We weten niet wat de hunebedbouwers geloofden, maar we hebben wel sporen dat ze iets geloofden: het offeren, het begraven van de doden en een bijzondere heilige plaats. Ik zal deze een voor een even kort bespreken.

Begraven van de doden

De hunebedbouwers bouwden prachtige graven voor hun doden: de hunebedden. De hunebedden zijn grafkamers van stenen waarin meerdere mensen werden begraven. De overledenen kregen eten en drinken in potten mee, maar ook gereedschap, sieraden en wapens. Deze grafgiften bewijzen dat de hunebedbouwers geloofden in een tweede leven of leven na de dood. De natuurstenen bijl is meegegaan als grafgift, maar het betreft een bijl zonder gat. Interessant om te beseffen is dat waarschijnlijk de familie van de overledene dacht: “Deze bijl maakt hij zelf wel af in een tweede leven”.

Naast hunebedden kenden de hunebedbouwers ook kleinere graven (vlakgraven en steenkisten) waarin meestal één dode begraven werd met dezelfde spullen.

Rijs Steenkist 1999-07-17 c

Elk hunebed is tot stand gekomen door veel werk van veel mensen. Waarom werd er nou eigenlijk zoveel moeite gedaan? Een hunebed kan hebben geholpen om duidelijk te maken welk gebied van een familie hunebedbouwers was. De hunebedden waren niet van ver te zien. Alleen de groep zelf zag dus het hunebed als teken van hun woongebied.

Links van de ingang is de dekheuvel opgeworpen, rechts zijn de hunebedstenen te zien

Daarnaast moest de hunebedbouwer een manier vinden om met de dood om te gaan. Een graf hiervoor maken, ligt voor de hand. Net zoals nu bleven de hunebedbouwers de graven bezoeken. De hunebedden waren ook een plek waar de mensen bij elkaar kwamen, om na te denken, vragen te stellen en om belangrijke gebeurtenissen bij te wonen. Een hunebed was dus zowel een graf als een plek met een belangrijke betekenis. Om de hunebedden heen worden offerkuilen gevonden.

Kijken naar andere culturen

Op Madagascar worden en werden gemeenschappelijke graven gebruikt, eerst kano’s en later constructies van hout en steen. We kunnen kijken naar de rituelen van de Merina om de hunebedbouwers te begrijpen, maar uiteraard kan het ook anders zijn geweest. De overledenen worden bijgezet in het graf, waarbij alle leden van de groep aanwezig zijn. Er kan een periode zijn tussen het overlijden en de bijzetting. Indien nodig wordt de overledene eerst tijdelijk begraven totdat ze met veel rituele handelingen worden bijgezet in de tombe.

Offers

We vinden offers in het veen (natte gebieden). Maar het vinden van offers, meestal aan de rand van waterrijke plekken, wijzen op een geloof in hogere machten. De gedachten van de hunebedbouwers zijn natuurlijk niet te achterhalen. In de prehistorie kunnen offers zijn gebracht om de hogere machten te bedanken, maar ook om vergeving, gezondheid, goede oogst, vruchtbaarheid, reiniging of hulp te vragen. De grote hoeveelheid offers wijzen erop dat het geen ongelukken of toevalstreffers zijn. Het offeren speelde dus een belangrijke rol in het leven van de hunebedbouwers. Daarom kan gezegd worden dat naast de hunebedden ook de waterrijke plekken een rol speelden in het geloof van de hunebedbouwers.

Er zijn waarschijnlijk ook offers gebracht van goederen. Op meerdere plaatsen zijn zogenaamde depots gevonden. Bijlen, halffabrikaten, potten en etenswaar die begraven zijn of in het veen zijn bijgezet. Soms zal het hier gaan om een handelsdepot, een aantal bijlen en andere voorwerpen die door een handelaar worden verborgen met de bedoeling ze later op te halen, maar het lijkt duidelijk dat het ook vaak als offer werd gedaan. Er werden bijlen gevonden die blijkbaar opzettelijk in een bepaalde positie van elkaar waren neergelegd, wat een rituele functie doet vermoeden in plaats van een tijdelijke verstopplek. Sommige bijlen waren 30 cm lang. In Denemarken zijn er zelfs exemplaren gevonden van 46 cm. Het is aannemelijk dat deze bijlen niet voor dagelijks gebruik bedoeld waren maar als statussymbool, ceremonieel of cultus object dienden. Een pot werd gevonden met delen van een ree en een snoek. Als laatste werden veel runderhoorns gevonden, alleen of in paren, en vanwege hun geïsoleerde voorkomen op natte plaatsen wordt hier ook een rituele waarde aan gegeven. Mogelijk werd het rund al van grote waarde geacht in deze tijd. Deze offers worden ook wel in verband gebracht met vruchtbaarheidsrituelen.

De hunebedbouwers offerden net als de mensen voor en na hen. Bij de hunebedbouwers zijn offers gevonden van potten met eten of drinken, stukken vuursteen, vuurstenen bijlen, dieren en zelfs mensen. Uit Zweden kennen we het Frambozenmeisje die is geofferd door de Zweedse hunebedbouwers. Tot op heden hebben we geen veenlijk uit Drenthe mogen ontdekken.

“Heilige plaatsen”

Van de trechterbekerboeren vinden we naast de offers en de graven ook nog zogenaamde ‘causewayed enclosures’. Deze plekken worden gezien als heilige plaatsen. In Drenthe is zo’n kleine plaats bekend van onderzoek in Anloo. Inmiddels levert het onderzoek in Dalfsen ook een soort structuur aan met palen. Mogelijk hebben we hier te maken met ‘enclosures’, maar hier zijn niet alle archeologen het over eens. De buitenlandse ‘enclosures’ zijn aanmerkelijk groter in omvang. Bijzonder is het Duitse Stonehenge in Pommelte.

Conclusie

Duidelijk is dat de hunebedbouwers ergens in geloofden. Niet alleen brachten ze offers, maar begroeven hun doden en bouwden heilige plaatsen. Ze geloofden in een volgend leven, maar wat precies zullen we moeten gissen. Maar dat maakt het onderzoek naar deze mensen dan ook fascinerend…

Duidelijk is dat de hunebedbouwers ergens in geloofden. Niet alleen brachten ze offers, maar begroeven hun doden en bouwden heilige plaatsen. Ze geloofden in een volgend leven, maar wat precies zullen we moeten gissen. Maar dat maakt het onderzoek naar deze mensen dan ook fascinerend…

Door Nadine Lemmers & Marlous Coers

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.