In dit artikel wordt beschreven hoe je zelf een houten boog kan maken. Aangezien er heel veel soorten bogen zijn met verschillende ontwerpen wordt in dit artikel bewust één soort boog besproken. Door het volgen van deze stappen kan je zelf een houten flatbow maken! De kracht van deze boog kan wel tot de 50 pond oplopen! Toch is er niks mis met een lichtere boog, vooral aangezien er niet veel mensen zijn die een boog van 50 pond (comfortabel) kunnen uittrekken.

Een kleine waarschuwing vooraf: een boog blijft een wapen en er moet verantwoordelijk mee om worden gegaan. Op het internet is veel informatie te vinden over hoe men veilig boogschieten kan beoefenen. Zelfs een zwakke boog kan gevaarlijk zijn! Volgens de wapenwet heb je geen vergunning nodig voor het hebben van een boog, maar het is verboden om met een gespannen boog over straat te gaan.

Ook is het niet gegarandeerd dat tijdens het maken van een boog, de boog niet breekt. Wanneer de stappen goed gevolgd worden, is deze kans vrij klein, maar er kunnen altijd problemen in het hout zitten die je van de buitenkant niet kan zien. Ook kan het door een menselijke fout gebeuren. Dit is natuurlijk een goed leermoment, maar kan nogal teleurstellend zijn voor je eerste keer. Probeer er niet teveel over in te zitten, dit gebeurt namelijk zelfs de meest ervaren bogenmakers nog! Onder bogenmakers is er een gezegde: als je ze niet breekt, maak je ze ook niet.

Wat heb je nodig?

Voor een houten boog heb je natuurlijk hout nodig! Maar wat voor soort hout? Er zijn veel goede keuzes in de wereld van bogen maken, maar ook veel valkuilen. In dit artikel gaan we een flatbow maken van een plank. Dit wordt ook wel een boardbow genoemd. Helaas zijn de grenen planken die je in de Gamma of Praxis kan vinden niet geschikt voor een goede boog. Grenen is namelijk geen goed bogenhout voor een serieuze boog. Voor een goed stuk hout moet je dan ook waarschijnlijk naar een aparte houthandel. Het makkelijkste is essenhout. Dit is een uitstekend hout voor bogen, vooral voor beginners, en is relatief gezien vrij goedkoop. We zijn op zoek naar een plank die ten minste 1,80m is en 2 cm dik. Uiteindelijk is de maximale breedte van de boog 4 cm. Bij de houthandel kan je meteen je plank op deze afmetingen laten zagen. Toch is niet elk stuk essenhout geschikt. Voordat we een plank kiezen en laten zagen moeten we namelijk zorgen dat we een stuk hebben waarvan de nerven over de gehele lengte recht lopen. Als de nerven namelijk ergens aflopen, dan zal de boog geheid daar breken. Dit maakt het zoeken van een goed stuk hout meestal het moeilijkst. Gelukkig zijn de meeste houthandels bereid om je hiermee te helpen. Belangrijk is dat je op dit moment kritisch bent! Aflopende nerven zijn een enorme zwakke plek! De enige plek waar ze toelaatbaar zijn is in het handvat (het midden van de boog). Een ander criterium is dat er natuurlijk geen knoesten in mogen zitten. Knoesten zijn ook zwakke plekken.

Een andere optie is het kopen van een zaagvorm. Er zijn een paar webwinkels in Nederland die stukken hout verkopen waar de vorm er al in is gezaagd en de nerven goed lopen. Deze stukken zijn zoals te verwachten het best geschikt voor beginners en al helemaal voor je eerste boog. De ruwe vorm van de boog is over het algemeen toch niet de kern van bogen maken.

Zorg ervoor dat je hout goed droog blijft! Leg deze op een warme plek zoals voor de verwarming. Het ideale vochtgehalte voor een boog licht namelijk net lager dan de luchtvochtigheid in Nederland.

Verder heb je gereedschap nodig: een zaag om het hout op lengte te krijgen; een schaaf om de vorm te maken en het grote werk te doen; een schraper voor het fijne werk; een rasp voor het handvat en de moeilijker te bereiken plekken; een ronde vijl om de nokken aan te brengen en tot slot een vijl en schuurpapier voor het afwerken van de boog. Voor het schaven raad ik een schaafrasp aan. Dit stuk gereedschap helpt enorm voor het weghalen van hout terwijl je een recht oppervlak aanhoud. Ook is een schaafrasp in mijn ervaring makkelijker te gebruiken bij bijvoorbeeld essenhout dan een blokschaaf. Essenhout wil namelijk vaak maar van een kant geschaafd worden, maar met een schaafrasp kom je er makkelijker doorheen zonder dat het hout scheurt.

Een zaagvorm

Voor een schraper kan je een stuk schraapstaal kopen. Dit is simpelweg een vlak stuk staal met een braam op de rand. Hiermee kan je fijne krullen afschrapen van het hout. Je kunt ook een verfkrabber gebruiken. Dit werkt uitstekend en is niks mis mee. Tot slot kan je ook een groot mes gebruiken, zolang die maar scherp is.

Hoe ziet de boog eruit?

Voor het maken van bogen kun je verschillende afmetingen gebruiken, maar voor het gemak gebruiken we hier simpele afmetingen die een goede balans hebben tussen kans op slagen en prestatie. De afmetingen zijn als volgt: 4 cm breed en 2 cm dik. De lengte van de boog hangt af van je eigen treklengte. Als je zelf niet aan boogschieten doet kan dit een verwarrende term zijn. De treklengte is de afstand tussen de boog en de aangespannen pees, meestal opgemeten in inches. Des te langer je treklengte, des te langer je boog. Ook is een langere boog makkelijker te maken dan een korte. Voor het soort boog dat we hier maken geldt dat ze over het algemeen bijna net zo lang zijn als de persoon die hem schiet. Best wel lang dus. Voor het gemak zet ik hier drie voorgestelde lengtes neer, waarbij de treklengte in inches is weergegeven. 28 inch treklengte is de gemiddelde treklengte voor iemand van 1,80m.

  • 27 inch treklengte:           booglengte van 171 cm
  • 28 inch treklengte:           booglengte van 178 cm
  • 29 inch treklengte:           booglengte van 184 cm

Als het goed is heb je nu een lange rechthoekige plank, maar dat is natuurlijk niet de vorm van een boog. Markeer het midden van de boog. Hier komt het handvat. Om het handvat comfortabel te maken gaan we een extra stuk hout aanbrengen. Waarschijnlijk heb je nog een stuk van de plank over. Dit is geschikt om het handvat dikker te maken, maar je kunt ook een ander stuk hout gebruiken als je dat mooier vindt. Neem een stuk dat tussen de 20 en 25 cm lang is (eigen voorkeur) en lijm deze op de boog zodat de twee middelpunten op elkaar liggen. Je kunt voordat je lijmt het extra stuk alvast wat vorm geven zoals op de foto. Qua lijm kun je houtlijm of twee componenten lijm gebruiken. Probeer de twee stukken stevig vast te klemmen zodat de lijn zo fijn mogelijk is. Zodra de lijm droog is kun je de vorm van het handvat aanbrengen. Zie de foto als een voorbeeld van hoe het handvat er ongeveer uit moet zien. Het belangrijkste is dat de boog goed in je eigen hand ligt. Er zijn dan ook niet per se vaste maten die het beste zijn, maar persoonlijk vind ik een breedte tussen de 2,5 en 3,5 cm het fijnste. Ga nog niet te ver in het vormgeven van het handvat. Laat het voor nu recht. We gaan het later pas rond maken zodat het goed in de hand kan liggen.

De volgende stap is de boog taps maken. Meet vanaf het midden van de boog (het midden van je handvat) tot aan het uiteinde van de boog en markeer vervolgens hier het midden van. Vanaf dit punt willen we de breedte langzaam afnemen naar het uiteinde toe. Markeer bij het uiteinde 7,5 mm vanaf het midden naar beide kanten, zodat de breedte van het uiteinde van de boog totaal 15 mm wordt. Neem een schaaf en begin hout van de breedte af te halen tussen de twee genoemde punten. Doe dit voor beide kanten totdat je boog symmetrisch is zoals in de tekening bovenaan. Aan dit profiel wordt vanaf nu niks meer gedaan.

Als laatste stap voor het algemeen profiel van de boog moeten we ook de dikte vanuit het midden uit laten lopen tot de uiteinden. Meet waar de dikte van de boog bij het handvat 2 cm is en markeer dit. Markeer vervolgens bij het uiteinde van de boog de breedte van 13 mm. Het doel is om hout vanaf de eerste markering van 20 mm tot het uiteinde weg te nemen zodat de dikte van de boog taps afloopt tot 13 mm. Bij verwarring, kijk nogmaals op de tekening met het bovenaanzicht en zijaanzicht. BELANGRIJK: haal geen hout weg van de rug van de boog! De rug is de kant van de boog die wegkijkt van de schutter. De buik van de boog is de zijde die naar de schutter wijst (buik op buik). Als je de rug aantast is de kans op een kapotte boog erg groot.

Gefeliciteerd! Je werk begint al erg veel op een boog te lijken! De volgende stap is tilleren, maar voordat we dat kunnen doen moeten we nokken in de boog vijlen. De pees (het touw van de boog) wordt hier ingelegd. Neem een ronde vijl van 3 á 4 mm en vijl groeven in de zijkant van de boog ongeveer 2 cm vanaf het uiteinde. De groeven moeten op een hoek van ongeveer 45 graden staan waarbij het op de rug dichter bij het uiteinde begint dan op de buik. Als je dit omdraait zou je niet de eerste zijn, dus let goed op! Neem ook een stokje schuurpapier en zorg dat de nokken niet scherp zijn zodat ze niet in de pees snijden.

Tilleren

We zijn nu aangekomen op het punt waar we de vaste cijfers achterwege moeten laten. Als het goed is heb je nu een stuk hout dat al aardig op een boog lijkt, maar het is nog niet af. Wat er nu moet gebeuren is de kern van het maken van een boog: het tilleren. Tilleren is in principe een vrij simpel concept: je buigt de boog een beetje om te zien waar je hout weg moet halen en waar je juist niets weg moet halen, totdat de boog overal evenveel buigt. Makkelijker gezegd dan gedaan, want tilleren vereist namelijk geduld en een goed oog. De reden dat we niet simpelweg vaste rekensommetjes kunnen gebruiken is dat hout levend materiaal is. Twee stukken hout van dezelfde dikte kunnen namelijk toch verschillend buigen. Elke boog heeft dus speciale aandacht nodig. Als de boog namelijk niet overal gelijk buigt, zal deze zeer waarschijnlijk breken en sowieso niet zuiver schieten. We zullen het tilleren in twee fases benaderen. Eerst doen we de floortiller en vervolgens gebruiken we een tillerstok/pijnbank.

Floortiller

De kans is groot dat je boog al een beetje buigt. Dat is mooi, want dan kun je de buiging alvast checken door de boog op de vloer te buigen. Neem de boog en zet een van de uiteinden tegen de binnenkant van je voet aan. Neem met een hand het andere uiteinde van de boog en met de andere het handvat. Duw vervolgens het handvat van je af en trek het uiteinde naar je toe om de boog voorzichtig te buigen (zie foto). Kijk langs de boog of de buiging ongeveer gelijk is over het onderste deel. Als je een plek ziet die minder buigt dan de rest, markeer deze dan zodat je daar hout weg kan halen. Als je een plek ziet die juist heel veel buigt, markeer deze dan zodat je hier juist geen hout meer van weg haalt. Je bent op zoek naar een mooie evenredige buiging. Haal iedere keer maar kleine beetjes hout weg, want zelfs een millimeter minder kan al een heel groot verschil maken! Vergeet niet dat je alleen hout van de buik weg moet halen, de rug laat je intact! Probeer het schaven langzamerhand achterwege te laten en ga over naar een schraper of rasp (pas op met de rasp aangezien deze diepe gereedschapsmarkeringen achterlaat). Doe dit proces voor beide kanten van de boog. Pas op dat je niet te ver gaat! Als je teveel hout weg haalt is de kans dat je boog te licht wordt erg groot! Je bent op zoek naar een lichte buiging, niet naar een vol opgespannen boog.

Tillerstok of pijnbank

Als je eenmaal een lichte evenredige buiging hebt op de vloer, is het tijd om over te gaan naar de tillerstok of de pijnbank. Een tillerstok is een stuk hout waar de boog op gelegd kan worden met haakpunten op regelmatige afstanden om de pees achter te haken. Je kunt een tillerstok makkelijk uit een balk maken. De haakpunten staan voor de verschillende treklengtes.

Op deze manier kun je de boog beetje voor beetje aanspannen om te zien waar hout weggehaald moet worden en waar je niks moet weghalen.

Een pijnbank heeft dezelfde functie als een tillerstok, alleen in plaats van vaste haakpunten wordt er een touw en katrol gebruikt. Ook kan er een weegschaal (meestal een unster) tussen de pees en het touw worden geplaatst om de kracht van het uittrekken op te meten. Het voordeel van een pijnbank is dat je beter de buiging kunt zien omdat je van een afstand kunt beginnen met buigen. Ook kun je de boog snel achter elkaar uittrekken. Tot slot geeft de pijnbank met een weegschaal de optie om je trekgewicht goed in de gaten te houden. Op deze manier kun je zeker weten dat je boog precies zo sterk is als je wilt. Met een tillerstok is dat een stuk lastiger. Ik raad dan ook ten zeerste een pijnbank aan in plaats van een tillerstok.

Als je tillerstok of pijnbank af is wordt het tijd om verder te gaan met tilleren. Dat betekent dat het nu ook langzamerhand tijd is om de boog op te gaan spannen. Het is nog niet nodig om een echte pees te maken. Een touw dat niet rekt is prima, zolang deze maar in de nokken past en een beetje sterk is. Als je je eigen pees wilt maken kun je wel alvast een extra lange maken voor het tilleren, dat wil namelijk ook goed (zie de sectie pees maken).

Neem je touw en knoop deze om beide nokken zodat het touw zo dicht mogelijk op de boog ligt. We spannen de boog dus nog net niet op. Als je een klein beetje spanning hebt is het niet erg. De afstand tussen de pees en de boog wordt spanhoogte genoemd. We proberen een spanhoogte van nul te hebben. Een goede knoop hiervoor is de bowyer’s knot. Zie de foto’s hieronder.

Voordat we verder gaan zijn er een paar gouden regels voor tilleren. Door deze regels te volgen zorg je ervoor dat de kans dat je boog breekt of slecht presteert minimaal is. De regels zijn als volgt:

  • Trek nooit verder uit als je een probleem ziet. Bij een zwakke of sterke plek moet de boog eerst weer bewerkt worden voordat je verder gaat.
  • Trek nooit meer uit dan het trekgewicht die je voor je boog wilt. Als je bijvoorbeeld uiteindelijk een boog van 30 pond trekgewicht wilt hebben (trekgewicht is de hoeveelheid kracht die nodig is om de boog uit te trekken tot een bepaalde treklengte), moet je tijdens het tilleren nooit meer kracht uitoefenen dan die 30 pond, ook al buigt de boog nog maar een klein beetje. Dit is op een tillerstok aanzienlijk lastiger dan op een pijnbank met weegschaal, aangezien je het op gevoel moet doen.
  • Trek nooit verder dan je gekozen treklengte. Als je een boog wilt hebben voor je eigen 28 inch treklengte, trek de boog dan niet verder uit dan 28 inch.

Dit zijn de belangrijkste regels tijdens het tilleren, maar er zijn natuurlijk nog meer dingen om rekening mee te houden. Span de boog bijvoorbeeld niet meteen op volle spanhoogte op en ga ook niet de boog helemaal uittrekken uit nieuwsgierigheid. Op deze manier worden zwakke plekken niet overbelast. Laat de boog ook niet opgespannen.

Neem de boog met nul spanhoogte en leg hem op de tillerstok of pijnbank. Begin vervolgens voorzichtig de boog een klein stukje uit te trekken. Kijk vervolgens net zoals bij het floortilleren of de boog evenredig buigt. Als er plekken zijn die minder buigen, markeer deze dan zodat je daar hout weg kan halen. Als er plekken zijn die heel veel buigen markeer deze dan zodat je weet dat die plek met rust gelaten moet worden. Haal de boog van de tillerstok of pijnbank en haal hout op de sterke plekken weg. Doe dit met een schraper. Hoe vaak je moet schrapen hangt van het hout af, maar in het begin schraap je meestal 50 keer voordat je teruggaat naar de tiller en des te dichter je bij het einde komt des te minder keren je schraapt. Zorg ervoor dat je de boog een paar keer tot dezelfde plek uittrekt en weer terug laat voordat je checkt of het weggehaalde hout effect heeft gehad. Hout heeft namelijk een soort ‘geheugen’ en heeft de neiging om weer op dezelfde manier te buigen als voordat je hout weghaalde. Door de boog een paar keer uit te trekken kan het hout ‘wennen’ aan de nieuwe vorm. Als je boog overal gelijkt buigt, kun je hem een stukje verder uittrekken totdat je een nieuw probleem tegenkomt of je het gewenste trekgewicht hebt bereikt. Als je boog nog steeds evenredig buigt, haal dan over de gehele lengte van de boog (minus het handvat) evenveel hout weg en ga terug naar de tiller. Als je eenmaal een goede buiging hebt en je kunt de pees tot ongeveer 20 inch uittrekken, is het tijd om de boog hoger op te spannen.

Knoop het touw of de pees korter. De nieuwe spanningshoogte moet ongeveer de afstand van je vuist plus opgestoken duim zijn (zie foto).

Ga vervolgens weer verder met tilleren. Doe dit totdat je je gewenste treklengte en trekgewicht hebt bereikt. (tip: tiller de boog met ongeveer 2 pond meer trekkracht dan je wilt. Tijdens het afwerken en schieten verlies je namelijk ongeveer 2 pond.)

Als alles goed is gegaan heb je nu een goed buigende boog! Als je boog brak tijdens het tilleren heb je waarschijnlijk te ver uitgetrokken en een zwakke plek over het hoofd gezien. Maak je geen zorgen, het gebeurt iedereen. Ook kan er een probleem in het hout hebben gezeten die je vanaf de buitenkant niet kon zien. Zie het als een leermoment en probeer het vooral nog een keer.

Afwerken

Nu de boog een goede tiller heeft, wordt het tijd om de boog af te werken en er een pees voor te maken. Hoe je een pees maakt wordt hieronder uitgelegd.

De boog buigt nu, maar is niet bepaald comfortabel om vast te houden. Het handvat lijkt nog op een blok. Om dit te veranderen gebruiken we een rasp om het handvat rond te maken. De precieze vorm van het handvat hangt van jezelf af, maar er is niks mis met een simpele ronde vorm. Gebruik na de rasp een vijl en schuurpapier om het handvat mooi af te werken.

Gebruik ook schuurpapier om alle scherpe randen op de boog af te ronden. Je kunt de uiteindes boven de nokken ook een bepaalde vorm geven met een vijl of rasp.

Ook is het verstandig om het hout waterbestendig te maken. Dit kan bijvoorbeeld met een laklaag of beits. Ook brengt dit het hout mooi naar voren.

De pees

Het laatste dat we nu nog nodig zijn is een goede pees. Een pees wordt gemaakt van niet rekkend materiaal. Vroeger werd deze gemaakt van bijvoorbeeld vlas, hennep en linnen, maar ook de pees afkomstig uit de been van een hert. Tegenwoordig wordt er gebruik gemaakt van speciale synthetische materialen, zoals Dacron B50 en Fastflight. Deze zijn online te kopen bij webshops die bogen verkopen. Ik raad aan om geen fastflight te nemen, aangezien dit alleen geschikt is voor moderne bogen of bogen met verstevigde nokken. Je kunt natuurlijk ook een kant en klare pees kopen. Wel zo makkelijk en misschien zelfs goedkoper, aangezien je met een rol Dacron wel honderd pezen kunt maken voordat het op is.

Neem je peesmateriaal en knip twee bundels van 7 of 8 draden. Neem liever teveel draad dan te weinig, aangezien je een knoop legt aan de onderzijde. Dan kun je altijd de extra lengte eraf knippen. Ook is het handig om wat was op de bundels te doen zodat de draden op elkaar blijven plakken. Zorg dat de draden aan een kant niet allemaal dezelfde lengte zijn zodat ze mooi aflopen wanneer je ze vlecht. Neem de twee bundels en leg de oneven kanten op gelijke afstand naast elkaar. Neem de bundels op ongeveer 20 cm afstand tussen je duim en vinger. Neem een van de bundels met je andere hand en draai deze met een neerwaartse beweging strakker. Draai dan de hele bundel over de andere bundel met een opwaartse slag.

Doe dit ook met de andere bundel. Blijf dit om en om doen. Geef dus de individuele bundel een neerwaartse twist en de beide bundels een opwaartse twist. Blijf dit doen totdat je ongeveer 10 cm aan twist hebt. Leg vervolgens de uiteinden van de twee bundels over hunzelf heen zoals in de foto en doe hetzelfde als voorheen: twist de ene bundel neerwaarts en beide bundels opwaarts. Doe dit totdat de uiteinden weg gevlochten zijn.

Als het goed is heb je nu een loop. Haak deze op iets en rek de hele pees uit. Draai vervolgens aan het uiteinde een kant op (welke kant hangt af van hoe je gevlochten hebt. Probeer een kant: als de pees strakker wordt en de ingevlochten loop niet begint te ontrafelen is het goed. Draai anders de andere kant op). Leg een knoop in het uiteinde als de pees een geheel is. Gefeliciteerd! Je hebt nu een pees voor op je boog. Als je je boog weer opspant kun je de loop aan de ene kant gebruiken en weer de Bowyer’s Knot aan de andere kant.

Je boog is als het goed is nu af! Tijd om in te schieten! Check na het eerste tiental schoten wel de tiller eerst weer, om zeker te zijn dat je boog nog goed buigt. Zo niet, volg de stappen van tilleren weer.

Veel schietplezier!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.