Op de dag dat hardlopers zich tijdens de 4 mijl van Groningen inspannen om een zo snel mogelijke tijd neer te zetten, gaan we in het Hunebedcentrum juist zo ver mogelijk terug in de tijd. Vandaag start namelijk de lezingenserie “Evolutie van de Flora en Fauna – Cruciale Ontwikkelingen”. Dr. Roy Erkens, evolutiebioloog aan de Universiteit van Maastricht, bijt het spits af met een bijdrage over Darwin en de evolutietheorie.

 

Het is een zonnige zondagmiddag. De zaal waar normaalgesproken de bezoekers van het museum een film bekijken over de hunebedden, stroomt vol met belangstellenden die speciaal naar het Hunebedcentrum gekomen zijn om meer te leren over Darwin en het belang van zijn evolutietheorie.

Roy Erkens is een levendige bioloog, hij wandelt van links naar rechts over het podium en hij maakt veelvuldig gebruik van zijn handen. Ook heeft hij een krachtige stem die met gemak de achterste toehoorders bereikt. Iets waar zijn studenten volgens eigen zeggen soms minder blij mee zijn. Hij is werkzaam aan de Universiteit van Maastricht en geeft les in de evolutionaire biologie en plantenkunde. Roy hecht aan goed onderwijs voor zijn studenten en doet niet langer aan massale hoorcolleges. Ook vindt hij het belangrijk om zijn kennis te delen met mensen buiten de academische wereld. En dat heeft hem vandaag gemotiveerd om vanuit Maastricht naar Borger af te reizen. Hij verzekert de toehoorders dat hij zijn best zal doen om het veelomvattende begrip evolutie op een begrijpelijke manier te presenteren.

Dit lukt uitstekend. De informatiedichtheid van de lezing is groot, het is duidelijk dat Roy van zijn vakgebied houdt en zoveel mogelijk interessante informatie met zijn publiek wil delen, maar desondanks is het verhaal prima te volgen. Het begint allemaal met Darwin op de Galapagos eilanden en het eindigt met een mysterieus familielid van de moderne mens.

Afbeelding: standbeeld van Charles Darwin in het Natural History Museum in Londen

In de 19e eeuw wordt al aangenomen dat evolutie bestaat maar men begrijpt niet hoe dit proces verloopt. Charles Darwin brengt daar verandering in met zijn boek ‘On the origin of species’ dat in 1859 verschijnt. In zijn boek beschrijft hij hoe evolutie plaatsvindt door middel van natuurlijke selectie, een proces dat hij zelf ‘descent with modification’ noemt. Andere wetenschappers gaan zich ermee bemoeien en dit is het begin van een verfijning van Darwin’s evolutietheorie die tot de dag van vandaag doorgaat.

Van onschatbare waarde zijn alle ontwikkelingen binnen de genetica, zoals de ontdekking van DNA in 1953 en het besef van mutaties. Deze kleine veranderingen in het erfelijke materiaal van een soort zijn, naast natuurlijke selectie, een belangrijke oorzaak van evolutie. En omdat mutaties met een bepaalde snelheid optreden, kan deze informatie gebruikt worden om evolutionaire bomen op te stellen: wanneer scheiden bepaalde soorten zich van elkaar af.

Afbeelding: een cel met daarin de celkern waarin zich het DNA bevindt.

Ook bij het in kaart brengen van de evolutie van de mens is de genetica van belang. De oorsprong van de moderne mens ligt in Afrika, zo’n 300.000 jaar geleden (zie het artikel ‘Antropologisch onderzoek naar de oorsprong van de mens’). Maar er leefden ook andere mensachtigen op aarde waaronder de Neanderthalers. Wetenschappers hebben de erfelijke informatie van meerdere Neanderthalers achterhaald en nu blijkt dat de mens 4 tot 20 % van die erfelijke informatie in haar eigen DNA heeft. En dan is er nog de raadselachtige Denisovamens van wie we bijna niets weten maar van wie we ook erfelijke informatie in ons DNA hebben (zie het artikel ‘Uitgestorven familieleden van de moderne mens: de Denisovamens’).

De conclusie is dat de evolutietheorie nog steeds de beste verklaring voor biologische fenomenen is omdat deze theorie testbaar is en voorspellende waarde heeft. Darwin zou vandaag de dag een blij man zijn.

Wilt u meer weten over de evolutietheorie en het werk van Roy Erkens, neem dan een kijkje op de Open Universiteit en de persoonlijke website van Roy Erkens.

De volgende lezing gaat over het vroegste leven op aarde, meer in het bijzonder over de Ediacara fauna en de Cambrische explosie, en wordt gegeven door Drs. Paul Hille. Meer informatie over deze lezingenserie vindt u hier.

Tekst Marike Goossens

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.