“Un momento senor, hay una guia que habla ingles”. De vrouw aan de balie
van het museum in Los Llanos doet haar uiterste best om me van dienst te zijn: “Een ogenblik meneer, er is een gids die Engels spreekt”. Zojuist heb ik haar
verteld dat ik als vrijwilliger werkzaam ben in een museum in Nederland en dat het me leuk lijkt om een artikeltje te schrijven over hun museum.

lapalma1
In het museum

Het duurt nog even voordat de gids me kan helpen want ze heeft net het museum verlaten om een boodschap te doen. Ondertussen probeert de baliedame me met handen en voeten duidelijk te maken dat ik de oorspronkelijke bewoners van La Palma, het eiland waar ik nu ben, toch echt geen “Guanchen” mag noemen Ik moet spreken van “Benahoaritas”, de juiste benaming voor de oer inwoners van dit Canarische eiland. Dit eiland, dat zo verschilt van Gran Canaria of Tenerife: veel rustiger, groener, bijna geen hoogbouw, geen hordes dronken jongelui, maar mensen die komen voor de rust en de natuur. En het heerlijke klimaat, niet te vergeten!
.
Na een minuut of tien is de Engelssprekende gids verschenen en stelt zich voor: Nieves Martin. Ze spreekt het soort Engels dat ook gesproken wordt door medewerkers van de toeristeninformatie hier en door de stewardessen van Iberia: bijna niemand kan het verstaan. Het Spaanse accent is zo sterk, dat je pas na enige tijd begrijpt waar het over gaat. Ze maakt me duidelijk dat ik overal foto’s mag maken en dat ik mag schrijven wat ik wil, maar dat ze, “joe sjoerlie understend, senor, aj wiel ienform maai boss!” Ik laat mijn naam en email achter en verwijs ze nog naar de website van het Hunebedcentrum.

lapalma2
Rotstekening bij El Paso op La Palma

De totale bovenverdieping van het MAB, “El Museo Arqueologico Benahorita” is gewijd aan de “Benahoaritas”, de oorspronkelijke bewoners van het eiland La Palma. De geschiedenis van dit volk is vol van mysteries en raadselen. In Romeinse en Griekse geschriften wordt al gesproken over eilanden aan “gindse zijde van de Zuilen van Hercules” (Gibraltar). Maar de herkomst van dit volk is nog steeds niet duidelijk. Zijn ze nazaten van Berbervolken uit Noord Afrika? Zijn het nazaten van volkeren uit het Mediterrane gebied? Zijn het nakomelingen van Vikingen of volkeren uit Brittannië? Tot op de dag van vandaag weet men het niet. Er is uitgebreid genetisch onderzoek gedaan naar de herkomst van dit volk. Het is nog niet gelukt om het DNA te ontsleutelen. Onder leiding van professor José Maria Larruga van de universiteit van La Laguna op Tenerife heeft men vastgesteld dat enkele specifieke haplotypen zowel bij de oorspronkelijke bewoners als bij de huidige bewoners van de Canarische eilanden voorkomen, maar verder nergens op de wereld. Deze specifieke haplotypen worden aangeduid als U6b1 en komen tussen 40 en 70%van het mitochondriale DNA van de Canarische bevolking voor. Groep U6 duidt op Afrikaanse herkomst, maar de concrete herkomst blijft een raadsel. De
Benahoaritas waren lang, tussen de 1.70 en1.85, veel langer dan de inwoners van de landen in de buurt. Ze hadden blond of bruin haar en blauwe ogen, ook nogal afwijkend van de nabuurvolkeren. Er zijn antropologen die, kijkend naar deze kenmerken, wijzen op de overeenkomst met de mensen uit het Cro-Magnon, uit de laatste periode van de IJstijden. Als de Benahoaritas inderdaad nakomelingen van de Cro-Magnonmens zouden zijn, dan zou dat ook verklaren waarom de mensen uit deze “substraatcultuur” zo verschilden van de volkeren om hen heen.

De eerste uitgebreide geschriften over dit volk stammen van Spaanse
geschiedschrijvers. In 1492 wordt La Palma veroverd door een Spaanse legermacht, aangevoerd door Alonso de Lugo. Hij had van Isabella en Ferdinand, het koningspaar van Spanje, opdracht gekregen om La Palma en Tenerife voor de Spaanse troon te veroveren. Hij ontmoette op La Palma veel tegenstand van met houten speren en stenen bewapende Benahoaritas. De Spanjaarden beschikten over vuurwapens, zwaarden, kanonnen, maar toch slaagden ze er niet in om de stam die in de enorme krater van de uitgedoofde vulkaan woonde te bedwingen. In deze “Caldera de Taburiente” verzette aanvoerder Tanausú zich tot het uiterste. De Lugo nam zijn toevlucht tot een gemene list. Hij nodigde Tanausú uit voor een gesprek zonder wapens. Op deze manier lokte hij de hoofdman en zijn medestrijders uit hun natuurlijke rotsvesting en nam ze vervolgens gevangen. Ze werden geketend en aan boord van de Spaanse schepen gebracht. Tanausú weigerde eten en drinken en stierf nog voor ze Spanje bereikten.

Hoe leefde dit volk?

Op La Palma woonde men in natuurlijke grotten, maar ook in huizen van gestapelde stenen. Ze waren gedekt met stenen platen die op houten balken rustten. Die platen werden afgedicht met klei en plantaardig materiaal. De huizen bestonden uit meerdere vertrekken, die gebruikt werden als slaapruimte, woonruimte, voorraadruimte. Midden in het huis was een vuurplaats. Een Italiaanse geschiedschrijver, Leonardo Torriani, beschreef dat de woningen van binnen prachtig waren versierd met behulp van plantaardige verfstoffen. Dit schilderwerk was voorbehouden aan vrouwen.
De vrouwen op La Palma trokken samen met de mannen ten strijde en waren op het slagveld zo strijdlustig dat de Spanjaarden ze “Amazones” noemden, naar de amazones uit de Griekse mythologie. Vrouwen konden geen koning worden, maar de hogepriesteres bepaalde wel wie er koning werd. Vrouwen konden een soort van opleiding volgen en opgenomen worden in de kring van “Harimiguadas”. Ze leerden kruiden te verzamelen en te bewerken, huiden te bewerken en daarvan kleding te naaien, aardewerk en sieraden te maken. De Spanjaarden beschreven de plaatsen waar deze vrouwen bij elkaar waren als een soort kloosters, maar de vrouwen waren vrij om een echtgenoot te kiezen. Daarvoor was wel de toestemming van de koning nodig en die had dan vervolgens het “recht van de eerste nacht”. Na deze eerste nacht droeg hij dan de vrouw over aan haar bruidegom en vierde vervolgens uitbundig het bruiloftsfeest mee.
Gereedschap was vervaardigd uit hout, bot en steen. Metalen waren onbekend. De ploeg was ook onbekend, evenals het wiel. Er werd geen gebruik gemaakt van wol of katoen. Kleding en schoeisel werden uitsluitend gemaakt van leer. Aardewerk werd vervaardigd door ringen klei op elkaar te stapelen en het vervolgens tot potten en kruiken te vormen, die daarna werden versierd met ingekerfde motieven.
Oppervlakkig gezien zou je overeenkomsten kunnen zien in het leven van het Trechterbekervolk en deze mensen: in het gebruik van gereedschappen, in het vervaardigen van aardewerk. Maar daar houden de overeenkomsten wel zo’n beetje op.

lapalma3
De top van het eiland: De Roque de los Muchachos, 2426 meter.

Wat maakt dit volk dan zo fascinerend?

Dat is vooral de mysterieuze herkomst van zijn cultuur. Ontegenzeggelijk zijn er aanwijzingen dat deze afstamt van Noord-Afrikaanse stammen, maar er zijn ook aanwijzingen voor verwantschap met rotstekeningen in Schotland en Ierland. De mummificering van de doden lijkt onder Egyptische invloed te hebben gestaan.
Dat de bevolking van de Canarische eilanden geen schrift kende blijkt in recente studies een misverstand. Op de oostelijke eilanden zijn diverse inscripties gevonden van Libisch-Berberse oorsprong. Op de westelijke eilanden zijn inscripties gevonden met een neo-Punische oorsprong. Verder zijn er op de eilanden veel rotstekeningen te vinden met geometrische vormen, lijnen, cirkels, ruiten, schaakbordachtige vormen of spiralen. Verder veel afbeeldingen van dieren en op hooggelegen plaatsen met een wijds uitzicht afbeeldingen van zeilschepen.

En dit alles op een eiland dat ons steeds weer verrast door zijn gevarieerde natuur op een betrekkelijk klein oppervlak: van regenwouden in het Noordoosten tot droge vulkaanlandschappen in het zuiden, door een heerlijk klimaat en een vriendelijke bevolking. Al met al omstandigheden die ons er toe brengen om in december voor de zestiende keer af te reizen naar dit prachtige stukje aarde.

lapalma4
Van regenwoud tot droog vulkaanlandschap: La Palma

 

lapalma5

Vorig artikelVolksgezondheid; van prehistorie tot nu
Volgend artikelDe geheimen van de collectie van het Hunebedcentrum

1 REACTIE

  1. Hallo Hans,
    Ik ben Ryanne en woon sinds 3 jaar op La Palma. Ben getrouwd met een Palmero en leef het eenvoudige boeren leven hier. Daarnaast ben ik gids voor buitenlandse toeristen.
    Ik ben al jaren gefascineerd door de Benahoaritas en hun levenswijze. Ook hun herkomst en alle sporen die zij nagelaten hebben op het eiland.
    Ik las dat je La Palma graag bezoekt en wellicht kunnen we een keer samen ‘bomen’ over de mysterieuze Benahoaritas.
    Een warme groet, Ryanne

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.