Armenwerkhuis Borger op de plek waar nu het Kenniscentrum van het Hunebedcentrum is gevestigd.

Dat er ooit een keientuin naast het voormalige armenwerkhuis van Borger, het huidige Hunebedcentrum, zou ontstaan, zullen de bewoners en het bestuur van het werkhuis nooit hebben bevroed. Maar dat in die tijd keien ook al van belang waren blijkt uit onderstaande.

Opheffing armenwerkhuis van Borger op 1 nov. 1929.

De in 1851 alhier gestichte inrichting voor armenzorg (het z.g. werkhuis) wordt op 1 nov. 1929 gesloten. Aanvankelijk was het een inrichting voor alleen diaconale armenverzorging der Ned. Herv. Gemeente van Borger. In de loop der jaren nam het getal gealimenteerden (bewoners van het armenwerkhuis), die niet tot de voornoemde diaconie behoorden en voor wie de verpleging door het gemeentebestuur van Borger betaald werd, zodanig toe, dat het aantal verpleegden in 1884 tot 34 was geklommen. Vanaf die tijd kwam er weer een daling, ten dele hierdoor veroorzaakt, dat de veenderij afnam en het aantal veenarbeiders in deze gemeente jaarlijks kleiner werd. Een andere oorzaak van die vermindering was de toekenning van ouderdomspensioen aan de 65-jarigen. (voorloper van AOW) Oude mensen werden vanaf die tijd ten gevolge toekenning van ouderdomspensioen door hun kinderen onderhouden. In latere tijd werden ook armen uit de gemeente Gasselte opgenomen, omdat men daar geen armenwerkhuis had. Onder het 7-tal van de gealimenteerden zijn thans nog 3 uit die gemeente. Voor allen wordt met 1 november een andere plaats gevonden. De armenvader G. Voors blijft het huis bewonen tot 1 mei 1930, tot welken tijd hij belast blijft met de bediening van den lijkwagen bij begrafenissen. Zo heeft het bekende ‘werkhuis’ te Borger dan 78 jaren bestaan, waarin zo vele mensen uit de onvermogende stand een goede opvoeding kregen, zo vele bejaarde mensen een rustige oude dag hadden en hun leven eindigden en waarin ook voor invaliden en geestelijk zwakken een plaatsje werd ingeruimd.
Bron: krant Noord-Ooster 4-7-1929

het armenwerkhuis van Borger

In het landbouwbedrijf, dat aan die inrichting verbonden was, had men niet altijd werk voor het aantal gealimenteerden, dat te Borger omstreeks 1884 tot 34 was gekomen en waaronder sommigen nog wel werken konden. Dan werden zij aan het werk gezet door keien te delven. Het Hondsruggebied had in zijn bodem grote voorraad keistenen. Maar toch was die voorraad soms zo klein, dat een arbeider daar geen dagloon zou kunnen maken, leder groef keien uit de grond, waar hij de grootste voorraad vond, zonder te letten op de grondeigenaar, die dit zou kunnen verbieden. Maar wanneer de armenvader kwam verzoeken, om zijn gealimenteerden op diens grond aan het werk te mogen stellen en er, ten bate van de inrichting, de keien uit de grond te graven, dan volgde nimmer een weigerend antwoord. Zo groeven die mensen dan al de grond om – en het armbestuur liet de keistenen weghalen en op een hoop brengen, waar dan een keienklopperij werd geopend.
Het verbinden van een landbouwbedrijf aan het armenwerkhuis was van betekenis voor de instandhouding van de inrichting.
(bron: Noord-Ooster 18-7-1925: lezing ‘Armenzorg in Oost Drenthe’ door Harm Tiesing, bestuurlid van het armenwerkhuis)

Uit het notulenboek van het bestuur van het armenwerkhuis, de volgende notities die met keien te maken hebben:

21 februari 1853:
Hendrik Kruit (Hendrik heeft een gezin) zal een wekelijks voorschot genieten van f 1,50 onder voorwaarde dat hij dagelijks ’s morgens te zeven ure aan het werkhuis moet komen steenkloppen, alwaar hij de kost zal genieten en dan des avonds van den vader van het werkhuis 25 cents zal ontvangen.

29 december 1855.
Er wordt besloten met betrekking tot diegene die hulp behoeven ‘de weerbare mannen des maandags naar het werkhuis te doen komen om steen te kloppen, om alsdan met de opbrengsten daarvan de overige leden der huishouding te onderhouden en desnoods daar iets bij te voegen.

2 juny 1854.
Er wordt grint verkocht à f 0,42 1/2 en half het mud te leveren te Gasselternijveen. (Adams Hout- en Steenhandel)

5 maart 1866
Vader Eggens wordt op zijn verzoek, gemachtigd tot den verkoop van 10 kubieke ellen geklopte keijen (grind) bij ’t werkhuis liggende en ze aldaar te leveren, tegen f. 2 per el.

4 juny 1866
Vader Jans wordt gemachtigd tot aankoop van keijen om de gealimenteerden werk te kunnen verschaffen.

4 october 1869.
Vader Jans brengt ter kennis dat hij van H. Adams van Gasselternijveen heeft ontvangen drie honderd pannen om ze tot onderhoud op het dak van ’t werkhuis te plaatsen.

7 februari 1870.
Een verzoek van vader Jans tot het aankoopen van een piloden voorschoot, voor Roelfien Kap, tot een geschenk, voor haar getrouw steenkloppen (vader Jans wordt gemachtigd dit te doen.)

6 juni 1881: De boekhouder brengt ter kennis dat aan Lambert Huizing heeft verstrekt 1 hamer om steenen te kloppen, voor rekening der diaconie, onder voorwaarde dat hij met keienkloppen meer verdient als f 1, per week (waarmee hij bedeeld wordt) hem het overige te zullen vergoeden.

7 nov. 1887.
Er wordt besloten om ’t heideveld toebehorende aan de diaconie der Herv. Gemeente van Borger, te laten omspitten om er de keisteenen uit te halen om er vervolgens een wal om te maken en alsdan met dennenzaad te bezaaijen.
De boekhouder wordt opgedragen om een paar vertrouwde arbeiders een dag te laten werken,
om dan te zien hoeveel keisteenen er uit komen.

2 april 1888. Nog wordt besloten om in de aanstaande herfst of winter het heideveld toebehorende aan de diaconie te laten omspitten om er de veldkeijen uit te krijgen, alsmede een akker bij ’t werkhuis, om dat werk door de bewoners van het huis te laten doen.

Het voormalige armenwerkhuis werd van de opheffing tot 1984 door particulieren bewoond. Daarna kocht de Stichting Oud Borger (Hunebedcentrum) het pand om het te laten uitbreiden tot het huidige Hunebedcentrum.

Door Bertus Liewes

Vorig artikelOverzicht van de prehistorie – wat is de prehistorie?
Volgend artikelHoe leefden de mensen in de Bronstijd? Hoe zag het erf eruit? Over welke gewassen en dieren kon de Bronstijdboer beschikken?

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.