Asbestvezels `zoo fijn en wit` (foto: Wiktionary)

Terwijl er voor heel Europa een verbod geldt, wordt het in grote delen van de wereld nog gewonnen en gebruikt: asbest, populair om o.a. zijn hittebestendigheid, duurzaamheid en …..  te verspinnen tot draden !

Asbest (foto: Wikimedia Commons)

Wat is asbest ?

Asbest is een verzamelnaam voor een zestal in de natuur voorkomende mineralen (silicaten). De meest gebruikte zijn chrysotiel (witte asbest) en amosiet (bruine asbest). Asbestmineralen bestaan ​​uit fijne, duurzame vezels. Ze zijn geur- en smaakloos en bestand tegen hitte, vuur en vele chemicaliën.

Asbest komt van nature voor in grote afzettingen op elk continent ter wereld en is makkelijk te winnen.

Asbestmijn, Quebec – Canada (foto: Wikimedia Commons)

Al vanaf de Nieuwe Steentijd (ca. 5500 v.Chr. ) werd asbest (op bescheiden schaal) gedolven om aardewerk te verstevigen en vuurvast te maken. Prehistorische scherven van dergelijk aardewerk zijn gevonden in Finland, Rusland, Noorwegen en Zweden.

Met name in de 19de eeuw begon het delven op grote schaal. Fabrikanten gingen asbest gebruiken vanwege gunstige eigenschappen als hittebestendig, geluidsabsorberend, isolerend, slijtvast en te verspinnen tot draden. Naast de asbestcementindustrie werd de productie van garen en textiel het belangrijkste doeleinde om asbest te winnen. Vooral de productie van veiligheids- en beschermende kleding nam een belangrijke plaats in.

Veiligheidswant van asbestvezels (foto: Wikimedia Commons)

Gebruik in textiel vanaf de prehistorie

Tussen 2000 en 3000 v.Chr werden de gebalsemde lichamen van Egyptische farao’s gewikkeld in lijkwaden, geweven van asbestvezels. Hierdoor werd de as van de koningen niet verontreinigd door de as van het vuur. Ook in het oude Rome en Griekenland werden asbestvezels gebruikt voor textiel.

Terwijl Grieken en Romeinen de unieke eigenschappen van asbest uitbuitten, schreven ze ook over de schadelijke effecten ervan op de mijnbouwers en spinners/wevers.

De Griekse geograaf Strabo merkte een `longziekte ` op bij slaven die asbest- vezels sponnen en tot stoffen weefden.

De Romeinse historicus Plinius de Oudere schreef over `de ziekte van slaven ‘ en beschreef het gebruik van een soort stofmasker, gemaakt van de blaas van een geit of schaap. Het stofmasker moest de slaven beschermen tegen het inademen van de schadelijke vezels als ze in de mijnen aan het werk waren.

Gebruik in textiel vanaf de Middeleeuwen

Rond 800 beval keizer Karel de Grote van Frankrijk dat tafelkleden gemaakt dienden te worden van asbestvezels. Dit om te voorkomen dat de kleden in de brand zouden vliegen tijdens de feesten en vieringen waarbij kaarsen werden ontstoken en brandjes regelmatig voorkwamen.

Daarnaast liet hij de lichamen van zijn dode generaals in asbest gewaden wikkelen. Waarom dit werd gedaan, is niet bekend.

Lap stof, gemaakt van asbestvezels (foto: Wikimedia Commons)

In 1095 gebruikten de Franse, Duitse en Italiaanse ridders tijdens de Eerste Kruistocht een katapult, een zogenaamde trebuchet, om tijdens hun belegeringen asbest zakken met brandende pek en teer over stadsmuren te gooien.

Trebouchet (foto: Wikipedia)

In 1280 schreef Marco Polo over kleding gemaakt door de Mongolen van een `stof die niet zou verbranden`. Met de stof werd asbest bedoeld.

De Parijse brandweer in het midden van de jaren 1850 droeg jassen en helmen gemaakt van asbest.

Asbest in Nederlandse textiel

Omstreeks midden 19de eeuw noemde  men asbest ook wel `amiant` of `bergvlas` (boek `Nederlandsch Magazijn`).

Amiant textiel uit Como (Italië) wordt in het boek geprezen als zijnde ’ kanten, die zoo fijn en wit zijn, dat zij van gewone garenkant naauwelijks zijn te onderscheiden ’.

Ook in Siberië kwam kennelijk een goede kwaliteit asbest voor: ` In Siberië, alwaar heerlijke (heerlijc = voortreffelijk, kostbaar) asbest gevonden wordt, vervaardigt men sedert eenigen tijd niet alleen doek uit deze zelfstandigheid, maar insgelijks gebreide voorwerpen als handschoenen’ .

Recent gebreide, Indiase handschoenen van asbestvezels (foto: Wikimedia Commons)

Ook geeft het boek aan hoe je stapsgewijs asbest ’ van welken de vezels nog zamen verbonden zijn ’ ‚ geschikt maakt om te verspinnen: `men legt de lang- en fijndradigen asbest zoo lang in het water, totdat dezelve doordrongen is, en vervolgens met een klophout op eene houten tafel voorzigtig te kloppen, waarna men de draden zoo lang met veel water en eerst met kokend water afwascht, totdat deze vloeistof niet meer melkachtig wit afvloeit, maar helder blijft, terwijl men tevens zeer zorgvuldig de draden uithaalt. Na deze behandeling ondergaan te hebben, droogt men de vezels snel op eene zeef, kamt dezelve zeer voorzigtig en spint ze met behulp van het spinnewiel’ .

Asbestvezels `zoo fijn en wit` (foto: Wiktionary)

Wetgeving omtrent asbest

Volgens de Nederlandse wet mogen zowel particulieren als bedrijven asbest niet (her)gebruiken, bewaren, verkopen, importeren, weggeven, opnieuw toepassen en bewerken. Sinds 1 juli 1993 geldt dit in Nederland en sinds 2005 in heel de Europese Unie:`Asbest mag niet in nieuwe producten zitten, omdat de vezels gevaarlijk zijn als je ze inademt `.

In andere, met name ontwikkelingslanden landen worden asbest producten nog volop gemaakt en verhandeld. Volgens vertegenwoordigers van de asbestindustrie in New Dehli, India `redden asbestproducten levens en zorgen ze ervoor dat de armste mensen huizen kunnen bouwen en leidingen kunnen aanleggen` (bron: artikel Trouw).

En het slechte imago ? Dat wijden diezelfde vertegenwoordigers aan het feit `dat de westerse landen asbest op een onverantwoorde manier hebben gebruikt`.

Witte asbest (chrysotiel) zou volkomen onschadelijk zijn, een mening die overigens ook in Nederland op bescheiden schaal wordt gehoord (bron: artikel Trouw).

Hoe verder met asbest ? Het laatste woord  is er nog niet over gezegd en geschreven, maar recente  `fijne en witte kanten` zullen we in Nederland niet meer aantreffen.

Omgang met asbest anno 19de eeuw (foto: Wikipedia)
Omgang met asbest anno 21ste eeuw (foto: Wikipedia)
Nederlandsch Magazijn: een boek vol tips en wetenswaardigheden (bron: gratis Google Ebooks)

Bronnen:

– Wikipedia

– Wikimedia Commons

– Wiktionary

– Artikel `Asbestos Global, All things asbestos – information for the general

   public`; Asbestos Global;

– Artikel `Tag Archives: Asbestos Textiles, 7 Unexpected Uses of Asbestos`;

   Asbestos Removal Specialists Scotland – Carymar Construction;

– Artikel `Asbestos Ceramics along the West Norwegian Coast – Influences,

   Age and Morphology in The Bronze Age/Early Pre-Roman Iron Age (ca. 1700-

   400 BC). In Petterson, Paul Eklöv (ed.), Prehistoric Pottery Across the Baltic:

   Regions, Influences and Methods. BAR International Series 2785, p. 3-13.

–  Artikel Trouw: `Asbest in arme landen: nog altijd ideaal bouwmateriaal`;

   Katy Daigle en AP – 12 augustus 2014;

–  Nederlandsch Magazijn, Ter verspreiding van Algemeene en Nuttige

   Kundigheden. Deel 4, 1840, Google EBook.

Yvonne Ording

februari 2019

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.