By IKAl (Own work) [GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html) or CC BY-SA 3.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons

Als kind weet je de es moeiteloos te vinden, namelijk de boom met die helikopterzaadjes. Je gooit het zaadje omhoog en hij dwarrelt naar beneden. Als kind konden wij ons er uren mee vermaken, maar inmiddels wordt de es bedreigd door een schimmel. Het geslacht es (Fraxinus) bestaat uit ruim 40 soorten. De es behoort tot de olijffamilie en is een loofboom die van nature in Nederland voorkomt. De es wordt maximaal 40 meter hoog. De es bloeit eerst en komt dan in blad. Bijzonder is het zaad met kenmerkende vleugels. De boom kan geknot worden net als de wilg. In Nederland zijn twee soorten van de es te vinden: de gewone es (Fraxinus excelsior) en de pluimes (Fraxinus ornus). In dit artikel bespreken we alleen de gewone es, die van nature in Nederland thuishoort.

Fraxinus excelsior 001
De gewone es (Fraxinus excelsior).

De gewone es

Deze es groeit snel tot maximaal 40 meter en bloeit tot hij blad krijgt. De gewone es is zeldzaam geworden op zandgronden en veengronden, maar in het zuidwesten van Drenthe komen steeds meer essen. Naast de ziekte van de es zijn ook vanwege het vee essen gekapt. De takken zijn lang en recht en het hout veerkrachtig en sterk.

Fraxinus Excelsior JPG1
De gewone es (Fraxinus excelsior).

Gebruik van prehistorie tot nu

Essenhout is licht van kleur, elastisch, taai en sterk. Het hout is gemakkelijk te zagen, glad te bewerken en met stoom goed te buigen. In de prehistorie was essenhout geliefd als messenheft en voor stelen van bijlen en speren. Het mesheft van de ijstijdmummie Ötzi was hier ook van gemaakt. Vroeger maakte men van essenhout hooiharken en vorken van takken, de stelen van bezems van heide of brem, schotels, borden en spinnewielen. Nu nog worden de stelen van (tuin-)gereedschap en gebogen delen van boten, meubels en machines gemaakt van essenhout, maar ook gymnastiektoestellen, hockeysticks, tennisrackets en honkbalbats. Voor vloeren, trappen en meubels wordt het hout gebruikt vanwege de prachtige tekening. De duurzaamheid van het materiaal is vrij laag.

Tot in de 20e eeuw bestond de eerste voeding van baby’s in Schotland uit essensap vanwege de kracht en bescherming tegen het kwaad. Het sap zou helpen bij zwerende wonden en jicht. Ook kunnen onderdelen van de es gegeten worden, namelijk de jonge scheuten kunnen rauw in een salade heerlijk smaken.

Ash flower
De gewone es (Fraxinus excelsior).
Door Jacqueline Speelman en Nadine Lemmers

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.