Het ploegen zoals we dat vandaag kennen is een recente ontwikkeling. In eerste instantie zal men voor het open en los maken van de bodem graafstokken hebben gebruikt, zoals de jagers & verzamelaars deze al gebruikten voor het opgraven van wortels e.d. Men had in de vroegste periodes van het boerenbestaan ook de beschikking tot een hak van steen, been of gewei. Pas later in het Neolithicum zien we de eerste echte ploeg.

akkerbouw en veeteelt; ploegen en karnen1
Foto 1. Prehistorische hertshoornen hak die in de jaren ’30 van de 20e eeuw werd gevonden tijdens kalksteenwinning bij Valkenburg (collectie Streekmuseum, Valkenburg). Overgenomen uit “Vuursteenmijnen” van Brounen, 1990 (http://www.vuursteenmijnen.nl/valkenburg/thumbnails/22-biebosch-hertshoornen-hak-valkenburg-aan-de-geul.htm). Copyright 1990, Brounen.
akkerbouw en veeteelt; akkers en karnen
Foto 2. Twee schoolkinderen testen het eergetouw op de steentijdakker in het Oertijdpark bij het Hunebedcentrum.

De prehistorische ploegen waren niet in staat om de grond te keren, zoals moderne ploegen dat doen. Dat kon pas na de ontwikkeling van de keerploeg, of risters, in de Middeleeuwen. In plaats daarvan maakte men groeven in de bodem die de beluchting, ontwatering en wortelgroei bevorderden. De voren werden niet enkel in één richting geploegd, maar ook loodrecht daar op. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat ook (foto 3).

De vroege ploeg wordt ook wel eergetouw of ard genoemd. Het Neolithische boogeergetouw was uit een tak gemaakt, terwijl de gaffeleergetouwen uit de Brons- en IJzertijd een losse ploegschaar hadden, die uit een hardere houtsoort (bijv. eik) konden worden gemaakt dan de rest van de ploeg (foto 4). Bovendien kon men bij het gaffeleergetouw de ploegschaar makkelijk vervangen als deze versleten was.

eva4
Foto 3. Ploegkrassen van prehistorisch dorp Cladh Hallan. Overgenomen uit “The Prehistoric Village at Cladh Hallan – Part II” van Pearson, 2016 (https://www.shef.ac.uk/archaeology/research/cladh-hallan/cladh-hallan02). Copyright 2016, The University of Sheffield.
eva5
Foto 4. Gaffeleergetouw uit de bronstijdboerderij.

Het ploegen gebeurde bij alle eergetouwen op eenzelfde manier. Aan het lange eind werden een of twee lastdieren bevestigd die de ploeg trokken. We weten dat dit voornamelijk ossen zullen zijn geweest dankzij de rotsgravures uit onder andere Zweden (foto 6). Aan de andere kant van de ploeg duwde de boer(in) de ploegschaar de bodem in (foto 5). Tot de Romeinse tijd werden ploegscharen van hout gemaakt, daarna kregen zij ook een beschoeiing van ijzer.

Ploughing a paddy field with oxen, Umaria district, Madhya Pradesh, India
Foto 5. Het ploegen van een rijstveld met ossen in India
Petroglypgh Group Nordic Bronze Age 009
Foto 6.

Pas vanaf de Romeinse tijd zien we wielploegen, waarbij de ploeg ook twee wielen heeft. Deze ploeg bleef tot vrij recentelijk in gebruik, maar werd uiteindelijk wel voorzien van risters (keerploeg).



LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.