Een cultureel antropoloog houd zich bezig met cultuur. Hoe leven mensen? Wat geloven zij? En waarom doen ze de dingen zoals ze die doen? Dit kun je aan hen vragen. En zelf ondervinden door een tijdje met de mensen die je bestudeert samen te leven. Dat heet participerende observatie, dé antropologische studiemethode. Maar wat nu als je geïnteresseerd bent in het leven van mensen die voor jouw tijd leefden? Behoorlijk voor jouw tijd, bijvoorbeeld 4.500 jaar geleden toen de hunebedbouwers in Drenthe woonden of zelfs zo’n 200.000 jaar geleden toen de menselijke soort zich ontwikkelde?

Archeologie

Om iets te weten te komen over de hunebedbouwers bestuderen archeologen de voorwerpen die deze mensen achtergelaten hebben. Een niet te missen nalatenschap van de hunebedbouwers zijn natuurlijk de hunebedden die door de hele provincie Drenthe te vinden zijn. Maar wetenschappers hebben ook voorwerpen gevonden zoals vuurstenen gereedschap en het aardewerk op basis waarvan deze cultuur haar naam heeft gekregen, de trechterbekers. Met behulp van de vondsten worden bepaalde aannames gedaan over de manier waarop deze mensen leefden.

Afbeelding: Versierd aardewerk, de zogenaamde trechterbekers van de Trechterbekercultuur (TRB) waartoe de hunebedbouwers behoorden [bron: https://www.nationalemuseumweek.nl/musea/hunebedcentrum/]
Maar naarmate we verder teruggaan in de tijd word het steeds lastiger om voorwerpen te vinden. Enerzijds omdat de mens minder ontwikkeld was en dus minder werktuigen en voorwerpen gebruikte en anderzijds omdat de kans om iets terug te vinden in de aarde kleiner wordt met het verstrijken van de tijd.

Antropologie, archeologie en paleoantropologie

Antropologie is de wetenschap van de mens en bestudeerd alle aspecten van het menselijk leven in relatie tot andere mensen. Bijvoorbeeld taal of religie, begrafenisrituelen of medicijngebruik. Het is een zeer brede wetenschap en deze wordt daarom door de Amerikaanse Antropologie Beroepsvereniging verdeeld in vier onderzoeksgebieden1:

1.       Archeologie bestudeert samenlevingen (uit het verleden) met behulp van de voorwerpen die door mensen uit deze samenlevingen zijn achtergelaten.

2.       Biologische antropologie bestudeert de mens als biologisch organisme en hoe de mens zich aanpast aan verschillende omgevingen. De paleoantropologie valt hieronder, deze richting bestudeert het ontstaan en de evolutie van de mens.

3.       Linguïstische antropologie bestudeert de ontwikkeling en het gebruik van taal en de relatie tussen taal en cultuur.

4.       Sociale antropologie of culturele antropologie bestudeert het sociale leven van bevolkingsgroepen. Hoe leven mensen op verschillende plekken op de wereld en hoe kijken zij tegen de wereld aan.

1 http://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=2150&&navItemNumber=740

 

Paleoantropologie

Hoe zit het dan met onderzoek naar de mensen die duizenden jaren geleden leefden, de voorouders van de moderne mens? De paleoantropologie bestudeert het ontstaan en de evolutie van de mens, met behulp van artefacten en fossielen maar ook met moderne technieken zoals DNA onderzoek. Van essentieel belang is het correct dateren van de gedane vondsten omdat alleen zo de tijdlijn vanaf het ontstaan van de mens tot aan de moderne mens ingevuld kan worden.

Er bestaan verschillende dateringsmethoden die bij voorkeur en indien mogelijk tegelijkertijd gebruikt worden om zo zeker mogelijk te zijn van de resultaten. Toch komt het voor dat de leeftijd van een bepaalde vondst aangepast moet worden op basis van nieuw onderzoek. En soms heeft dat verregaande consequenties voor de conclusies die getrokken worden. Dit is het geval met restanten die in de jaren zestig in Marokko gevonden zijn en die onlangs opnieuw bestudeerd zijn.

Jebel Irhoud

De restanten waaronder delen van schedels en stenen gereedschap werden gevonden in Jebel Irhoud op ongeveer 100 km ten noordwesten van Marrakesh. De onderzoekers dachten dat het ging om resten van Neanderthalers maar datering van de vondsten bleek lastig omdat niet duidelijk was in welke aardlaag de vondsten gelegen hadden.

Afbeelding: De vindplaats bij Jebel Irhoud [bron: Shannon McPherron, MPI EVA Leipzig, License: CC-BY-SA 2.0) – http://www.eva.mpg.de/homo-sapiens/presskit.html]
Archeologen hebben nieuwe opgravingen gedaan op deze oude vindplaats. Zij vonden wederom stenen gereedschap, delen van skeletten en verder bewijs van het gebruik van vuur. Ook hebben ze eerder gevonden voorwerpen opnieuw bestudeerd. Met behulp van het stenen gereedschap is een preciezere datering uitgevoerd waaruit blijkt dat de restanten mogelijk veel ouder zijn dan aangenomen werd, namelijk 300.000 jaar, en afkomstig zijn van de Homo sapiens (Hublin et.al, 2017). Dat is opzienbarend want het, tot nu toe, oudste fossiele bewijs van de Homo sapiens is in Ethiopië gevonden en zou 195.000 jaar oud zijn (McDougall et.al., 2005). Paleoantropologen denken op basis van deze vondsten dat de evolutie van de moderne mens waarschijnlijk langer geleden begon en wijder verspreid over Afrika plaatsvond dan uit eerder onderzoek is gebleken (Greshko, 2017).

Literatuur
Greshko, M. (2017). Deze oermensen zijn twee keer zo oud als eerder werd gedacht. National Geographic, 8 juni 2017 (National Geographic).

Hublin, J.J. et.al. (2017). New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens. Nature, 546 (7657): 289 – 292.

McDougall, I., Brown, F.H. & Fleagle, J.G. (2005). Stratigraphic placement and age of modern humans from Kibish, Ethiopia. Nature, 433 (7027): 733 –736.

Tekst Marike Goossens

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here