Lemland graniet. Foto Harry Huisman

Het is jaren geleden dat ik in Zwolle was voor een lezing. In de pauze was het steevast stenen determineren. Zelf had ik ook een paar keien meegenomen. Eén van de stenen was een roodbruine graniet met fraaie idiomorfe, tabletvormige eerstelingen van kaliveldspaat. Verder bevatte de steen witverweerde plagioklaas en veel kwarts. Het was in mijn ‘rapakivi-periode’ dat ik het idee had met een bijzonder rapakivi-type van doen te hebben. Ik vond de zwerfsteen in groeve De Boer in Emmerschans.

Ik kon de steen niet goed thuisbrengen. Toen ik hem in Zwolle aan (wijlen) W.Tj. Hellinga liet zien, zag ik een verrast gezicht. Hij kende het gesteente van Aland, maar had er nog niet eerder een zwerfsteen van gezien. Als zo vaak zou dit snel veranderen. Lemland-graniet is in het Hondsruggebied niet bepaald zeldzaam.

Geen rapakivi-graniet, maar wel een goed herkenbaar zwerfsteentype en….tevens gidsgesteente. Sindsdien vond ik nog talloze exemplaren. Hoewel in de meeste Hondsrugzwerfstenen van Lemland-graniet de typische rode plagioklaas ontbreekt – in de Hondsrugkeien is deze wit of vuil creme tot geelachtig-grijs – zijn de overeenkomsten met gesteentemonsters van Aland onmiskenbaar.

Met zijn 1770 miljoen jaar is Lemland-graniet iets ouder dan de rapakivi-graniet op Aland, waar hij als het ware door omgeven wordt. Lemland-graniet vormt een 3 bij 13 km groot voorkomen in het zuiden van Aland. Hoewel zo genoemd, komt het gesteente niet in landstreek Lemland voor, maar op een aantal eilandjes voor de kust.

Het is een lichtbruine tot roodbruine- en soms leverkleurige, porfierische graniet met veldspaattabletten die wel tot 6cm groot kunnen worden. De ruimten tussen de grote kaliveldspaten worden opgevuld door een grofkorrelige massa van kaliveldspaat, plagioklaas en grijze kwarts. Aan de buitenzijde kleuren de plagioklazen door verwering wit, op het verse breukvlak daarentegen zijn ze vaak roodbruin of geelwit tot vuil geelgrijs. Kwarts komt voor als grijze tot grijsbruine korrels die veelal tot aggregaten verenigd zijn. Hier en daar zijn grotere kwartsindividuen aanwezig. Donkere mineralen komen weinig voor.

In de keientuin van het Hunebedcentrum in Borger ligt een bijzonder groot en tevens heel mooi getekend exemplaar van deze bijzondere graniet.

Lemland graniet. Foto Harry Huisman
Lemland graniet. Foto Harry Huisman

Wilt u meer weten over zwerfstenen dan raden we u aan om eens te kijken op www.kijkeensomlaag.nl

Vorig artikelEnkele megalithische graven ten westen van Saumur, Maine et Loire, Frankrijk
Volgend artikelCarnac Mirrors the Milky Way
Harry Huisman is conservator geologie in het Hunebedcentrum.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.