbaar. Echter of de medicinale werking vergelijkbaar is, wordt niet duidelijk. Of ook de bladeren op dezelfde manier bruikbaar zijn, wordt niet duidelijk.

Dauwbraam 03-09-2005 16.00.28
Dauwbraam
Braamsoorten zijn gekruist met de framboos en hieruit zijn de loganbes en taybes ontstaan.

Loganbes
Loganbes

Framboos

De framboos heeft witte bloemen en prachtige rode vruchten. Deze groeien aan de scheuten van het jaar ervoor en deze sterven af. De nieuwe scheuten zijn dan inmiddels al gevormd en zullen het jaar erop vrucht dragen. Dit verschilt van de braam. De framboos is een zomerframboos, maar inmiddels zijn er ook herfstframbozen die vanaf half augustus vrucht dragen.

Owoce Malina
Framboos

Framboos: gebruik van prehistorie tot nu

In Europa wordt de framboos gekweekt om te eten. Er zijn aanwijzingen dat jagers-verzamelaars uit de prehistorie al wilde frambozen plukten en aten. Frambozen worden door hommels en bijen bestoven, maar kunnen ook zichzelf bestuiven. Wanneer de framboos rijp is, is hij gemakkelijk te plukken; hij laat gemakkelijk los van de plant. Je moet het wel voorzichtig doen anders knijp je hem snel fijn.
Vanaf de middeleeuwen zijn er aanwijzingen voor het telen van frambozen.

Himbeere Blute

Framboos: gezond, voedzaam en lekker

Frambozen zijn lekker zoet en erg gezond, ze bevatten verschillende vitaminen en mineralen. Er zit veel vitamine C in, maar ook vitamine B11, E en K. De mineralen die in frambozen zitten zijn mangaan, magnesium, koper en kalium. Frambozen zijn bijzonder vezelrijk. Frambozen bevatten veel antioxidanten, stoffen die celschade voorkomen en herstellen. De antioxidante werking van framboos is driemaal zo groot is als die van kiwi en tweemaal als die van tomaat.
De vruchten kunnen vers gegeten worden, maar ook verwerkt tot sap, puree, saus, siroop, likeur, azijn, jam en desserts. Van de gedroogde bladeren kan thee worden getrokken.

Frambozenbavarois
Frambozenbavarois

Braam

De gewone braam wordt ook wel de bosbraam genoemd. Hun groei kan zo overdadig zijn dat ze vaak afgemaaid worden omdat ze beschouwd worden als onkruid. Bramen kunnen in augustus en september in de vrije natuur geplukt worden. De groene bladeren blijven lang aan de takken hangen, sommige gedeelten houden hun bladeren zelfs in de winter. De bloemen zijn wit of roze en de vruchten blauwrood tot donkerblauw.

Blackberry with fruits
Bramenstruik met vruchten

Braam: gebruik van prehistorie tot nu

Bramen komen over de hele wereld voor. Het zijn een- of tweejarige struiken met stekels. Alleen al in ons kleine land komen meer dan 250 soorten van de gewone braam voor. Hoewel men in de prehistorie de houtige stengels misschien wel zal hebben gebruikt als touw of vlechtmiddel, zijn hiervan geen archeologische vondsten bekend.

Dat geldt niet voor bramenpitten. De oudst bekende bramenpitjes die gevonden zijn, zijn ongeveer 7500 jaar ou. Pitjes van de framboos dateren van rond 4500 v.Chr. Bramen waren als zoete voedselbron zeer gezocht. Bramenpitjes zijn teruggevonden in de maaginhoud van prehistorische Drentse veenlijken, zoals de vrouw van Zweeloo. De bramen zijn als vruchten gegeten, maar kunnen ook verwerkt worden tot likeur, siroop, sap, jam, saus, wijn en gelei. Ook kan de braam bij desserts worden gebruikt als garnering. Van gefermenteerd blad zet men lekkere thee. Zowel de vruchten als de jonge scheuten kunnen zijn gebruikt als verfstof voor wol.

Aan het begin van onze jaartelling werden bramen gebruikt om koorts en darmproblemen te behandelen. De oude Grieken en Romeinen gebruikten bramen niet alleen als medicijn, maar ook als ingrediënt voor taarten of jam.
Vroeger werden de twijgen langs een koehoorn zonder punt gehaald om de doornen te verwijderen (VAN GINKEL, 2016). Met een ander gereedschap van hoorn werd de twijg in drieën gedeeld. De banden werden gebruikt als bindmiddel bij het vlechten van manden, bijenkorven, etc.

Bramen
Bramen

Braam als medicijn?

Bramen zitten, net als frambozen, vol antioxidanten en bevatten veel vitamine A, C en E. Deze zijn goed voor het lichaam omdat ze de weerstand tegen infecties en allerlei ziekten versterken. Eten van vers fruit en verse groenten is goed voor de gezondheid en helpt zoals al opgemerkt o.a. verschillende vormen van kanker voorkomen. Anthocyanen in bramen kunnen de groei van kankercellen vertragen. Deze stoffen zijn ook een natuurlijke bescherming tegen Uv-straling van de zon, waardoor schade van huidcellen wordt tegengegaan en de kans op huidkanker kleiner wordt. Door bramen te eten wordt het risico op long-, slokdarm- en darmkanker kleiner. Onderzoeken hebben aangetoond dat anthocyanen uitzaaiingen en de groei van kankercellen kunnen remmen. Ander onderzoek heeft aangetoond dat anthocyanen beschermen tegen hart- en vaatziekten door vaatwandschade ten gevolge van vrije radicalen te herstellen. Bramen bevatten ook magnesium wat gunstig is bij het reguleren van de bloeddruk en het beschermt tegen hartritmestoornissen. Xylitol is een suiker dat in de vezels van bramen voorkomt, het wordt minder snel in het bloed opgenomen dan glucose, waardoor het helpt bij het stabiliseren van de bloedsuikerspiegel. Eten van bramen kan een positief effect hebben op motorische en cognitieve vaardigheden die verslechteren door ouderdom. In een onderzoek bij oudere ratten kreeg de ene groep gedurende 8 weken bramen te eten en de andere groep niet. De ratten die wel bramen te eten kregen bleken een betere balans en coördinatie te hebben, en ook bleek hun kortetermijngeheugen beter dan in de groep die geen bramen te eten kregen. Bramen bevatten veel foliumzuur en dit is gunstig tijdens zwangerschap omdat foliumzuur het ontstaan van bijvoorbeeld een openrug kan voorkomen.

Iets wat niet veel mensen weten is dat jonge scheuten van de braamstruik gegeten kunnen worden. Jong gedroogd braamblad kan in een theemix worden gebruikt als geneeskrachtig middel, het werkt licht urinedrijvend, helpt bij milde diarree, kan maagslijmvliesontsteking genezen en aambeien verdrijven. Een gorgeldrank van braamblad wordt traditioneel gebruikt om ontstekingen in de mond en keelholte op te lossen.
Werkzame stoffen in bladeren van de braam zijn: tanninen (looistoffen), organische zuren waaronder barnsteen-, oxaal-, appel-, succine-, citroen- en melkzuur, flavonoïden, waarvan quercetine de meest belangrijke is, triterpenen, inositol en vitamine C. Verder bevat het braamblad hydrochinon, arbutine, sporen van etherische olie en methylsalicylaat.

Braamblad is geen sterk geneeskrachtig natuurmedicijn en wordt daarom slechts bij milde vormen van aandoeningen ingezet. Kruidengeneeskundigen schrijven het wel voor bij milde vormen van diarree, maagslijmvliesontsteking, aambeien, witte vaginale afscheiding, overmatige baarmoederlijke bloeding, bloed in de urine en bloedbraken. De laatste drie genoemde aandoeningen kunnen het gevolg zijn van serieuze en ernstige onderliggende aandoeningen. Wij adviseren dergelijke klachten serieus te nemen en niet zelfstandig met bijvoorbeeld gedroogd braamblad te behandelen. Als mondspoelmiddel kan braamblad gebruikt worden bij tandvleesontstekingen en mondinfecties. De looistoffen in braamblad hebben een ontstekingsremmende werking. Door kruidengeneeskundigen wordt een mondspoelmiddel van braamblad om mee te gorgelen voorgeschreven bij tandvleesontsteking, keelpijn, wondjes en infecties in mond- en keelholte.

Mures fleurs

Bronnen

http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/gezonde-voeding/100061-de-geneeskracht-van-frambozen.html
http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/gezonde-voeding/99649-de-geneeskracht-van-bramen.html
http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/natuurgeneeswijze/123412-de-geneeskracht-van-braamblad.html
https://www.puurfiguur.nl/bramen
Health Benefits of Blackberry. https://www.organicfacts.net/health-benefits/fruit/blackberries.html
Tremblay, S. (2014). What are the Health Benefits of Blackberries? http://www.livestrong.com/article/231114-what-are-the-health-benefits-of-blackberries/
Blackberries nutrition facts. http://www.nutrition-and-you.com/blackberries.html
What Are the Benefits of Eating Blackberries? http://healthyeating.sfgate.com/benefits-eating-blackberries-4038.html
Rubus (Braam), In: Inheemse bomen en struiken in Nederland en Vlaanderen. Maes B. Boom, Amsterdam; 2006:265-269
http://eten-en-drinken.infonu.nl/producten/73476-bramen-een-zomers-fruit.html
https://waarneming.nl/soort/info/187043

Peterseliebraam

Door Eric Duiverman, Greetje Bijloo en Nadine Lemmers

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here