Gobekli Tepe in Turkije is een van de meest bijzondere prehistorische locaties ter wereld. Het is zo bijzonder dat het de archeologische wereld een beetje op de kop heeft gezet. Gobekli Tepe is namelijk een tempelcomplex van 12.000 jaar geleden, gebouwd door een jager-verzamelaars cultuur (of toch door de eerste boeren uit de steentijd?). Het zijn de oudste tempels ter wereld. Totdat dit complex gevonden werd was de geldende gedachte dat tempels pas gebouwd werden door agrarische culturen. Sinds 2018 staat de site op de UNESCO Werelderfgoedlijst. Gobekli Tepe ligt ongeveer 15 kilometer van de stad Sanliurfa in Zuidoost Turkije.

Kaart Google Maps
gobekli tepe
De heuvel Gobekli Tepe. Foto-German-Archaeological-Institute-Klaus-Schmidt.jpg

Gobekli Tepe, continue nieuwe vondsten

Voordat het complex gevonden werd door wetenschappers was het een boerengebied. De boeren vonden regelmatig ‘lastige’ stenen in hun akkers en hebben die vakkundig weggewerkt, niet wetende dat ze zeer bijzondere vondsten hebben vernietigd en op stapels hebben gegooid. Dat veranderde pas toen in 1963 door wetenschappers van de Universiteit van Istanboel en Chicago onderzoek in het gebied werd gedaan. De opgravingen zijn nog maar een kwart eeuw bezig. Archeologen zijn momenteel druk bezig om onderzoek te doen. De ene na de andere vondst zoals tempels, t-vormige zuilen, afbeeldingen op stenen enz. komt naar boven. In 2017 heeft geofysisch onderzoek plaatsgevonden waardoor nu bekend is dat er nog zo’n 15 tempels en meer dan 200 obelisken onder de grond liggen. De grootste tempel tot nu toe opgegraven is 30 meter lang. In de tempels staan grote t-vormige zuilen van 40 tot 60 ton met daarop ingegraveerd voorstellingen van wilde dieren. Er worden ook veel kleinere stenen met afbeeldingen gevonden. Tot nu toe is nog maar een klein gedeelte opgegraven. Onlangs is een gebied ontdekt met diverse ceremoniele structuren. Er wordt momenteel ook steeds meer onderzoek gedaan naar het dagelijks leven van de mensen die hier woonden. De schatting is dat er nog we 150 jaar onderzoek kan worden gedaan in het gebied.

Momenteel vindt het onderzoek plaats door een samenwerking tussen het Berlin German Archaeological Institue en Sanliurfa Museum.

Op Youtube staat een filmpje met uitleg over de laatste ontwikkelingen en de toekenning van de UNESCO status.

gobekli tepe
Blik op het belangrijkste opgravingsgebied van Gobekli Tepe. Foto-German-Archaeological-Institute-Nico-Becker.jpg
gobekli tepe
Blik op de opgraving. Een van de tempels in Enlosure C. Foto-German-Archaeological-Institute-Nico-Becker.jpg
gobekli tepe
Pilaar 56 in Gobekli Tepe (Enclosure H) Foto-Nico-Becker-DAI.jpg

Interpretatie van Gobekli Tepe   (uit: nl.wikipedia.org)

Göbekli Tepe geldt als de archeologische vondst van het millennium. Deze vondst wordt echter verschillend geïnterpreteerd.

  • Klaus Schmidt stelt dat rond 9.000 v.Chr. de Neolithische revolutie (de omschakeling van een samenleving van jager-verzamelaars naar een samenleving gebaseerd op landbouw en veeteelt) nog moest beginnen. Volgens hem is deze tempel dan ook niet door de eerste neolithische boeren gebouwd, maar al vóór de neolithische revolutie door jager-verzamelaars. Dat deze enorme tempel gebouwd zou zijn door rondtrekkende jager-verzamelaars, is enigszins vreemd want het bouwen van dit complex moet vrijwel onmogelijk geweest zijn zonder een geavanceerde organisatie. De archeologen schatten dat er tot 500 mensen nodig waren om de 10–20 ton (soms zelfs 50 ton) zware pilaren in de steengroeven in de omgeving los te hakken en 100 tot 500 meter te transporteren. En al die arbeiders moesten gevoed worden. Klaus Schmidt stelt dat voor hun voeding wild graan werd gebruikt. Hij gelooft dat de jager-verzamelaars moesten samenwerken om deze graansoorten te beschermen tegen wilde dieren (kuddes gazelles en ezels). Zo zou tijdens de bouw van het tempelcomplex een gemeenschappelijke organisatie ontstaan zijn, men zou met grootschalige landbouw begonnen zijn en men ging zich vestigen in een dorp of stad nabij de bouwplaats. Het bouwen van deze tempel zou dus het Neolithicum veroorzaakt hebben en niet andersom.
  • Recentere publicaties stellen echter dat in het Midden-Oosten en Anatolië het Neolithicum 10.900 v.Chr. al stevig gevestigd was, hetgeen zou betekenen dat dit heiligdom door de eerste neolithische boeren is gebouwd. Zij werden gevoed met gecultiveerd graan. Experimenten met graanveredeling kunnen namelijk al rond 20.000 v.Chr. begonnen zijn.

Klaus Schmidt beschouwt het complex als een centrale plaats in de voorouderverering. De dieren op de reliëfs zouden dan de doden moeten beschermen. Graven zijn er overigens nog niet gevonden in het complex.

Hij stelt een paar hypotheses voor omtrent de geloofsbeleving van de bouwers van het complex op grond van vergelijking met andere vondsten en cultusplaatsen. Hij gaat uit van sjamanistische praktijken en denkt dat de T-pilaren mythologische wezens voorstellen, of misschien voorvaderen. Een scherpomlijnd godsgeloof ontstond vermoedelijk pas in de Kopertijd in Mesopotamië met grote tempelcomplexen en paleizen.

Göbekli Tepe bevindt zich (samen met een paar andere neolithische vindplaatsen) in de omgeving van de berg Karacadağ waar genetici de oorsprong hopen te vinden van ons gecultiveerde graan. Deze wetenschappers vermoeden dat daar dan ook de oorsprong was van de neolithische revolutie: de eerste landbouw. Recentere publicaties doen echter vermoeden dat het graan al veel eerder en ook op verschillende plaatsen werd gecultiveerd.

gobekli tepe
Detail van pilaar 27 in Enclosure C Foto-Dieter-Johannes-DAI.jpg

Gobekli Tepe – Toerisme

Het gebied is nog niet eens heel lang door de toerist te bezoeken. Intussen is een gedeelte bedekt met een dak. Vier tempels zijn te bezoeken. Dit zal snel meer worden nu de locatie op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat.

Meer weten? – op youtube staat een documentaire over Gobekli Tepe van National Geographic

Als laatste – hebben de mensen in Gobekli Tepe bier gedronken?

gobekli tepe
Luchtfoto van Göbekli-Tepe Foto-German-Archaeological-Institute-Erhan-Kücük.jpg
gobekli tepe
Een halffabrikaat van een T-pilaar die nog in de groeve vlakbij Gobekli Tepe ligt. Op de achtergrond is de heuvel van Göbekli-Tepe te zien Foto-German-Archaeological-Institute-Nico-Becker.jpg
gobekli tepe
Pilaar 6 van Göbekli-Tepe, gevonden in Enclosure-B. Foto-German-Archaeological-Institute-Irmgard-Wagner.jpg

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.