Oudste wiel van Nederland: schijfvormig houten wagenwiel met verdikte naaf-gedeelte van eikenhout. Vindplaats: Overijssel, Steenwijkerwold, De Eeze. Bron: Rijksmuseum van Oudheden, Leiden.
Oudste wiel van Nederland: schijfvormig houten wagenwiel met verdikte naaf-gedeelte van eikenhout. Vindplaats: Overijssel, Steenwijkerwold, De Eeze. Bron: Rijksmuseum van Oudheden, Leiden.

Aanwijzingen voor het uitvinden van het wiel zijn uiteraard de vondsten van wielen, maar ook kennen we bewijzen door afbeeldingen, beeldjes, karrensporen en wegen. Van de Trechterbekercultuur is bekend dat onder de hunebedden van Flintbek (Duitsland) karrensporen zijn aangetroffen en een afbeelding van een kar met ossen is aangetroffen op een potje van de Trechterbekercultuur, namelijk uit Bronocice (Polen). Deze tekening is de oudste afbeelding van een voertuig met wielen is te dateren van 3635 tot 3370 v.Chr.

Bronocice drawn
Pot van Bronocice. By Ulamm [Public domain], from Wikimedia Commons.

Oudste wiel van Nederland

In Nederland kennen we de oudste wielen vanaf de nieuwe steentijd met een ouderdom van zo’n 4.600 jaar. Deze wielen zijn vaak ongebruikt gevonden in natte gebieden en sommige wielen zijn zelfs niet afgemaakt. De wielen lijken als veenoffer een bijzonder rituele betekenis te hebben gehad. Welke betekenis? We kunnen slechts gissen.

Veel wielen zijn gevonden in het veen van Drenthe en Overijssel. Het wiel uit Steenwijkerwold is te dateren rond 2.280-2.130 v.Chr. Het wiel is een schijf van hout van ongeveer 90 cm in diameter met in het midden een dikker stuk hout rond de as.

Oudste wiel van Nederland: schijfvormig houten wagenwiel met verdikte naaf-gedeelte van eikenhout. Vindplaats: Overijssel, Steenwijkerwold, De Eeze.
Oudste wiel van Nederland: schijfvormig houten wagenwiel met verdikte naaf-gedeelte van eikenhout. Vindplaats: Overijssel, Steenwijkerwold, De Eeze. Bron: Rijksmuseum van Oudheden, Leiden.

Wielen als bewijs voor vervoer producten

De wielen bewijzen dat producten werden vervoerd en het is dan ook niet toevallig dat we de oudste wegen kennen vanaf dezelfde periode: de nieuwe steentijd. Op de zandgronden zijn resten van wegen moeilijk aan te wijzen, maar door de grafmonumenten (grafheuvels en hunebedden) met elkaar te verbinden door lijnen te trekken zijn de oude wegen te reconstrueren. De veenwegen zijn wel archeologisch te bewijzen en ook hier dateren de oudste wegen uit de nieuwe steentijd. Ossen werden gebruikt om de karren te trekken.

Het hunebed nu na de restauratie.

Het oudste wiel in de wereld

Het oudste wiel ter wereld is het wiel van Stare Gmajne uit de moerassen ten zuiden van de Ljubljana Slovenië) en dateert tussen 3360 tot 3030 jaar v.Chr. In dit gebied spreken we dan over de kopertijd. Het essenhouten wiel is 5 cm dik en heeft een diameter van 72 cm. De eikenhouten as was 124 cm lang en was met eikenhouten wiggen aan het wiel bevestigd. Het wiel behoorde waarschijnlijk tot handkar met twee wielen.

Nog ouder is een beeldje van een os met vier wielen van de Cucutenicultuur (BONDÁR 2012). Deze cultuur was te vinden in het gebied van de huidige landen Roemenië, Moldavië en Oekraïne. Het beeldje wordt gedateerd tussen 3.950 tot 3.650 v.Chr.

Ljubljana (8629147956)
Oudste wiel ter wereld. By Daniel Thornton (LjubljanaUploaded by sporti) [CC BY 2.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/2.0)], via Wikimedia Commons.

Karren

De wielen zijn onderdeel geweest van een kar. Hieronder twee voorbeelden van een reconstructie van een kar met twee wielen.

Reconstructie kar uit de bronstijd.
Reconstructie kar uit de ijzertijd.

Bronnen

BONDÁR, M., 2012. Prehistoric Wagon Models in the Carpathian Basin (3500-1500 BC). Archaeolingua 2012 – Series Minor 32. Budapest.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.