De wilde lijsterbes (Sorbus aucuparia) behoort tot de rozenfamilie en tot hetzelfde geslacht als de elsbes (Sorbus torminalis), de meelbes (Sorbus aria), tamme lijsterbes (Sorbus domestica) en Zweedse meelbes of Zweedse lijsterbes (Sorbus intermedia). In Europa bestaat de familie uit een complexe groep van soorten en variëteiten. Het geslacht Sorbus omvat meer dan 200 soorten. In ons land komt alleen de wilde lijsterbes voor. De lijsterbes zaait zich gemakkelijk spontaan uit. Zoogdieren, vogels en insecten voeden zich met de bladeren, twijgen en bessen. De wilde lijsterbes is meestal een kleine boom, niet groter dan 12 tot 15 meter en niet ouder dan 80 jaar. In het voorjaar is de lijsterbes een van de eerste boomsoorten in het bos die in het blad komt. Na het verschijnen van de bladeren volgen de roomwitte, platte bloemschermen. De bloeitijd is mei-juni. In de nazomer en herfst vallen de fel gekleurde, oranje of rode bessen op. De sterke geur zorgt ervoor dat vooral aasvliegen en kevers de bloemen bezoeken. De oudste vondst van zaden in ons land dateert uit het begin van onze jaartelling.
De wilde lijsterbes groeit vooral op voedselarme zand-, veen- en leemgronden. Hij is een pionier in verschillende typen bos en kan redelijk goed tegen schaduw. Door het meer extensieve bosonderhoud neemt de soort de laatste tijd toe.

Sorbus aucuparia Wilde lijsterbes bloeiwijze
Wilde lijsterbes bloeiwijze

Gebruik

Het hout van de lijsterbes is elastisch, buigzaam en tamelijk hard, maar gaat vrij snel kapot. Voor draaiwerk, snijwerk, vaten en vezelplaten is het geschikt. Het loof en de schors bevatten hoge gehaltes aan looistof.

Rowanberries in late August 2004 in Helsinki
Lijsterbes

Eetbaar?

De lijsterbes kan gegeten worden echter de onrijpe bessen liever niet, die bevatten sorbinezuur. De bessen zijn bitter, maar bevatten veel vitamine C. Bij zoete, rijpe lijsterbessen is het sorbinezuur verdwene. Je kunt de bessen koken of 10 uur in water met verdunde azijn leggen om het sorbinezuur te laten oplossen.
Door de bessen te koken kan van de bessen stroop, gelei, moes en jam worden gemaakt. Azijn kan worden gemaakt van het afkooksel van gedroogde bessen. De bessen en brandewijn kunnen worden gestookt tot likeur. Het blad bevat looizuur en kan gedroogd bloedstelpend werken.

Lang heeft men in Nederland en delen van Duitsland gedacht dat lijsterbessen giftig waren maar in Beieren en Engeland werden deze bessen gewoon gegeten. In Beieren wordt er een traditionele alcoholische drank van gebrouwen.

Sorbus aucuparia fruit comparison
Lijsterbes vruchten

Geneeskrachtige werking?

De bessen bevatten veel vitamines en zuren, waaronder appelzuur en sorbinezuur. De vruchten worden gebruikt als geneesmiddel tegen buikloop en dysenterie.
In (alle) bessen zitten antioxidanten in de vorm van vitaminen A, C en E. Ze vernietigen vrije radicalen in het lichaam. Vrije radicalen zijn stoffen die cel schade en DNA-schade aanrichten waardoor diverse ziekten zoals kanker, diabetes en hart- en vaatziekten kunnen ontstaan. Bessen zouden daarom preventief werken tegen al deze ziekten; het kan in elk geval geen kwaad ze te eten als je al één van deze ziekten hebt. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat bessen geneeskrachtig zijn wanneer zich eenmaal een ziekte heeft ontwikkeld. Preventieve werking van bessen lijkt echter wel aannemelijk.
Bessen kunnen bij suikerziekte zinvol zijn door de antioxidanten die zij bevatten en vanwege het feit dat bij eten van bessen geen snelle stijgingen van de bloedsuiker optreden; de suikers worden gelijkmatiger in het bloed opgenomen. Dat geldt voor alle fruitsoorten; eten van een sinaasappel is beter voor een suikerpatiënt dan het drinken van een uitgeperste sinaasappel of sinaasappelsap uit een pak. Niet alleen omdat de suikers minder snel worden opgenomen maar ook omdat door het eten en kauwen sneller verzadiging optreedt dan door het drinken van sap.
Bessen remmen de vorming van cholesterol plaques in de bloedvaten waardoor de kans op een hart- of herseninfarct vermindert.
Bessen worden al duizenden jaren in Europa gebruikt tegen diarree. De bacteriedodende werking van de vele fytonutriënten zoals tanninen in bessen helpen daar aan mee.

Sorbus-aucuparia
Sorbus-aucuparia

Literatuur

VAN GINKEL, J., 2016. Blij met bomen. Het Drentse Boek, Beilen.
Inheemse bomen en struiken in Nederland en Vlaanderen. Maes Bert, ed. Boom Amsterdam 2006:303-306
WWW.INFONU.NL

WWW.WIKIPEDIA.NL

Door Eric Duiverman en Nadine Lemmers

Vorig artikelWildplukken in december
Volgend artikelKersen, de hunebedbouwers aten ze al!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.