Tot het geslacht bies (Schoenoplectus) behoren ruim 30 soorten. In Nederland groeien vooral mattenbies (Schoenoplectus lacustris) en ruwe bies (Schoenoplectus tabernaemontani), daarnaast hebben we nog de stekende bies (Schoenoplectus pungens) en de driekantige bies (Schoenoplectus triqueter). De plant kan wel drie meter hoog worden. In dit artikel bespreken we mattenbies en ruwe bies aangezien deze belangrijk waren als cultuurgewas. Beide staan niet op de Rode lijst van beschermde planten.

Het gewas kan worden verbouwd op onbegroeide zandbodem met water – mattenbies groeit in zoet en voedselrijk water en ruwe bies in brak water. In april en mei worden de scheuten gepland met de hand en daarna wordt per jaar of per drie jaar geoogst. Beheer is nodig zodat het bies niet wordt vervangen door riet door sedimentatie. Vanaf juli tot eind augustus kan het gewas worden geoogst en samengebonden tot bossen met een doorsnede van 80 cm. De bossen worden daarna gedroogd.

Schoenoplectus tabernaemontani. W.carter / CC0.

De mattenbies (Schoenoplectus lacustris) komt van oorsprong voor in Nederland langs zoete en brakke wateren en wordt maximaal 300 cm hoog. Deze soort is het meest gebruikt in de biezenteelt en wordt verwerkt tot biezenmanden, vloermatten en stoelzittingen.

De ruwe bies (Schoenoplectus tabernaemontani) komt ook van oorsprong voor in Nederland in brakke rietlanden en aan oevers en plassen. Net als mattenbies werd ruwe bies geteeld voor stoelzittingen en in de negentiende eeuw was de ruwe bies zelfs een belangrijk exportgewas. De plant wordt maximaal 280 cm hoog.

Schoenoplectus lacustris. Bernd Haynold / CC BY-SA (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/).

Gebruik van prehistorie tot nu

Van oorsprong zijn de planten in ons gebied te vinden en het is dan ook waarschijnlijk dat mensen in de prehistorie er gebruik van hebben gemaakt. De dunne lange stengels kunnen worden verwerkt in allerlei vlechtwerk. In Nederland kennen we een lange traditie met het gebruik van de soorten mattenbies en ruwe bies.
De oudste bewijzen voor het gebruik van biezen in Nederland kennen we vanaf de 16e eeuw – biezen worden geoogst voor het maken van matten rondom Genemuiden. Genemuiden is een centrum van mattenvlechterij in de 18e eeuw met ruim 150 hectares met het gewas. In de 19e eeuw ging de uitbreiding verder. Genemuiden plant nieuwe plantan aan vanaf 1846 en Kampen doet dit vanaf 1884. Rond 1900 was er een gebied van ongeveer 500 hectares in het Zuiderzeegebied. De kwaliteit van de biezen was hoog en werd verhandeld op grote schaal naar het buitenland. Naast het productiecentrum IJsseldelta aan de Zuiderzee was de Hollandse Delta een belangrijk productiecentrum, denk aan de Oude Maas en de Biesbosch. Vandaag de dag kennen we biezentelers rondom Genemuiden en de Oude Maas. Nieuwe velden zijn later aangelegd bij Makkum en Dronten. Russen werden naast biezen in het begin van de twintigste eeuw ook gebruikt voor het maken van vloermatten. Biezensnijders hadden een zwaar beroep – het was arbeidsintensief, ze hadden last van ongedierte, maar verdienden relatief veel.
Biezen wordt gebruikt voor vlechtwerk. Van oudsher waren het vooral de woonwagenbewoners die het ambacht beheersten. In 1910 kwamen de eerste machinale biezenmatten in productie. Van de gedroogde biezen werden lopers, karpetten en andere matten gemaakt. Na 1945 werden de biezenmatten vervangen door de kokosmatten en vandaag de dag wordt het materiaal vooral gebruikt voor stoelzittingen.
Ook werden biezen gebruikt om vaten (whisky, cognac en haring) te dichten. De dikste stengels werden hiervoor gebruikt. De keuze voor biezen had te maken met het feit dat dit product geen geur of smaak doorgaf aan de inhoud van het vat.
Al eeuwen worden biezen gebruikt voor oeverbescherming en landaanwinning. Inmiddels wordt de plant toegepast in waterzuivering.

Biezen verzamelen. Atria Institute on women’s history / Public domain.

Bronnen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Mattenbies

https://nl.wikipedia.org/wiki/Bies_(gewas)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Bies_(geslacht)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Ruwe_bies

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.