Zeg in het land van levende geschiedenis `naaldbinden` en de meeste mensen hebben de Oslosteek voor ogen.

Deze steek was echter niet de steek die in de prehistorie werd gebruikt om textiel te maken, in ieder geval niet in Nederland.

De oudst bekende steek die wèl werd gebruikt, was de `eenvoudige steek`, in onze tijd bekend als de feston- of dekensteek.

Festonsteek als borduursteek, voor- en achterkant (bron: Wikipedia).

In 1924 werd in Roswinkel (Drenthe) een fragment wollen stof gevonden, gemaakt met de festonsteek. Het fragment dateert uit de overgang Midden Bronstijd – Late Bronstijd ( ca. 1200 v.Chr.) en was ooit onderdeel van een net (haarnet ? draagnet ?).

Gebruikte festonsteek in Roswinkel-fragment.

De festonsteek als naaldbinding

De festonsteek zoals wij die kennen, is een borduursteek, gemaakt dus op een ondergrond van stof/textiel.
De afbeelding hieronder toont de festonsteek als naaldbindsteek.

Festonsteek als naaldbindsteek, gemaakt op een hulpdraad.

Verschillende variaties uit verschillende tijden

Van de festonsteek zijn diverse variaties bekend. De meest eenvoudige werd gebruikt voor het Roswinkel-fragment. De naald pakt steeds een enkele lus op

(enkelvoudige steek). Deze manier van werken geeft een vrij los bindsel en dus grote(re) mazen. De enkelvoudige steek werd daarom veel voor netten gebruikt (draagnet, haarnet, visnet, dierenvangnet). Hetzelfde geldt voor de gedraaide festonsteek en de festonsteek met een knoopje.

Het gebruik van de festonsteek is mondiaal gezien veel ouder. Al in het Mesolithicum werd de steek (plus enkele variaties) gebruikt om o.a. draag- netten te maken.

Het Mesolithicum was een tijd dat er veel heen en weer werd getrokken tussen huis, akker, jacht- en verzamelgebied en moest er veel meegenomen worden. Een draagnet was dan een uitstekende oplossing.

Als  materiaal werden planten- en boombastvezels gebruikt.

Bindsel van plantaardig materiaal.

Op de volgende 2 afbeeldingen wordt de festonsteek weergegeven waarbij niet een enkele lus wordt opgepakt, maar op de eerste afbeelding een hele steek en op de tweede afbeelding zowel de hulpdraad als de opgezette lus. Het resultaat is een vaster en steviger bindsel, geschikt voor b.v. warme kleding.

Festonsteek waarbij een hele steek wordt opgepakt.
Festonsteek waarbij zowel de begindraad als de voorgaande lus wordt
opgepakt. Er wordt van links naar rechts gewerkt. De volgende afbeelding
geeft weer hoe je vanaf de rechterkant weer terugwerkt naar links.
Terug werken van rechts naar links.

Nog een paar variaties:

Gedraaide festonsteek.
Dubbelgedraaide festonsteek.
Festonsteek met knoopje.
Werkwijze festonsteek met knoopje.
Afwisseling van verschillende steken: rij met één steek om een lus
afwisselen met rij met 2 steken om een lus.

Steken opzetten voor rondbinden

De voorbeelden hiervoor werden gebruikt voor een rechthoekig lapje textiel.

Er werd van links naar rechts gewerkt en weer terug. Het is ook mogelijk om in het rond te naaldbinden.

Om te beginnen maak je een schuiflus met een doorsnee van een paar cm.

De schuiflus gebruik je om de eerste steken op te zetten.

Schuiflus
Eerste drie steken op de schuiflus, gemaakt met het lange uiteinde van de draad.

Als je genoeg steken hebt, trek je de schuiflus dicht tot je een mooi rondje met steken hebt. Het rondje is de basis om verder te werken.

Om te voorkomen dat je een heel smal wollen kokertje krijgt, moet er gemeerderd worden. Dit doe je door op één lus 2 steken te maken. Hiermee ga je door tot de omtrek voor je te maken buidel groot genoeg is.

Als dit het geval is, ga je met een uitgekozen steek (of afwisselend verschillen-de steken) verder tot je  werkdstuk groot genoeg is.

Meerderen: op één lus 2 steken.

Mocht je willen minderen, sla dan een lus over:

Minderen door een lus over te slaan.
Rondgebonden buidel, gemaakt met de festonsteek waarbij steeds
een hele steek werd opgepakt.

Bronnen:

– foto`s: schrijfster;

– Zeven eeuwen breien, zeven millennia naaldbinding, Geeske Kruuseman.  Jaarboek Kostuumvereniging 2015;

– 200 Borduursteken, oude en nieuwe steken in tekst, tekeningen en
borduurwerk, Grete Petersen en Elsie Svennas, 1970;

– Zwischen Rinde und Holz: Bast- textiles Material der Steinzeit, Anne Reichert;

– `Helaas alles reeds vernield`. Onderzoek van archeologisch textiel uit de provincie Drenthe, Drs. V.T. van Vilsteren, archeoloog, Drents Museum, Assen. Stichting Textielcommissie Nederland, Jaarboek 2006.

– Eerste hulp bij het bekijken van Papua-Textieltechnieken in het westelijk deel van Nieuw Guinea, M.C. Kijne, voorlopige uitgave, 3de versie, 2008, hoofdstuk `Luswerk`.

–  Naaldbinding, Helga Steffensen, Kosmos 1978.

Op internet/youtube is veel informatie te vinden over naaldbinden.

Zoektermen: naaldbinden, nålebinding, nalbinding, needle binding, Nadel binden.

Yvonne Ording,

maart 2019

1 REACTIE

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.