In dit artikel gaan we in op het maken van zeep van vet. Als vet zijn verschillende soorten te gebruiken, zowel plantaardige als dierlijke vetten – verzadigde en onverzadigde vetten. Alle vetten zijn geschikt. In dit artikel gaan we verder in op het maken van zeep met dierlijke vetten – over het algemeen verzadigd en dus vaste vorm.
Zeep is een mengsel van een zuur en een base.
Je kunt het bekijken als een lange molecuul met aan de kop een hydrofiel en aan de staart een hydrofoob. Het ene deel (foob) hecht zich aan olie of vet (zoals talg op je huid). Het andere deel hecht zich aan water, wanneer je de zeep weer van je huid af spoelt.

Benodigheden

  • Dierlijk vet – wij gebruiken reuzel
  • As van hardhout afkomstig
  • Zacht water (regenwater of rivierwater)
  • Zout (zeezout)
  • Azijn (een fles)
  • Eventueel: essentiële oliën, kruiden en ei of aardappel. Indien nodig gootsteenontstopper.
  • Garde (stokjes met touw eromheen kan ook)
  • Pannen of potten

Stap 1. Bereiden dierlijk vet (reuzel)

Vet heb ik als varkensvet oftewel reuzel bij de slager besteld. Je moet dit wel eerst even renderen om het vet van al het overige bindweefsel te scheiden. Dit doe je door het reuzel te verhitten zodat het vet vloeibaar wordt en de harde stukjes naar boven drijven. Dit kun je daarna eraf scheppen en filteren.

Stap 2. Kaliloog maken

Uit as van hardhout gemengd met water kan loog gemaakt worden. Er moet genoeg kalium in het hout zitten. Door het as met water te mengen en door een filtersysteem te halen blijft loogwater over. Dit kan geconcentreerder gemaakt worden door het te verhitten en het water te laten verdampen.
TIP: Zacht hout niet gebruiken – bevat te veel hars wat zich niet mengt met vet. Dus geen dennen/sparrensoorten.
TIP: Gebruik voor het maken van loog regenwater. Kraanwater bevat teveel andere stoffen welke kunnen gaan reageren met het loog.

Loog zorgt ervoor dat de ’’zouten’’ welke nodig zijn om zeep te maken uit het dierlijk vet gehaald worden.

Stap 3. Loogwater testen

Wanneer het loogwater een PH waarde heeft bereikt van 13 is het voldoende om er zeep mee te maken. Ook werkt het drijvende aardappel/ei verhaal of het oplossende kippenveer verhaal.

  • Wanneer de aardappel of het ei zinkt is de PH te laag. Wanneer hij blijft drijven is de PH hoog genoeg.
  • Een kippenveertje zal oplossen in loogwater met de juiste PH waarde.
PAS OP. Loog heeft een bijtende werking dus WEES VOORZICHTIG. Het is ook aan te raden om azijn dicht bij te hebben welke eventuele chemische brandwonden kan neutraliseren.  

Als je natronloog maakt, doe dat dan met koud water en water op de natriumhydroxide gieten, maar nooit andersom - anders reactie. Natronloog op je huid: afspoelen met veel water of desnoods een beetje azijn. Onze huid is taai genoeg om er eventjes tegen te kunnen. Krijg je het in je ogen of in de mond dan naar een dokter (etiket mee).
Eventueel kan zeezout toegevoegd worden om de chemische reactie tussen loog en vet te versnellen.

TIP: Lukt het je niet om loogwater te maken. Loog is te koop bij de bouwmarkt in de vorm van natriumhydroxide, de gootsteenontstopper (99% NaOH ).

ALLEEN AL WIT AS GEMENGD MET DIERLIJK VET WORDT EEN SOORT ZEEP. ALS BIJVOORBEELD EEN STUK WIT AS VAN HET VUUR IN JE PAN BELAND EN DIT VERMENGD ZUL JE MERKEN DAT JE HIERMEE JE PAN KAN SCHOONMAKEN. DIT WORDT TEGENWOORDIG OOK WEL DE COWBOY MANIER VAN EEN PAN SCHOONMAKEN GENOEMD.

Stap 4. Vet verwarmen en loog toevoegen

De stelregel die ik heb gevonden is… 1 portie dierlijk vet op 4 porties loogwater. Maar het ligt natuurlijk aan de concentratie van je loog. Het is een beetje spelen tussen de juiste hoeveelheid vet-loog om tot de emulsie te komen die we willen hebben.
Wanneer je je vet hebt gesmolten tot een doorzichtige substantie is het tijd om het loogwater bij te voegen.  Je zult zien dat er meteen een emulsie ontstaan, maar echt dik wordt de vloeistof nog niet.
We proberen door de emulsie op ongeveer 60 graden te verhitten (hitte versnelt de chemische reacties) en door te roeren met een garde (beweging versnelt ook de reactie) sneller tot een jus dikke substantie te komen.
Wanneer je te veel loogwater hebt toegevoegd kun je het water uit je emulsie  laten verdampen door het te blijven verhitten.

Stelregel:

  • Te veel loog zorgt en je emulsie zal te veel kristalliseren
  • Te veel vet en je emulsie zal niet goed binden

Het kan even duren voordat je effect ziet en je emulsie indikt. Opeens zal je merken dat je emulsie minder waterig wordt, een soort chocolademelk. Dan ben je goed bezig. Nu wordt het dikker en dikker tot het dik genoeg en je garde een licht spoor achter laat.

Stap 5. Toevoegen van kleur en geur en vervolgens gieten

Nu kun je eventuele essentiele olien of kruiden & bloemen toevoegen. Daarna kun je het mengsel in vormpjes gieten.

Links zeep van rundervet en rechts van varkensvet oftewel reuzel.

Stap 6. Wachttijd

Je zult zien dat je zeep de komende dagen nog uithard.
Het is belangrijk om de zeep niet meteen te gebruiken maar eerst een week  te laten rijpen. Er kunnen namelijk nog chemische reacties plaatsvinden welke schadelijk zijn voor de huid.
Probeer de zeep eerst even op een klein stukje van je huid voordat je je ermee gaat wassen.
Doordat er als bijproduct van de reactie tussen vet en loog glycerine ontstaat, en deze niet verwijderd wordt, is deze zeep fijn voor een droge huid. De glycerine werkt als moisturiser’.

Tekst en foto’s door Karin Olfert, Jacqueline Speelman en Nadine Lemmers

Bronnen

Youtube

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.