grieze garm

HILDE

De winter gaat langzaam over in een voorzichtig begin van het voorjaar. Als tegen mei de bladeren uit hun knoppen komen, zijn de mensen van Garms hoeve druk in touw met het bij elkaar scharrelen van takken en ander brandbaar afval. Oud hooi, met teveel stof erin, dient als aanmaak. De vlammen laaien hoog op. In de verte zien ze boven de bossen uit de gloed en de rook van de vuren van de buren in de avondschemering. De meivuren verjagen de kwade geesten van het oude jaar. De goede geesten krijgen meer ruimte om aan het werk te kunnen. Eber heeft het te druk, zegt hij eerst. Maar als de vuren eenmaal branden en de kannen bier rondgaan , wordt hij door Hermen aan het oor meegesleept, tot grote hilariteit van de omstanders. De morgen daarop kan het werk aan Ebers droom beginnen. De onvrijen uit de omgeving, versterkt met enkele boerenzonen en vrije arbeiders die werk zoeken, beginnen op Ebers aanwijzing een stuk bos te kappen. Het ligt aan de andere kant van de beek, die in de toekomst tussen de hoeve van Eber en Garm door zal lopen. Als de mensen uit hun woning lopen, vinden ze het water maar tien passen verderop.

Het meeste hout dat vrijkomt is alleen maar geschikt voor brandhout. Het wordt zorgvuldig opgestapeld, zodat de wind het kan drogen. Rana vertelt dat vroeger ook graan verbouwd is op dat stuk grond. De grond raakte uitgeput. De toenmalige hoeve was hard aan vernieuwing toe. De mensen verlieten het land en bouwden verderop een nieuwe hoeve, daarbij een nieuw stuk bouwland in gebruik nemend. De oude akkers werden door kreupelhout in bezit genomen. Ze vinden er dan ook geen enkele stam die al dik genoeg is om als gebint te dienen. Als alle stobben gerooid zijn, vertrekken de arbeiders beladen met hakhout naar hun eigen akkers. Daar zijn ze weer nodig voor het zaaien. Een paar achterblijvers steken de troep die is blijven liggen in brand, maar zorgen er wel voor dat niet het hele woud in de fik gaat. De as zal hen tot zegen zijn. Die wordt net zolang omgehakt, dat as en ondergrond zijn gemengd en geëgaliseerd.

Ebers akkers worden de week erop ingezaaid. In overleg met de onvrijen wordt gekeken wie in de toekomst aan welk vuur zal slapen. Ze zullen de eerste zorg voor de eigen hoeve op zich nemen. Daarnaast blijven de verschillende hoeves op elkaar aangewezen waar het algemeen belang dat wenst. Ze zijn meer dan buren. Ze komen voort uit één geslacht en kunnen rechten op bijstand doen gelden welke bijna gelijk zijn aan die welke voor bewoners van één en dezelfde hoeve gelden. Ook de bouw van het nieuwe pand is een gezamenlijke zaak. Haast heeft dat niet. Als tegen het oogstfeest de eerste graanschuur er maar staat, om de opbrengst van de nieuwe akkers veilig te stellen. Dat laatste lukt zonder veel problemen. Tussentijds worden ook de bomen voor de gebinten van de nieuwe hoeve in de wouden uitgezocht. De bomen worden gekapt en ter plekke van takken en schors ontdaan. Ebers paard trekt ze één voor één naar de beek, waar ze verder bewerkt worden.

Hermen is vrij handig met de dissel. Hij wordt wat extra geprezen en blijkt dan van de vroege ochtend tot de late avond aan de gebinten te werken. Met vereende krachten wordt, nog net voor de oogst, het eerst gebint opgericht. Na de oogst, met meer opbrengst dan Eber had kunnen dromen, wordt het jaarlijkse oogstfeest van de stam gehouden. De gastheer is dit keer de boer van de steenbergen, een neef van Garms overleden vrouw Gudrun. Na afloopt van dit feest gaan de familieleden van steenbergen en de Reest mee naar Ebers akkers. Enkele dagen later staan niet alleen de laatste gebinten, maar is ook het stalgedeelte al onder een dak van stro gebracht. Het afwerken van het woongedeelte is nog slechts een zaak van even doorwerken, constateert Eber, op de avond dat Hilde de hoeve komt bekijken.

Hilde is de dochter van Saante, de boer van de steenbergen. Eber heeft haar op het oogstfeest voor het eerst gezien. Of toch niet? Hij lette blijkbaar wat teveel op haar, want hij kreeg meteen een vraagje of dat misschien niet voor hem was. Ach, wie weet. Adal van Maante had een oogje op Hildes jongere zuster laten vallen. Hij was nu zo oud dat een vrouw misschien iets voor hem was. Voor ze vertrokken, hadden Garm, Maante en Saante het komende huwelijk van Adal geregeld. Eber is daar niet bij geweest. Zolang hij zelf ongetrouwd is, zijn dit zijn zaken niet. Dat is iets voor de leiders van de groep, of dienst directe, getrouwde, opvolgers. Zolang Eber ongehuwd is, en geen opvolger verwekt heeft, is Maante in deze nog steeds de tweede man. Garm vertelde op de terugweg naar hun hoeve, dat hij ook al een vrouw voor Eber op het oog had. Eber heeft hem duidelijk gemaakt dat hij van dergelijke bemoeiingen niet gediend is. Garm liep verontwaardigd weg. Het was zijn recht als leider zich met het huwelijk van zijn opvolger te bemoeien, zo zei hij. Eber denkt in de dagen daarna nog regelmatig terug aan de wijze waarop Rana Garm opving. “Rustig maar, mijn jongen, we regelen wel wat”, zei ze. Wat heeft die oude regelaarster in gedachten? Waarom laten ze hem zelf niet kiezen wie hij als vrouw wil? Hij is door al die jaren in het zuiden toch voldoende mans geworden om zijn eigen boontjes te doppen? Stamregels of niet: van zijn vrouw blijven ze af!

Hilde was nog maar niet eens geboren, toen Eber zijn familie verliet. Nu is ze een jonge vrouw met een figuur om je vingers bij af te likken, denkt Eber als hij haar aan enige manen later op een mooie voorjaarsmorgen ziet komen. Zal ze iets voor hem zijn? De leeftijd is voor hem geen probleem. En voor haar? Een boer die bijna 25 winters ouder is? Hilde bekijkt de inmiddels volledig afgebouwde hoeve, de landerijen, de restanten van eerste oogst, opgeslagen in de nieuwe graanschuur, en het nieuwe zaaigoed. Samen fantaseren ze over het nog te kopen jongvee. Hildes vader heeft al een paar kalveren voor hem apart gezet. Als de hoeve eraan toe is, worden ze opgehaald en betaald. Geruild voor varkens, die Garm kan missen, los van de varkens die naar Eber gaan. Varkens uit een afgezet stuk woud. Na nog een tijdje rond Garms vuur gezeten te hebben, verdelen de mensen zich over de beide hoeves om te slapen. Het is warm genoeg in Ebers woning, ook al zit het dak er maar gedeeltelijk op. De warme nazomer is nog tot diep in de nacht te voelen. Rana stuurt Hilde met het groepje van Eber mee.

Onderweg zegt ze iets, waar Eber helemaal niks van snapt. “Ken je me niet meer?” Hoezo, ken je me niet meer, hoe moet hij haar nou kennen, ze was er toch nog niet toen hij weg ging? “Je herkent me echt niet? Kijk me eens aan, Eber, kijk me eens diep in de ogen? Denk al mijn mooie sierraden eens weg, die ik vandaag voor jou gedragen heb, denk mijn vlechten eens weg, denk mijn mooie met patronen geweefde kleding eens weg, denk eens terug aan die jonge vrouw, die jij nog bijna als een kind zag, op de avond dat je terugkwam…” Het wordt stil. Was dat Hilde. Ja, dat was Hilde! Hildegard van Saante van de Stienbarg, kortweg Hilde, dat hij dat niet heeft gezien. “Je bent een vrouw geworden….”, stamelt Eber, verlegen van zijn eigen woorden. “Ik ben jouw vrouw, Eber”, zegt Hilde. Eber stapt opzij. De woorden van Hilde snijden door zijn ziel. “Ik weet niet wat er is gebeurd”, zegt Hilde, “maar ik gun je alle tijd…… Wat gebeuren moet, moet toch gebeuren? We gaan mee in de stroom van het leven en dat leven kan zo mooi zijn…..”

In Ebers nieuwe hoeve wordt het vuur opgestookt. Hoe het allemaal nog zal worden, dat komt nog wel, maar er is genoeg onder dak gebracht om droog en warm te kunnen slapen. De mensen zoeken hun voorlopige plaats op. Hilde bij de vrouwen van de onvrijen. Eber in een eigen hoek. Eber is ver weg, met zijn gedachten. Hij ziet Lucia weer voor zich. Hij voelt haar warme lichaam weer tegen zich aan als hij op zijn plaats in de hoeve onder een grove wollen deken en een koeienhuid kruipt. Hij lijkt haar adem bijna te kunnen voelen, zo levendig is zijn herinnering. Hij gluurt van onder zijn deken naar Hilde, als ze haar sierraden aflegt, haar haar losmaakt, kamt, en onder haar deken glijdt.

“O, Lucia, wat mis ik je. Wat ben je ver weg……..”, denkt hij dan. Zo valt hij in slaap. Hij merkt het niet als zijn deken opzij wordt geschoven. Hij denkt te dromen van Lucia, als zijn hand over een warme vrouwenhuid glijdt. Hij voelt een zachte borst, een tepel tussen zijn vingers groeit, adem stokt en stokt. Zijn hand glijdt over haar lichaam naar beneden, en voelt haar zachte lippen nat worden. Als hij zich omdraait, sluiten twee vrouwenbenen zich om hem heen. Zijn lid zakt weg in de diepe warmte van haar vrouwelijke geheim. O, wat heeft hij dit gemist. Als beide lichamen zich ontspannen glijdt hij weg in een diepe slaap. Hij merkt het niet als Hilde weer bij hem weg sluipt, naar haar eigen slaapplaats, bij de vrouwen van de onvrijen. De oudste, die Eber nog als min heeft gezoogd, toen zijn moeder Gudrun na de geboorte wat ziek was, ontvangt haar glimlachend. “Meid toch, je weet wel wat je wilt…..”

De dag erop vertrekken de bezoekers, op Hilde na. Ze zal Rana terzijde staan bij het zandstrooien op de lemen vloer. De rest van de nieuwe hoeve is dan al klaar. Het zandtapijt, kunstige figuren, met vaardige handen op de grond uitgestrooid, zal de hoeve beschermen. De symbolen stemmen de goden mild. Lang niet iedereen kent de kunst van het zandstrooien. Rana is er bedreven in. Ze heeft het Gudrun geleerd, Ebers overleden moeder. Ze heeft het haar kleindochter Freija geleerd. Nu brengt ze Hilde de grondbeginselen bij. Om het echt te leren zal Hilde het vaker moeten doen. Ze leert hoe je een levensboom als teken van vruchtbaarheid moet strooien. Ze brengt zonnewielen aan. Als Hilde die avond de haar inmiddels vertrouwde slaapplaats in Ebers boerderij opzoekt, bedenkt Eber tot zijn schrik dat hij nu vrijwel naast haar ligt. Als hij zijn arm uitstrekt, kan hij haar bijna aanraken., zo lijkt het. Hij zou arm te kort komen, maar het idee al….. De vrouw die naast haar sliep is vertrokken. Ze heeft tot laat op de avond bij Rana werk gehad en is daar blijven slapen. Zijn eigen arbeiders liggen helemaal in de andere hoek, bij de nog lege stal. Zal men er niet wat van gaan denken? Nou, vooruit, dan doen ze het maar, denkt hij, voordat hij inslaapt.

Eber loopt de andere dag met Hilde mee naar de steenbergen. Hij heeft zijn besluit al genomen. Hij zal haar vader vragen of ze niet bij hem kan komen wonen. Die zal wel opkijken, dat Garm niet komt onderhandelen. Laat die ook maar wennen aan de nieuwe methoden. Beter nu, dan dat de man zich bedrogen voelt als hij er later achter komt dat de Eber die wegging een andere is dan die terugkwam. Eber blijft mee-eten bij de steenbergen. Na afloop vraagt hij of de vrouwen even weg kunnen gaan, want er is iets te bespreken. Ze trekken zich even terug, wetend dat er nu over hen gepraat zal worden. Ze vragen zich af wat er aan de hand is. Hildes zuster is al weg beloofd. Zal het over Hilde zelf gaan? Als ze die gedachte uitspreekt, lacht haar moeder veelbetekenend. Ze drukt haar dochter tegen zich aan.

Bij het vuur, vanwege het mooie weer voor de woning, doet Eber een poging een vraag te stellen. Het is moeilijker dan hij denkt. “Zou Hilde in mijn hoeve mogen wonen? Ik wil haar graag als vrouw…”, zou hij willen zeggen. Maar het komt er niet uit. Het komt er zelfs niet aarzelend uit. Of Saante misschien ook nog wat schapen kan missen, want die kan Eber nog wel erbij hebben, dat vraagt hij. Hij schrikt van zijn eigen woorden. Maar hij durft niet. Zijn gedachten schieten alle kanten op. Hij is even bij Hilde, dan bij Lucia, dan bij….. hij krijgt een rooie kop, en het lijkt alsof Saante ook het idee heeft dat dit niet de vraag zou zijn. Eber belooft Saante dat zijn hengst een paar merries van hem zal dekken. Saante van de steenbergen gaat direct akkoord. Wel een beetje verbaasd, dat wel, want dit had ook besproken kunnen worden waar de anderen bij waren, maar dat geeft niet, helemaal goed hoor. Dat is een goeie ruil. Het is een toppaard, die hengst van Eber.

Vorig artikelGastconservator Sipke van der Zee over Hunebeddenmemorabilia
Volgend artikelGroots congres over megalithische monumenten in Europa en Azie

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.