Wol blijft alleen onder zeer speciale omstandigheden bewaard. Dit komt omdat het om organisch, dus zeer vergankelijk materiaal, gaat. Dus een vondst van een kluwentje wol (een kluwen is tot een bol opgewonden touw of draad) uit de prehistorie is heel zeldzaam in Drenthe. Alleen mestlagen in terpen vormen een goede conserverende omgeving en het hoogveen.

Drentse bolletjes wol

Gelukkig zijn er in Drenthe een aantal kluwen van wol gevonden.

De kluwen wol van Bonnerveen

In 1837 is er eentje in het veen van de Bronnermarkt, Oostermoerderdingspil, bij het riviertje de Beek gevonden:

  1. Fibula;
  2. Twee ringen, hangende aan een klein ringetje;
  3. En een kluw zwarte wol.

Helaas zijn alleen de fibula en de ringetjes bewaard gebleven. Deze zijn te vinden in de collectie van het Gronings museum. De kluw zwarte wol was onvindbaar.

De kluwen wol uit Smilde

Op dinsdag 27 april in 1852 wordt in de Provinciale Drentsche en Asser Courant het bericht geplaats dat er op 15 april door de turfgraver Jansen in het veen op de Molenwijk te Smilde een voorwerp is gevonden op 5 a 6 voet diep. Het blijkt een kluwen wol te zijn van een grauwe bruine kleur. De draden zijn eenzijdig, ongetweernd en hebben de dikte van dik breigaren. Het is niet bekend waar de wolkluwen gebleven is .

Tweede bolletje wol uit Smilde

Op 25 november 1907 krijgt het Drents Museum zijn eerste kluwen wol. De kluwen wol wordt geschonken door mej. A. Cohen Tervaart uit Den Haag. De wol is jaren eerder gevonden in het veen van Smilde, in het 5e blok. De vindplaatsaanduiding geeft aan dat dit niet het verdwenen kluwen wol uit 1852 kan zijn. De vindplaatsen liggen namelijk zeker 3 kilometer van elkaar vandaar.

Kluwen wol uit Roswinkelerveen.

In oktober 1924 verkocht de heer Oortwijn uit Stadskanaal een hoeveelheid vondsten aan het Drents museum. De voorwerpen zouden afkomstig zijn uit het Roswinkelerveen:

  1. Turf met een kluwen wol;
  2. Turf met barnsteen;
  3. Fragment van een hoornen kam;
  4. Vijf fragmenten textiel;
  5. Fragment van een lederen riem met naaisporen;
  6. Topfragment van een bronzen hielbijl;
  7. Halssnoer van 44 barnstenen kralen.

Het werd eerst beschouwd als een gesloten vondst, maar 40 jaar later werd op basis van pollen analytisch onderzoek duidelijk dat het om 2 vondsten gaat. Volgens hen is de kluwen wol op een andere plaats gevonden dan de rest van de vondsten, 350 meter van elkaar verwijderd.

Onderzoek naar de kluwen wol

Van de vier kluwen wol zijn er slechts 2 beschikbaar voor onderzoek. Eentje is de kluwen wol uit Smilde dat in 1907 in de collectie van het Drents museum is opgenomen. Kapotte draden vermoeden dat er met een turfsteker door de bol heeft gestoken. Oorspronkelijk had de bol een doorsnee van 9 centimeter. Het is een enkelvoudige draad met hoge twist in de Z-richting en regelmatig gesponnen. Het garen is gemaakt van grove wol. De vezels zijn nauwelijks beschadigd. Het wollen garen is stevig opgerold. De oorspronkelijk kleur is niet meer te achterhalen. Het heeft nu een licht bruine kleur. Er is ook een losse draad, die apart van het kluwen wordt bewaard. Deze losse draad hoort zeer waarschijnlijk bij de kluwen. Het bolletjes wol geeft geen aanwijzingen voor de ouderdom. Z-getwiste draden werden vanaf de prehistorie gebruikt.

De kluwen wol uit Roswinkelerveen van 1924 is kruislings gewikkeld met een doorsnee van 7 centimeter.  De kluwen ligt voor een derde verzonken in de turf. De kleur is donderbruin, maar welke kleur het oorspronkelijk had is niet meer te achterhalen. Tijdens en na de berging zijn de buitenste draden beschadigd. Tegen de bol liggen diverse losse draden en draaduiteinden. Het garen is met een hoge twist in S-richting gesponnen. De gebruikte wol was fijn. Het uiteinde van de kluwen wol is in een Z-richting getwijnd. Deze bestaat uit 2 S-getwiste draden. Het uiteinde is waarschijnlijk spontaan ineen gekruld, toen het afgerold was van de kluwen. Dit kan niet tijdens of na de berging gebeurd zijn, omdat het elasticiteit van de vezels dan al verdwenen zijn.

Datering

Van de vier bekende kluwen  kunnen twee helaas niet meer onderzocht worden. Het is helaas niet bekend van wanneer de kluwen, gevonden bij Smilde in 1852, gedateerd is. Bij de kluwen, gevonden  bij Bonnerveen in 1837, zijn ook andere voorwerpen gevonden die wel bewaard zijn gebleven. De brilfibula stamt uit het begin van de 8e eeuw v.Chr.  Daarmee zal het kluwen waarschijnlijk ook in deze periode geplaatst kunnen worden. De twee bewaarde kluwen zijn aan een C14-onderzoek onderworpen. Vanuit deze onderzoeken kunnen we stellen dat drie van de vier kluwen dateren uit de late bronstijd en de vroege ijzertijd.

We weten niet waarom de kluwen wol in het veen zijn beland. Waarschijnlijk zijn ze daar voor votiefgaven neergelegd.
De textielproductie was voornamelijk een vrouwen aangelegenheid. Was de gave voor iets wat voor vrouwen belangrijk was?  Of wellicht voor een gezonde schapenkudde? Misschien is de betekenis veel groter en staat het kluwen voor een vruchtbaar huwelijk, een voorspoedige geboorte, gezondheid? Het symboliek van de kluwen wol blijft voor alsnog een mysterie.

Literatuur

Groninger Museum, collectie archeologie.
Catalogus van het kabinet van oudheden der provincie Groningen 1884.
W.A.B. van der Sanden: Wolkluwens uit de Drentse venen, Nieuwe Drentse Volksalmanak 115, 1998, 131-141.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here