Tanden poetsen in de prehistorie

Mondverzorging is van alle tijden, is het niet om tanden en kiezen schoon te maken, dan wel probeerde men al vroeg in de prehistorie etensresten (pitjes van bessen, vliezeltjes vlees) tussen de tanden te verwijderen met behulp van stekels van planten, naalden van naaldbomen, botsplinters, houtsplinters of stekels van dieren (Zie ook het artikel `Hoe schoon waren de mensen in de prehistorie ’ door Nadine Lemmers; http://www.hunebednieuwscafe.nl/2016/11/hoe-schoon-waren-de-mensen-in-prehistorie/ )

Tandenstokers van been- en houtsplinters

Ook flossen behoorde tot de mogelijkheden. Wetenschappers hebben bij analyses van prehistorische menselijke gebitten miniscule groeven ontdekt die zo goed als zeker afkomstig zijn van flossen met paardenhaar.

In dit artikel beperk ik me tot tandenpoetsen, zowel met een doek als met een tandenborstel.

De kauwstok

Bestonden er al tandenborstels in de prehistorie ? Jawel, als je een stokje met uitgeplozen houtvezels aan het uiteinde een tandenborstel wilt noemen.
Een dergelijk stokje, ook wel kauwstok genoemd, is de oudst bekende voorloper van de tandenborstel zoals wij die nu kennen.
Op een van de uiteinden van de stok werd net zo lang gekauwd totdat de houtvezels een kwastje vormde. Het andere uiteinde kon tot een puntje worden geslepen en diende dan als tandenstoker.

Kauwstok van hazelaarhout (ca. 25 cm)

Behalve de kauwstok zijn er ook andere, `modernere` voorlopers geweest. Een van die voorlopers kwam uit China en bestond uit een bamboe stok waar een stukje huid met zwijnenharen op was bevestigd. Ook boom- of plantenvezels dienden als `haren`.

Borsteltje van wilgenhout met haren van gedroogde bies

De oudste kauwstokken dateren van ongeveer 5500 jaar geleden en werden ontworpen en gebruikt door de Egyptenaren en Babyloniërs. De kauwstokken zijn gevonden in graven uit die tijd.
In onze contreien is tot nu toe nooit iets gevonden dat lijkt op een kauwstok of een andere voorloper van de tandenborstel. Gezien het materiaal dat gebruikt werd (organisch), is dit niet zo verwonderlijk.

Gebit reinigen met poetsdoeken

De oude Grieken kenden `een dunne linnen doek, ietwat ruw`, voorzien van een laagje as en/of zout. Met de doek werden tanden en kiezen schoon gepoetst.
De as had een schurende werking en het zout werkte ontsmettend en had een reinigende werking.
As en zout zou je kunnen bestempelen als `tandpoeder`.
In het (verre) verleden gebruikte men de meest merkwaardige ingrediënten om tandpoeder te maken. Wat te denken van bijv. gemalen muis- of konijnenschedel gemengd met marmerpoeder ? Gemalen geitenkootjes ? Goud- en zilverpoeder ? Behalve deze voor ons vreemde ingrediënten werden er ook kruiden gebruikt als munt, peterselie, koriander, rozemarijn, basilicum en salie.

Naast tandpoeder kende men ook mondwaters om het gebit te reinigen. De Romeinen gebruikten o.a. urine, al of niet gemengd met zout, as en salie- of muntblaadjes. Urine diende als bleekmiddel, zout ontsmette en salie- of muntblaadjes moesten de smaak verbeteren.
De tanden werden schoon gepoetst met een linnen doekje of met een vinger.

Nog steeds in gebruik

Kauwstokken zijn nog steeds in gebruik, met name in Afrikaanse landen.
Ze worden gemaakt uit het hout van de Afrikaanse Salvadora persica (Tandenborstelboom), een boom waarvan het hout genezende en antiseptische eigenschappen bevat.
In Nederland is de Afrikaanse kauwstok, miswak genaamd, te koop in Indiase, Pakistaanse of Arabische winkels.

De tandenborstel van nu

Tot ver in de middeleeuwen bleef men de mond reinigen met een (linnen) doek en met zout en water.
In de 17e eeuw werd er in Europa geleidelijk aan van deze poetstechniek afgestapt, met name door de introductie van de eerste `echte` tandenborstels vanuit China. Deze waren gemaakt van bot en varkenshaar.

Benen tandenborstel, 18de eeuw (oorspronkelijk met paardenhaar)

Tot in het midden van de 20ste eeuw werden Chinese tandenborstels met
varkens- of paardenhaar massaal in Europa ingevoerd.
Daarnaast produceerden Frankrijk, Japan, Duitsland en Engeland vanaf 1830 grote hoeveelheden tandenborstels met varkenshaar voor de goedkopere en dassenhaar voor de duurdere exemplaren.
in 1938 verscheen de eerste tandenborstel met nylon haren ten tonele, gevolgd door de elektrische borstel in 1952.
Sinds 1987 ligt de elektrische tandenborstel bij 60 procent van de Nederlanders op de wastafel, wat niet wil zeggen dat de borstel ook dagelijks wordt gebruikt.

Gebruikte bronnen:

wikipedia.org/wiki/Toothbrush;

– http://www.caringtreechildrensdentistry.com/the-history-of-the-toothbrush-and-getting-teeth-clean/

http://gargles.net/category/technology/ EVOLUTION OF THE TOOTHBRUS;

http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/geschiedenis-van-het-tandenpoetsen/;

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here