Vanaf de nieuwe steentijd (de Enkelgrafcultuur) worden mensen begraven in grafheuvels. Uit nieuwe steentijd, bronstijd en ijzertijd zijn in Nederland bijna 3.000 grafheuvels bekend. In de prehistorie zullen er meer grafheuvels zijn geweest in Nederland. Een grafheuvel wordt ook wel tumulus of heuvelgraf genoemd.

Verspreiding grafheuvels-urnenvelden Nederland
Verspreiding grafheuvels-urnenvelden Nederland.

Wat is een grafheuvel?

Een grafheuvel is een prehistorische heuevel die werd gebruikt als graf. De heuvel werd opgeworpen over het graf (menselijke resten met grafgiften). De menselijke resten zaten in een kuil, urn, grafkist, steenkist, boomkist, hunebed, tombe of grafkamer. Hunebedden zijn eigenlijk ook grafheuvels. Grafheuvels zijn gemaakt van verschillende materialen en van verschillende grootte. De omgeving bepaalde welke materialen kon worden gebruikt. Elke periode kende zijn eigen manier van begrafenisrituelen en door de tijd zijn er dus verschillende typen. De macht en rijkdom bepaalde het type van de grafheuvel. De grafheuvel kon voor een of meer personen worden gebruikt. Vaak werden personen later bijgezet in de heuvel waarbij deze werd verhoogd, maar soms zijn grafheuvels ook onderdeel van een groter grafveld of urnenveld. Grafheuvels waren meer dan een graf, want ze werden ook gebouwd en gebruikt voor rituelen.

Grafheuvel tussen Borger en Drouwen
Grafheuvel tussen Borger en Drouwen.

Grafheuvels door de bronstijd heen

In de vroege bronstijd worden mensen begraven onder grafheuvels, zogenaamde inhumaties (niet gecremeerd).

mensena
Grafheuvel van de hoofdman van Drouwen.

Vanaf de middenbronstijd zien we inhumaties en crematies inclusief bijzettingen, paalcirkels en ringsloten rond de grafheuvels. In de midden-bronstijd was het gewoon om ook bijzettingen te plaatsen, d.w.z. een dode of crematie in een bestaande grafheuvel te begraven. Daardoor kunnen er meerdere individuen zijn begraven in een grafheuvel. Ook vinden we in de bronstijd zogeheten boomkistbegravingen. Wat opvalt is dat tot aan de late-bronstijd in het Noord-Nederland voornamelijk inhumaties worden gevonden.

Urnfield burial
Een urn met crematieresten van een urnenveld.
Vanaf de late-bronstijd vinden crematies plaats in de zogeheten urnenvelden. Er werden minder grafgiften meegegeven, maar als zij er waren bestonden ze voornamelijk uit luxegoederen zoals brons en sieraden. Vooral vrouwen kregen grafgiften mee.

Urnenfelder panoply

Sporen van strijd of oorlog

In Wassenaar is een wel heel bijzondere begraving gevonden uit de vroege- of midden-bronstijd. Door strijd en oorlog zijn een groepje mannen, vrouwen en zelf kinderen omgekomen en deze zijn in dit graf begraven. Meer informatie is hier te vinden.

Waar geloofden de boeren in de bronstijd in?

Bronstijdboeren begraven hun doden en de grafheuvels lijken als de hunebedden een plek waar rituelen plaats vinden. De grafheuvels zijn het bewijs voor de aanwezigheid van een religie, maar het bijzondere aan de bronstijd is dat een aantal voorwerpen en rotstekeningen een beeld geven van de religie van deze mensen in de bronstijd. Meer weten over de rotstekeningen klik hier.

Rotstekeningen van Tanum.

Door de contacten met andere gebieden verspreiden ook de mythen, sagen, legenden en religie. In bronstijd lijken maan, zon en sterren een belangrijk rol te spelen. Deze tonen een overeenkomst met de religies van de latere Germaanse en Noorse cultuur. De Nebra hemelschijf (Duitsland), gemaakt van brons en ingelegd met goud (1600 V. Chr.). De schijf laat de maan, zon en in ieder geval een sterrenbeeld zien (de Plejaden).

Nebra schijf
De zonnewagen van Trundholm (Denemarken), ca. 1300 V. Chr., gemaakt uit brons en goud. Misschien beeldt dit de reis van de zon over de hemel uit, in een kar getrokken door een paard.

Solvognen
De zonnewagen van Trundholm.
Vorig artikelD41 in Emmen North, English
Volgend artikelHunebed D40 in the Valtherbos near Emmen, English

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.