Solitaire rugose koralen vormen meest kleine, puntzakvormige kalkskeletten. Ze vormden de behuizing van relatief grote koraalpoliepen. Zwerfsteen van Groningen.

Zwerfstenen zoeken is een boeiende bezigheid. Het vinden van een zeldzaam type gidsgesteente of een kei met een bijzonder fraaie structuur geeft dikwijls een gevoel van opwinding. Minder bekend is dat tussen het grind en zwerfstenen ook fossielen te vinden zijn. In het uitgehorde grind van zandwinningsbedrijven in het midden en zuiden van ons land kom je talloze fossielen tegen. De meeste zijn verkiezeld en afkomstig uit het stroomgebied van Maas en Rijn. In het oosten en noordoosten van ons land zijn de oudere zandafzettingen afkomstig uit Scandinavië en Noordwest-Rusland. Hierin komt weliswaar veel minder grind voor, maar de fossielen die er in te vinden zijn, zijn haast legendarisch. Denk maar aan de talloze fraai gevormde verkiezelde sponzen en koralen als Aulocopium, Astylospongia, Carpospongia,Proheliolites en Paleoavosites, om maar enkele te noemen.

Ammonietafdruk – Zwerfsteen van Wilsum (Dld.).
Afdrukken van ammonieten komen regelmatig voor in grijze verkiezelde stukken klei-ijzersteen uit het Teutoburgerwoud en het Wiehengebergte in Duitsland.
Verkiezeld hout – Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.).
De meeste stukken verkiezeld of versteend hout zijn afkomstig van naaldbomen. Hierin zijn vaak prachtige jaarringstructuren zichtbaar.

De bodem van Nederland is rijk aan fossielen. Zwerfsteenfossielen vormen daarin een belangrijk onderdeel. Rivieren hebben met hun afgezette zandpakketten min of meer het fundament gelegd, maar nadat het landijs op het eind van Saalien uit ons land verdween, bleef een wisselend dik pakket gletsjerpuin achter, bestaande uit een mengsel van klei, zand, grind en stenen. Dit noemen we keileem. Naast veel granieten, gneizen en zandstenen komen in deze keileem ook veel Ordovicische en Silurische kalkstenen voor. Ze zijn die door het landijs meegevoerd uit geërodeerde kalksteenafzettingen in het Oostzeegebied. In de loop van de tijd zijn veel van deze kalkzwerfstenen door wegzijgend regenwater opgelost en verdwenen. Echter, op plaatsen waar de laag keileem sterk kleiïg en/of dik genoeg was, bleven ze bewaard. Dit laatste is vooral het geval op de noordelijke Hondsrug tussen Noordlaren en het noorden van de stad Groningen. Ook zuidelijker op deze heuvelrug, bij Gieten, kwamen bij graafwerkzaamheden uit het dikke keileempakket veel kalkzwerfstenen te voorschijn.

Silurische beyrichiënkalk met de brachiopode Dalmanella canaliculata – Zwerfsteen van Groningen.
Favosites sp. – Zwerfsteen van Groningen.
In de kalksteenrijke keileem van de noordelijke Hondsrug komen relatief veel zwerfstenen voor van versteend koraal, zoals deze ‘honingraatkoraal’.

Ook elders in Noord-Nederland zijn op talrijke plaatsen paleozoïsche kalkzwerfstenen in de bodem aangetoond. Jammer genoeg zijn ze meestal onbereikbaar of de locaties zijn niet (langer) toegankelijk. We hoeven maar te denken aan vindplaatsen in Twente, de Noordoostpolder en in Gaasterland. Naast paleozoïsche kalkstenen zijn ook bijzonder veel vuurstenen naar ons land getransporteerd. Vuursteen vormt onregelmatige knollen, platen en pijpen in wit krijtgesteente. Ze zijn afkomstig uit krijtafzettingen in het zuiden van Zweden, Denemarken en de zuidelijk Oostzee. Vuursteen bestaat voornamelijk uit kiezelverbindingen en is behalve keihard ook goed bestand tegen chemische verwering (oplossing). Op talloze plaatsen in Noord- en Midden-Nederland kom je zwerfstenen van vuursteen tegen, zoals op akkers, in zandverstuivingen, op zandpaden en in groeves en bouwputten.

Vuursteen met bryozoënfragmenten – Zwerfsteen van Niebert (Gr.).
Een curieuze vondst van een zeeëgel in vuursteen met een ‘venster’ waarin een tweede exemplaar aanwezig is. – Zwerfsteen van Govelin (Dld.).

Vuursteen is bijzonder rijk aan fossielen. Met name mosdiertjes (bryozoën) zitten er veel in. Vrijwel ieder stukje bevat er tientallen, want ze zijn klein, maar wel ongelooflijk gevariëerd. Het bekendst zijn wel de opvallende vuursteen zeeëgels, die vaak los gevonden worden.

Meer informatie over zwerfstenen en zwerfsteenfossielen zie www.kijkeensomlaag.nl 

Een aantal zwerfsteenfossielen is op dit moment te zien in een expositie over de oerrivier de Eridanos. Deze is t/m januari te zien in het Hunebedcentrum te Borger.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here