In het zuidwesten van Iran liggen de restanten van iets wat ooit de grootse stad Susa was. Het ligt in de onmiddellijke nabijheid van de plaats Shush (Sjoesj), in de provincie Khūzestān. Behalve een archeologische vindplaats, is Shush ook een levendig dorpje, dankzij de aanbidding van sjiieten en de Perzisch Joodse gemeenschap voor de profeet Daniël. Susa is een stad waar de basis al vele duizenden jaren oud is. Er zijn 13 lagen gevonden, wat betekent dat er 13 nederzettingen op dezelfde plek zijn gebouwd. Telkens werd het weer verwoest en werd er een nieuwe stad bovenop gebouwd. Vele volkeren hebben hier gewoond. Er zijn volgens onderzoekers 15 talen gesproken.

Susa staat sinds 2015 op de UNESCO Werelderfgoedlijst.

Door Blitz1980 – Eigen werk, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=17864376

De stad ligt in het Zuidwesten van Iran, op de vlakte van Khoezistan tussen de heuvels van Susa. De stad was ooit een machtige stad, die belangrijke handelsroute beheerste, routes die uit Mesopatamie via het Zagrosgebergte naar het oosten gingen.

Tegelplateau van het paleis van Darius I. Deze hangt in het Louvre in Parijs.

Een van de oudste steden ter wereld

Volgens de Perzische overlevering was Susa de eerste stad ter wereld, gebouwd door de legendarische koning Hoesjang, die had ontdekt hoe met behulp van staal en vuursteen vuur kon worden gemaakt. In elk geval was het een van de eerste steden. Reeds 5000 v. Chr. was hier al een nederzetting en bloeide hier stap voor stap een stadssamenleving op en vervaardigden pottenbakkers een bijzonder sierlijk soort aardewerk zoals bekers, gedecoreerd met gestileerde vogels en jachthonden.

Tegen 2500 v.Chr. was Susa de hoofdstad van het koninkrijk van de Elamieten geworden, een raadselachtig volk, waarvan de cultuur verwant was met die van de Soemeriers in Mesopotamië. Duizend jaar lang heeft Elam overhoop gelegen met de stadstaten in het Tweestromenland. Omstreeks 2350 v. Chr. ging Susa deel uitmaken van ’s werelds eerste grote imperium, toen het door de Akkadische koning Sargon de Grote was ingenomen. Na de ineenstorting van Sargons rijk ging het de Elamieten voor de wind. Tegen 2100 v.Chr. verfraaiden zij hun hoofdstad met de tempel en ziggurat (= toren) van Insjoesjinak (de God van het onweer en de beschermgod van de stad, wiens symbool de zeboestier was).

Ruines van het paleis van Darius met op de achtergrond het kasteel van Shush. Foto Adam Jones from Kelowna, BC, Canada [CC BY-SA 2.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0)]

De stad heeft vele eigenaren gehad. Dat kwam omdat de machtsverhoudingen tussen de stadstaten in Mesopatamie wisselvallig was. Zo hebben de Babyloniers Susa tegen 1000 v.Chr. veroverd en braken de macht van de Elamieten.

Darius I herbouwd de stad

In 517 v.Chr. liet Darius I, de tweede opvolger van Cyrus de Grote, een groots paleis bouwen. Op een kleitablet gevonden in Susa stond ‘ Ik bouwde dit paleis… En de grond werd afgegraven… En de tichels ervoor werden gevormd… door het volk van Babylonië, dat deed het werk’. De materialen kwamen uit alle hoeken van het imperium. Zo werd er veel goud, ivoor, zilver, ebbenhout, lapis lazuli en turkoois naar de stad gebracht.

Tegelplateau uit Susa. Louvre Frankrijk. Foto Carole Raddato (Flickr)

Toen het Perzische rijk ook delen van Griekenland omvatte, werd de rijkdom van Susa ook bij de Grieken bekend. Nadat Alexander de Grote in 331 v.Chr. koning Darius III had verslagen, rukte hij verder op naar Susa, waar hij de grote rijkdommen aantrof. Na een zevenjarige periode van veroveringen, die hem tot voorbij de Indus in India voerde, keerde hij terug naar Susa en kondigde hij aan om Perzië en Griekenland tot een groot rijk te verenigen. Hij huwde Darius dochter Stateira en liet 10.000 van zijn Grieken met Perzische vrouwen trouwen.

In het Louvre is deze kalkstenen zuil met twee knielende stiere te zien. Het is een van de 36 kolommen die ooit de hal van het paleis van Darius ondersteunden. Foto Richard Mortel (Flickr)

Het einde van Susa

Na zijn dood in 332 v.Chr. verschrompelde Susa tot een lokale hoofdstad. Later is het een bisschopsstad geworden en weer later liet de Sassanidische koning Sjahpoer II, een aanhanger van het zoroastrisme de stad door honderden olifanten verwoesten. In de 13e eeuw brachten de Mongolen de genadeslag toe, daarna is Susa een dode stad gebleven. Het veranderde in een heuvel die opging in het landschap totdat de archeologen het in de 19e eeuw opnieuw ontdekten.

Leeuw op tegelplateau uit het paleis van Darius I. Nu te vinden in het Louvre in Parijs. Foto Louvre Museum [Public domain]

Archeologen ontdekken Susa opnieuw

Pas in 1850 werd de stad opnieuw gevonden door de Britse archeoloog William Loftus. Hij ontdekte dat de stad vier heuvels besloeg: de Akropolis, de Paleisheuvel, de Koninklijke Stad en de Stad der Ambachtslieden. Ook ontdekte hij dat er 13 nederzettingen op dezelfde plek zijn geweest. De oudste restanten lag op de Akropolis, waar de fundamenten van een tempel uit het 4e millennium werden gevonden. Hier lagen ook de belangrijkste gebouwen van de Elamieten, waartoe ook de tempel en ziggurat van Insjoesjinak behoorden, bekroond door de beroemde ‘horens’ die Assourbanipal als buit meevoerde.

Vorig artikelGroot-Zimbabwe, getuige van een lange Afrikaanse geschiedenis
Volgend artikelBaalbek, architectonisch hoogtepunt van de Romeinen
Harrie Wolters is algemeen directeur van het Hunebedcentrum.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.