Als oermensen in het Oertijdpark is het verzamelen van de juiste grondstoffen een werk op zich. In de middensteentijdhut en steentijdhuis hangt prachtige lindebast. In dit artikel vertellen wij dankzij wie we het materiaal hebben gekregen en hoeveel werk ze heeft gedaan om dit materiaal te kunnen leveren.

Armenhoes met prachtige lindenbomen langs het huis (Copyright Stichting Harm Tiesing).

Lindebast in de prehistorie

We kunnen in de steentijd niet om het feit heen dat lindebast (en andere bastsoorten) een belangrijke grondstof was voor touw, visgerei, schedes en zelfs kleding en schoenen. De vondst van de ijsman Ötzi heeft dit wel duidelijk gemaakt. Inmiddels zijn er uit de prehistorie o.a. boombast-gevlochten hoeden, schoenen, mantels en messchedes gevonden. Tot in de 20e eeuw werden vezels van boombast van wilg of linde als grondstof gebruikt voor onder andere touw in Scandinavië en Rusland.

Museum of History of Donetsk metallurgical plant (012)
Museum of History of Donetsk
Bundesarchiv Bild 101I-137-1050-04A, Russland, alteMännervorHolzhaus

Hoe oogst je de lindebastvezels?

Lucia Ros (Prehistory Alive Worldwide) levert ons nu al een jaar prachtige lindebast, maar hoe gaat zij te werk? Hieronder geeft ze stap voor stap aan hoe ze dit gedaan heeft!

Een kleine uitleg vooraf

Ik heb afgelopen lente een aantal prachtige lindetakken en stammen gekregen van Leo Wolterbeek. Tijdens een evenement heb ik lange stroken van de boom af gehaald en opgerold. Zo kon ik ze beter vervoeren en makkelijk opslaan.
Bij wijze van experiment (en het ontbreken van een fatsoenlijke sloot in mijn buurt) heb ik ervoor gekozen de lindebast te laten roten in grote bakken op mijn balkon. Hoe dat gegaan is, leg ik hieronder in korte stappen uit.

Bast van de boom scheiden

De bast van de linde kan het best worden geoogst wanneer de sapstroming van de bomen weer tot gang komt; rond april/mei.Maar let op: als je de bast van een levende boom snijdt, gaat hij dood. Dus als je ooit zelf aan de slag wilt gaan met lindebast (of andere boomsoorten), oogst dan van een boom die gekapt gaat worden, of gebruik geknipte takken!

Stap 1: Bast in bakken met water

De grote opgerolde stroken lindebast heb ik eerst in de bakken gelegd, en vervolgens gevuld met water. Daarnaast heb ik ook nog een paar stroken in de vijver bij mijn ouders gelegd, om te kijken hoe dat zou gaan. Om de vezels van de bast goed te oogsten, moet de bast namelijk eerst een lange tijd roten in water.
Roten is een (bacterieel) rottingsproces, wat er voor zorgt dat de vele lagen van de lindevezels van elkaar los komen. Deze zitten namelijk vast met pectine, een natuurlijke lijmstof. Roten lost dus de lijm op. Het roten van lindebast is het beste in (stromend) slootwater. Daar zitten genoeg bacteriën in om de lagen van elkaar te scheiden, en gaat het proces dus ook sneller.
Het duurde ongeveer 1 maand voor ik de eerste lagen eraf kon pellen; bij mij thuis waren dat enkele lagen, terwijl ik bij de vijver van mijn ouders al veel verder kwam. Zo zie je maar dat de bacteriën daar een stuk beter waren!

Bakken met water en lindebast.

Stap 2: Het oogsten van de vezels

Na vier weken konden de eerste delen van de lindebast worden geoogst. Ik kon de eerste paar lagen op gemakkelijk van de bast af trekken. Hierna heb ik de verschillende lagen ook weer van elkaar af getrokken, en ben ik ze stuk voor stuk gaan afspoelen in de douche. Vervolgens heb ik ze allemaal opgehangen in de douche. De vezels die ik bij mijn ouders kon oogsten, hebben ook eerste een douchebeurt gekregen waarna ik ze in de tuin kon ophangen. Een heel tof gezicht!

Stank

Dat de lindebast aan het roten is, wil ook zeggen dat het behoorlijk gaat stinken. Dat is een goed teken. Je weet dan dat het echt goed werkt. Maar als je dit op je balkon doet, zijn je buren niet erg blij met je.. gelukkig had ik een lieve buurman 😉
Ik was dus wel genoodzaakt om de bakken regelmatig te verschonen. Het beste was om dit eens per week te doen. Dat zorgde er wel voor dat het proces iets langer duurde, en dat ik er dus veel meer werk aan had.

Het oogsten van de lindebast.
Het oogsten van lindebast. Je ziet hier duidelijk dat er veel lagen in zitten. Deze kan je dus allemaal van elkaar af pellen, afhankelijk van wat je er uiteindelijk mee wilt doen natuurlijk!

Lindebast oogsten.
Afspoelen van de vezels

Stap 3: Drogen

Na het oogsten en afspoelen moet de lindebast drogen. Je hangt de stroken uit elkaar. Hoe snel ze drogen, hangt af van de temperatuur en hoe veel lagen de vezels nog hebben. Daarna bundel je ze bij elkaar en zijn ze klaar voor gebruik!

Het drogen van de lindebast.

Een bundel lindebast

Stap 5: Iets leuks maken

Na de oogst wilde ik natuurlijk ook wel iets leuks maken! Ik heb dus gelijk de messschede van Ötzi na gemaakt.

Van de vezels kan je een messchede maken.
Messchede is af.

Conclusies

Uiteindelijk duurde het ruim 3,5 maand voor ik alle vezels heb kunnen oogsten. Verder kwam ik tot de volgende ontdekkingen:
• Ik had hele dikke en dunnere stroken bast, en merkte al snel dat de dunne stroken een stuk sneller geroot waren dan de brede.
• Het roten in bakken water is een hoop extra werk (i.v.m verversen), en duurt langer dan roten in de sloot.
• Je hoeft niet perse de beginlagen er als eerste af te halen. Je kunt de lindebast langer laten liggen en alles in 1 keer eraf halen.
• Je kunt kiezen laag voor laag te verwijderen, of alles te laten zoals het is. Wanneer het opdroogt, kan je alsnog de lagen verwijderen. Dit hangt er wel vanaf hoe lang je de bast hebt laten roten.
• Tijdens het proces stinkt het verschrikkelijk, maar de geur van de bast is na het drogen wel aangenaam.
• De kleur van de vezels is iets donkerder wanneer je ze root in water, maar scheelt niet veel.

Dankwoord

Met dank aan de kennis en foto’s van Prehistory Alive Wordwide kon dit artikel geschreven worden. Lucia bedankt!

Nadine Lemmers& Lucia Ros

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here