Een van de hunebedden bij Vårkumla, gemeente Falköping

Hunebedden in Falbygden, gemeente Falköping, Zweden

Falköpings stadswandeling

Een leuke stadswandeling maken en twaalf megalietgraven vinden? Dat kan in het provinciestadje Falköping in Västra Götaland, Zweden. Inwoners van dit plaatsje kunnen een voortuin hebben die bestaat uit een grafheuvel met een hunebed erin, anderen hebben de dekstenen van een megalietgraf tussen hun bloemen- en groentenperkjes. Kinderen voetballen er op een voetbalveldje tussen met stenen gemarkeerde rituele plaatsen uit de ijzertijd en op een braak liggend perceel kun je een hunebed inkruipen, wat ook leuk is voor de kinderen om verstoppertje in te spelen. De gang van dit hunebed is niet meer zichtbaar, maar wat wel bijzonder is, is dat de zichtbare stenen van kalksteen zijn. Een ander hunebed ligt bijvoorbeeld middenin een rotonde.

In Falbygdens museum, waar de route te verkrijgen is, is een mooie tentoonstelling waarin drie vormen van steenkamergraven zijn nagebouwd. Alle drie die vormen van megalietgraven zijn te vinden binnen de bebouwde kom:

-Een döse (hier die van Bestorp): de eerste vorm van megalietgraf in het noorden, bestaande uit één grafkamer, gevormd door blokken steen en een deksteen.

-Een gånggrift: zoals hunebedden in Nederland. Een nauwe gang gevormd door rotsplaten voert naar steenkamergraf met een rechthoekige vorm met eventueel meerdere kams.

-Een hällkista, (hier bij Danska vägen), een grafkamer opgebouwd uit rotsplaten zonder gang.

Falbygden

Falköping ligt tussen twee hogere, plateaubergen in een voornamelijk agrarisch landschap, met graasvelden en akkers met koolzaad, tarwe, haver en gerst. In deze omgeving bouwde de trechterbekerbevolking in de boerensteentijd zo’n 250 hunebedden. Voor Scandinavië is dat het grootste aantal op zo’n relatief klein opppervlakte. Een aantal ervan zijn onderzocht, maar velen liggen her en der verspreid in het landschap, verborgen onder de aarde, of zichtbaar als een heuvel met een paar stenen op een hoger liggend stuk grond in de de akkers of velden.

 

De deksteen van het hunebed bij Vårkumla weegt ca 6 ton, ongeveer even veel als een toeristenbus
Nogmaals het hunebed in Vårkumla. Er liggen er hier twee vlak naast elkaa ren nog eens vijf iets verderop

Karleby

Heel bekend zijn de hunebedden van Karleby (paar kilometer ten zuiden van Falköping) waar er meerdere op een rij liggen. Zij liggen op de zuid-oosthelling van het plateau van Falköping, een hoogvlakte bestaande uit oergesteente, zandsteen, aluinleisteen, kalksteen, kleileisteen en diabas. Lager tegen de helling  hebben nederzettingen gelegen. Nog steeds staat ter hoogte van iedere hunebed een boerderij, dat is dus al zo´n viereneenhalfduizend jaar het geval ! De Universiteit van Göteborg doet  hier al jarenlang in de zomer opgravingen met studenten, met als recente vraagstelling het voedsel en de contacten die de mensen van verschillende nederzettingen hadden. Ik heb daaraan deelgenomen als vrijwilligster. We zeefden tanden, stukjes keramiek, vuursteenbrokjes, en botresten van runderen en varkens uit. De studenten vonden onder meer in paalgaten vuurstenen bijlen, andere gereedschappen en potscherven.

Klövagårdens hunebed, Karleby
Klövagårdens hunebed, Karleby (2)

Eén van de hunebedden van Karleby heet in de volksmond Ragnvalds grav. Bij dit hunebed is de elf meter lange gang goed te zien en zijn op de dekplaten schaalkuiltjes geslagen. Het steenkamergraf zelf is zestien keer tweeëneenhalve meter en daarmee het grootste van Scandinavië. Zoals op veel plaatsen, zie je bij deze hunebedden sporen van verschillende perioden. De graven zelf zijn uit de boerensteentijd, net als de botresten van zo’n tachtig skeletten, die in Klövagårdens gånggrift, dat er naast ligt, zijn gevonden. Hiervan is de kamer, die uit drie delen bestaat, zes bij tweeëneenhalve meter en de gang zeven meter lang. Voor de ingang vonden archeologen verbrand bot en keramiek uit de bronstijd. De schaalkuiltjes zijn niet te dateren, maar zijn waarschijnlijk ook in deze periode met een ronde kei in het steen geslagen. De naam Ragnvalds graf tenslotte stamt uit een verhaal uit de twaalfde eeuw. De middeleeuwse koning Ragnvald Knaphövde was tot koning verkozen, maar moest eerst rondreis maken om van de verschillende stamhoofden erkennign te krijgen. Hij hield zich niet aan de wettelijke voorschriften. Hij had zich vrijgeleiden moeten schaffen en zich deemoedig moeten opstellen. Op een tingplaats bij Karleby, waarin ze in de vikingentijd en middeleeuwen volksrechtszittingen hielden, trokken de beledigde stamleden de ongekroonde koning van zijn paard en doodde hem. Het is niet waarschijnlijk dat hij in het hunebed zijn laatste rustplaats kreeg.

Ragnvalds grav, Karleby
Ragnvalds grav met daarnaast Klövagårdens hunebed
Ragnvalds grav, Karleby
Schaalkuiltjes op een van de stenen van Ragnvalds grav, Karleby

Gökhem

Een ander bekend hunebed ligt bij Gökhem. Een boer ontdekte deze bij toeval, toen hij een aardekelder wilde aanleggen. De skeletten in dit graf hurkten nog tegen de wanden alsof de tijd, ca vierduizend jaar, aan hun voorbij gegaan was. Vlakbij liggen nog een aantal hunebedden. Alle steenkamergraven en ik heb er al heel wat gezien, hebben hun eigenheden, onder andere door de ligging en de staat waarin ze verkeren.

Ekornavallen

Vlakbij het kraanvogelparadijs Hornborgasjön, waar in het voorjaar tienduizenden kraanvogels baltsen, ligt het grafveld Ekornavallen. Bijzonder aan deze plek is dat er graven te zien zijn van  3300 v. Chr. tot aan de Vikingentijd ( 800 tot 1050 na Chr.) Van de boerensteentijd zijn er hunebedden, van de bronstijd rösen (grote grafheuvels opgebouwd uit kleinere stenen). Uit de vroege ijzertijd ziet u met stenen gemarkeerde graven in de vorm van driehoeken met lange spitsen en ovalen, van de volksverhuzingstijd (romeinse ijzertijd)  steencirkels bestaande uit grote blokken  en uit de vikingentijd de grote, staande Bauerstenen, met schaalkuilen erin.  Het meest bekende hunebed hier noemde de bevolking Girommen, ofwel de Reuze-oven. Men zag blijkbaar voor zich hoe een reuzin haar plaatbrood hier inschoof. Dit hunebed heeft een grafkamer van twee bij dertien meter. Het staat op een heuvel, gemarkeerd met een steencirkel van zevendertig meter doorsnee. De meeste stenen van dit graf zijn van zandsteen, behalve de sleutelsteen (deksteen bij de overgang van gang naar grafkamer), dat van graniet is. Ook op dit hunebed zijn schaalkuiltjes geslagen. In 1946 is het geresataureerd en deels met gruis en stenen gevuld tegen instorting. In het graf vonden ze vuurstenen gereedschap, trechterbekerkeramiek en stukken van vier barnstenen kralen.

 

Luchtfoto Girommen, Ekornavallen, fotot Wikipedia

Voor een ieder die interesse heeft in hunebedden en wellicht andere prehistorische graven kan ik deze streek van harte aanbevelen. Er zijn hier vele bijzondere archeologische vonsdsten gedaan, uit verschillende perioden. Er is ook een prehistorisch park (Ekhagens forntidsby) en een museum (Falbygdens museum) waar u naast de steenkamergrafmodellen en vele vondsten onder meer een veenlijk uit de boerensteentijd kunt bekijken. Per fiets of auto kunt u boeiende plekken bezoeken, in een mooie afwisselende natuur. Neem gerust contact op voor meer info, als u deze kant op wilt komen.

Marijke Houwink
toeristengids (geregistreerd Sveguide),

[email protected]

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here