Tot het geslacht Plantago behoren wereldwijd ongeveer 200 soorten, in Nederland komen zeven soorten voor:
• Grote weegbree (Plantago major subsp. major);
• Smalle weegbree (Plantago lanceolata);
• Hertshoornweegbree (Plantago coronopus);
• Ruige weegbree (Plantago media);
• Getande weegbree (Plantago major subsp. intermedia);
• Zandweegbree (Plantago arenaria);
• Zeeweegbree (Plantago maritima).
De naam van Plantago is afgeleid van het Latijnse woord planta wat zool van de voet betekend en ago wat ‘soort van’ betekent. Deze naam is te verklaren doordat de bladeren dichtbij de grond groeien. Meest voorkomend zijn de grote en de smalle weegbree. In de kuststreken komt de hertshoornweegbree voor in de duinen en op zeedijken. Deze naam komt door de vorm van de bladeren, het lijkt op een hertengewei. De ruige weegbree, met behaarde bladeren, komt voor op rivierdijken.

Plantago coronopus0
Plantago coronopus

Gebruik van de prehistorie tot nu

Het blad van de verschillende weegbreesoorten werd in het verleden en wordt ook nu nog gegeten en gebruikt als geneeskrachtig middel. Vroeger werd aan weegbree veel magische kracht toegedicht. Weegbree is al ongeveer 4000 jaar bekend in Europa. In Koerdistan werd het ver voor het begin van onze jaartelling gegeten als een soort groente. In de 2e eeuw werd weegbree door de oude Romeinen gebruikt bij beten van wilde dieren, bijensteken, wespen- en schorpioenbeten en bij slecht helende wonden. Weegbree werd in een schoen gelegd tegen voetkwalen, en men gebruikte het eeuwenlang om slijm gemakkelijker op te hoesten. De weegbree met brede bladeren kan gebruikt worden in salades en pesto. Bijzonder is het gebruik van de zaadhuid van de zaden van de soorten Plantago ovata, Plantago ispagnula en Plantago psyllium. Van deze zaadhuiden wordt een product gemaakt ter bevordering van de stoelgang: psylliumvezel.
In het Oertijdpark gebruiken we weegbree en zuring om vlees en vis te kunnen koken in leem. De keuze voor deze twee soorten zijn te verklaren door de eetbaarheid, de grote bladeren en de regelmaat waarmee deze bladeren te vinden zijn.

Psyllium seed husks
Zaadkapsels

Grote weegbree (Plantago major)

Oorspronkelijk kwam de grote weegbree of breedbladweegbree alleen in Europa voor, maar door de Europese volksverhuizers werd de plant over de hele wereld verspreid. Het verhaal gaat dat Ierse volksverhuizers die naar de Nieuwe Wereld trokken de plakkerige zaden aan hun schoenzolen meenamen en zo de plant in Amerika brachten. De Indianen in Amerika noemden de weegbree “voetstap der bleekgezichten”. “Overal waar blanken hun voetstap gezet hadden, groeide weegbree”. De grote weegbree komt vaak voor op platgetreden paden, de bladeren groeien in een dichte rozet plat op de grond. De geslachtsnaam Plantago stamt van het Latijnse planta pedis (voetzool). Een bijzonderheid van het weegbreeblad is dat als je een blad uit elkaar trekt het buitenste weefsel breekt maar dat de er doorheenlopende vaatbundels heel blijven. De grote weegbree bloeit van mei tot november en lijkt daarna af te sterven. Het is echter een meerjarige plant die het volgende seizoen eind maart weer opkomt. Het roodbruine zaad zit in lange stelen en wordt als het vochtig wordt plakkerig. Hierdoor kan het aan de vacht van dieren of kleding van mensen gemakkelijk worden meegenomen en worden verspreid.

Grote weegbree bloeiwijze Plantago major subsp. major
Grote weegbree bloeiwijze
De ruige weegbree (Plantago media) is verwant aan de grote weegbree. Deze groeit op gras, heeft kortere aren en violette meeldraden.

Plantago media0
Ruige weegbree

Smalle weegbree (Plantago lanceolata)

De smalle weegbree heeft smalle rozetbladeren met parallellopende nerven. Ook dit is een overblijvende plant die in de herfst afsterft en in het voorjaar weer opkomt. Deze soort groeit vooral in losse voedselrijke grond, in grasland en bermen, en kan zowel tegen droogte als vocht. De smalle weegbree is inheems in Europa. De soortnaam lanceolata komt van de lancetvorm van het blad. Jonge blaadjes van de smalle weegbree kunnen heel goed gebruikt worden in salades. Smalle weegbree kent van alle soorten de meeste kruidengeneeskundige toepassingen.

Plantago lanceolata plant
Smalle weegbree

Geneeskrachtige werking?

Smalle weegbree is rijk aan vitaminen B-caroteen, C, en K. Verder zitten er in verschillende soorten weegbree de volgende werkzame stoffen zoals o.a. looistoffen, alkaloïden, flavonoïden, terpenen, sporen van salicylzuur, en nog vele andere. Blaadjes van weegbree zouden een kalmerende werking hebben in het hele lichaam. De sterke bladnerven zouden wijzen op een versterkende werking op de menselijke zenuwen. Ze hebben door de aanwezige looistoffen een samentrekkend effect en kunnen daarom helpen bij het stoppen van bloedingen. Deze stoffen hebben echter ook een prikkelende werking op de baarmoeder; zwangere vrouwen kunnen kruid van weegbree daarom beter niet gebruiken. In zijn algemeenheid stimuleert weegbree volgens kruidengeneeskundigen allerlei genezingsprocessen. Weegbree zou een antiseptische en reinigende werking hebben en het ophoesten van slijm kunnen stimuleren. Hete thee kan worden gebruikt bij verkoudheid en verstopte neus, maar zou ook werkzaam zijn bij hooikoorts en astma. Dat het misschien zou kunnen helpen bij verkoudheid, daarin willen wij wel meegaan, maar dat het ook effectief zou zijn bij hooikoorts en astma geloven wij minder. Bewijzen over de werkzaamheid ontbreken. Hooikoortspatiënten hebben veel last van het stuifmeel van weegbree (en andere onkruiden!) maar zouden volgens de kruidengeneeskunde het blad wel mogen gebruiken. Omdat sporen van een allergeen bij iemand met de betreffende allergie al tot klachten aanleiding kan geven lijkt het bijna onmogelijk om wel last te hebben van het stuifmeel maar niet van het blad. Ons advies zou daarom zijn weegbree niet te gebruiken als je allergisch bent voor het stuifmeel. Smalle weegbree is rijk aan looistoffen die ontstekingsremmend werken bij ontstoken tandvlees. Een gekneusd blad heeft genezende werking op allerlei wonden. Verse blaadjes kunnen helpen op blaren van brandnetels en beten van wespen en beten van muggen en vlooien.

Misc pollen colorized
Pollen

Bronnen

Plantago major/minor/lanceolata. In: Zelfgemaakte bereidingen met geneeskrachtige kruiden. McIntyre A. Deltas 2009:118
Onkruiden herkennen. Glas H. Boerderij; Reed Business, Doetinchem 2008:174-176
dnhofvandetoekomst.nl/wp-content/uploads/2015/05/Alles-over-de-Weegbree.pdf

http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/gezonde-voeding/108090-de-geneeskracht-van-smalbladige-weegbree.html

http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/gezonde-voeding/121871-de-geneeskracht-van-grote-weegbree.html

Door Eric Duiverman, Greetje Bijloo en Nadine Lemmers

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here