Van het geslacht Fagus (beuk) zijn tien soorten bekend, maar in Europa groeit in de natuur alleen de beuk (Fagus sylvatica). De Latijnse naam fagus komt waarschijnlijk van het Griekse woord phagein wat eten betekent en hierbij wijzen op de eetbare nootjes van de boom. De soortnaam sylvatica verwijst naar het Latijnse woord voor bos: silva. De naam beuk komt van het Middelnederlandse woord boeke. Sinds de prehistorie is de boom al in onze bossen te vinden. De beuk kan goed tegen schaduw en wil 46 meter hoog worden. Opvallend is de grijsgekleurde, gladde en dunne bast. De beukenboom groeit graag op kalkrijke, leemhoudende, goed doorlatende grond en leeft in symbiose met een schimmel. Beuken worden cultuurhistorisch gezien vaak gebruikt om een haag te vormen. De bomen kunnen wel 300 jaar oud worden. Eekhoorns verspreiden de beukennootjes, omdat ze deze noten als wintervoorraad aanleggen.

beuk in de herfst
Beuken in de herfst.

Gebruik van de beuk van prehistorie tot nu

Vanaf de nieuwe steentijd zijn houtskoolresten gevonden van beukenhout en dit is direct bewijs voor gebruik van deze boom. Het hout is makkelijk te bewerken, te weken, te verven, te lakken en te lijmen. Beukenhout is een goed te gebruiken houtsoort voor vloeren, meubels en speelgoed. Het is gevoelig voor verkleuring en aantasting door houtwormen. Een positieve eigenschap is dat het hout niet splintert. Voor het roken van vis en vlees is beukenhout goed te gebruiken. Vandaag de dag wordt het gebruikt in rookaroma. Vanaf de 18e eeuw is het een statussymbool om een rode beuk te hebben in de tuin. Als rijke boer, bewoner van een villa of landgoed moest je zo’n boom bezitten. Van het hout kan ook papierpulp worden gemaakt. Het beukenhout is een van de beste soorten van brandhout. Het woord boek komt van boeke en de verklaring zou zijn dat het runenschrift werd geschreven op beukenhouten panelen.

Napjes waar de beukennootjes in zatten.
Napjes waar de beukennootjes in zatten.

Eetbaar?

Water kan op smaak worden gebracht met jonge blaadjes door deze een nacht te laten trekken. Likeuren kunnen op smaak worden gebracht door deze blaadjes twee weken te laten trekken. Jonge blaadjes kunnen worden gegeten rauw in de salade of gekookt. Vroeger werden gedroogde bladeren door de tabak gemengd
(FLEISCHHAUER, ET.AL., 2017, pp. 52-53). De jonge bladeren zijn fris zuur (smaak vergelijkbaar met zuring) en kunnen worden geplukt in april en mei. De bladeren bevorderen de spijsvertering.

In september zijn de beukennootjes (de vruchten) te verzamelen, maar rauw zijn de nootjes in grote hoeveelheden ongezond (giftig) door trimethylamine (fagine) en alkaloiden. Het eten van rauwe beukennootjes kan intoleranties tot gevolg hebben, denk aan hoofd- en maagpijn. Voor vogels en knaagdieren zijn deze noten een belangrijke voedselbron en in het verleden ook voor mensen. De noten kunnen geroosterd, enige tijd gedroogd, geweekt in water of gekookt worden gegeten (het gif vervliegt). De nootjes zijn lekker als toevoeging in de salade, in schnaps, geroosterd als koffievervanger of gekookt bij groente (FLEISCHHAUER, ET.AL., 2017, pp. 52-53). Je kunt uit de nootjes ook beukennootolie halen. In Engeland maakte men tot ver in de 19e eeuw een olie van beukennootjes voor zowel culinaire toepassingen als lampoliegebruik. De nootjes werden in Engeland geweekt in water (gif vrij maken) om ze daarna te drogen om er daarna meel van te maken. De nootjes smaken als amandelen.

Het zachte cambium kan worden gebruikt. Deze binnenbast kan in reepjes worden gesneden en bereid als pasta. Verse houtspanen kunnen azijn op smaak brengen of als grondstof voor roken gebruikt worden (FLEISCHHAUER, ET.AL., 2017, pp. 52-53) .

Ontkiemde zaden oftewel kiemen kunnen worden ingemaakt als antipasto of fijngehakt en ingezouten als rauw ingredient in salade. De kiemen lijken op smaak op kool, maar zijn droog en moeilijk te kauwen
(FLEISCHHAUER, ET.AL., 2017, pp. 52-53).

Beukennootje.

Beuk als medicijn?

De noten bevatten de volgende inhoudsstoffen: 25% eiwit, 40% zetmeel, 45% vette olie, vitamines B en C, alkaloiden en trimethylamine (FLEISCHHAUER, ET.AL., 2017, pp. 52-53).

De thee van beukenbast werkt koortsverlagend, antiseptisch en verlicht bij luchtwegziektes. De creosoot uit het hout wordt in fytotherapie gebruikt bij ontstekingsachtige klachten. Het houtskool wordt in preparaten gebruikt bij zwakte van het hart en bloedsomloop, spataderen en spijsverteringszwakte (FLEISCHHAUER, ET.AL., 2017, pp. 52-53) .

Heerlijke bladeren voor een salade.
Heerlijke bladeren voor een salade.

Bronnen

Wikipedia

Wikipedia

FLEISCHHAUER, S.G., ET.AL., 2017. Eetbare Wilde Planten. Schildpad Boeken, Workum.

Eric Duiverman & Nadine Lemmers, oktober 2018

Bast van de beuk
Bast van de beuk

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.