Albert Metselaar Hoogeveen
De slag om de ruige hoogte

PROLOOG

Drenthe, in de eerste eeuwen van onze jaartelling. De Kronieken van het Oude Diep, zoals iedere stroom genoemd kon worden die er al sinds mensenheugenis lag. We verdiepen ons in het leven van Eber, de teruggekeerde Romeinse veteraan, die slag na slag heeft overleefd, de zoon van Grieze Garm en de reeds lang overleden Gudrun. Garm is inmiddels ook overleden. De herinneringen aan hem zijn levend, maar dit keer is hij echt dood, terwijl velen niet anders weten als dat hij al veel langer uit de tijd was. Een broer van Garm leeft nog, de oude Hermen de Simpele. Kleine Bernt en Adal zijn de zonen van Maante, een broer van Garm en Hermen, en de man wiens naam niet meer genoemd wordt, omdat hij gestraft werd vanwege poging tot moord en het verbranden van Ebers hoeve. Hen wordt niets kwalijk genomen. Bijna onverwoestbaar leek Rana, Ebers grootmoeder, maar ook haar dagen lijken inmiddels geteld. Alles wat Gudrun, Ebers moeder aan levenstijd tekort was gekomen, lijkt zij erbij gekregen te hebben. Laten we ook Wolte niet vergeten. De neef en kameraad van Eber, die met hem in militaire dienst ging en deserteerde, uitgestoten werd door zijn stam omdat hij een woordbreker was. Wolte, die al jarenlang alleen in de bossen woont. Nou ja, alleen…… sinds Eber apart woonde, op de ruige hoogte bij het ruige meer, kon Wolte regelmatig langskomen. En zo zijn er nog meer mensen, vrijen en onvrijen, samenwonend op de hoeves aan het diepje, of verderop, bij het ruige meer, waar Eber zijn plekje heeft gevonden. Samen met Hilde, zijn vrouw, en hun dochtertje, de kleine Akke. Drenthe, in de eerste eeuwen van onze jaartelling. We kruipen tussen de oren van Hermen.

HERMEN IS BOOS

En Hermen blijft boos. Garm ging dood. Dat had hij niet moeten doen. Had hij maar niet zo stom moeten zijn om die dag te gaan jagen. Toen kwam Garm weer terug. Hij mocht van de Vrouwe van het Ven een dagje uit de geestenwereld, omdat hij op aarde iemand moest helpen. Maar Garm had ook best even bij Hermen langs kunnen komen. Dat heeft hij niet gedaan. Stomme Garm. Maante ging ook dood. Die had zijn best gedaan om het Wodan naar de zin te maken. En toch moest hij geofferd worden. Stomme Wodan. Stomme Maante. Hermen is boos op Eber. Eber was Hermens vriend. Wat hebben ze vroeger samen een plezier gemaakt! Eber ging weg en iedereen dacht dat hij nooit weer terug zou komen. Toch kwam hij. Maar Eber had het zo druk met alles dat hij niet meer aan Hermen dacht. Hij liet zijn beste vriend in de steek. Stomme Eber. Die Eber ging zelfs weer terug naar het zuiden. Wekenlang was hij weg. Was hij maar weggebleven. Gert van Taarlo kwam Hilde helpen op de hoeve. Gert werd Hermen’s nieuwe vriend. Gert werd in die weken de boer op de hoeve. Gert wist zoveel! Als Gert aan de praat was, kon hij mooi vertellen en hield niet weer op. Rana zei dat Gert wat harder moest werken. Stomme Rana. Gert moest weg toen Eber terugkwam. Eber zou weer boer worden. Gert heeft Hermen vertelt hoe gemeen iedereen wel geweest was. Dat was op de laatste dag dat ze samen waren. Gert zei dat Garm helemaal geen recht had op de bezittingen van hun vader. Hermen was ouder. Hermen had overal recht op. Omdat ze zeiden dat Hermen stom was, heeft Eber alles gepakt. Hij is zelf stom! Eber heeft alles van Garm gekregen. Eber had daar geen recht op. Het is allemaal van Hermen! Stomme Eber. Laat hem eerst in de steek en pikt dan alles in…

Hermen slaapt bij Eber en Hilde aan het vuur. Ze zeggen dat dit is omdat Eber beter met Hermen om kan gaan. De baas spelen over Hermen, zullen ze bedoelen. Gert van Taarlo heeft eerlijk verteld dat het is omdat Eber zo ervoor kan zorgen dat Hermen niet voor zijn rechten opkomt. Zo kan hij Hermen onder de duim houden. Eber snurkt. Daar kan Hermen niet van slapen. Kleine Akke huilt. Eber en Hilde moeten dat kind harder aanpakken. De onvrijen van Eber nemen een loopje met hem. Ze zeggen dat ze het goed bij hem hebben. Beter dan anderen het bij verscheiden andere boeren hebben. Zie je wel dat Eber geen goede boer is? Gert van Taarlo heeft gezegd dat een boer er is om alles te regelen en dat onvrijen er zijn om te werken. Laat ze dan ook werken! Stomme onvrijen. Hermen heeft geen vrouw. Dat was beter voor hem, vertelden vader, Garm en Maante vroeger. Eber heeft wel een vrouw. Als hij met Hilde vrijt, draaien de anderen rond het vuur de andere kant op. Hermen kijkt stiekem. Hij had ook een vrouw kunnen hebben, als anderen niet zo gemeen geweest waren. Ze wilden natuurlijk niet dat hij kinderen kreeg, want dan zouden Garms kinderen niets erven. Hermen had overal recht op, dus zijn kinderen ook. Stomme Hilde. Die had beter bij de steenbergen kunnen blijven, dan was Akke er ook niet geweest. Dan had Eber misschien ook meer tijd voor Hermen gehad. Dan had hij nu niet wakker hoeven liggen omdat Akke weer huilt. Stomme Akke. Stomme kinderen. Had Wodan er niet voor kunnen zorgen dat ze de eerste jaren geen geluid maakten? Had de Vrouwe van het Ven dat niet kunnen regelen?

Wolte vertrok naar het zuiden. Hij kwam eerst afscheid nemen. Niemand zal hem weer terugzien. In ieder geval Hermen niet, want het kan nog jaren duren voordat hij misschien weer eens langskomt. En dan is Hermen dood. Stomme Wolte. Een week na Woltes vertrek kwamen de eerste herfstregens. Eerst leek het erop dat het een droog jaar zou worden. Het heeft in de zomer niet veel geregend. De herfst lijkt dit in te willen halen. Het regent harder dan Hermen zich van andere jaren kan herinneren. Het vee staat veilig op stal. Daarmee kan niets gebeuren. Volgens Eber kan het water toch wel gevaar opleveren. Die zegt dat de beek het water maar amper op kan vangen. Eber vertelt dat in het zuidwesten van Drenthe hele stukken land al blank staan. De Reest is op verschillende plaatsen al buiten haar oevers getreden.

Eber maakt zich zorgen over de combinatie water en wind. Eber zegt dat er veel afgebroken takken meedrijven in de stroom. Als er te veel bomen omwaaien, houden die de takken tegen. Uiteindelijk wordt de stroom afgedamd. Eber zegt dat ons gebied dan onder water kan komen te staan. Eber zegt wel meer. Eber zegt dat er in de vooravond misschien al wel hele stukken bos in het gebied voor de dubbele voorde platgegaan zijn. De wind ging zo tekeer, dat de hoeve aan alle kanten bewoog. Hermen is niet bang. Het is zijn hoeve en hij laat hem die niet nog een keer afpakken. Rotwind. Had de Vrouwe van het Ven de wereld niet beter kunnen maken? Soms is het zo heet dat je smacht naar een zuchtje wind. Nu waait het zo hard dat alle winden ineens de aarde lijken te bezoeken. Stomme Vrouwe. Stom Ven, kun je alleen maar in verzuipen.

Eén van de onvrijen is die avond op wacht gezet. Hij moet de stroom in de gaten houden. Tegen middernacht is hij naar binnen gegaan. Hij maakt zijn broer wakker. Die moet tot het licht wordt de wacht houden. Met dat hij naar buiten loopt, struikelt hij bijna over Hermen. Stomme broer. Het is nog niet eens licht. Hij komt alweer binnen en zegt dat het water al buiten de oevers is. Het stijgt zo snel, dat ze moeten maken dat ze wegkomen. Dat zal wel. Hermen laat zich niet wegjagen. Alle mensen verlaten de hoeve. Al het vee wordt eruit gedreven. De koeien loeien. Stomme koeien. Alle spullen worden bij elkaar geraapt en in huiden naar buiten gedragen. Iedereen is in paniek. Akke huilt nog harder. Niemand let meer op Hermen. Iemand gooit zand op het vuur. Stommerik. Nu wordt het nog koud ook. Het word stil. Alleen de wind en de regen zijn nog te horen. De regen, die maar niet op lijkt te houden. Het water komt aan alle kanten de hoeve binnen. Het dak begint te lekken. De grote hoeveelheid water is te veel voor het dakstro. Hermen wil slapen. Rotwater. Er komt water door de kieren van de muren. Het gutst naar binnen. Hermen gaat zitten. Het water dringt door tot op zijn huid. Hermen is niet bang voor water. Hij kan wel zwemmen hoor! Of denk je dat hij dat niet kan? En hij is niet bang voor een beetje kou. Het water stijgt en stijgt. Als Hermen blijft zitten, staat het hem al tot aan de navel. Stomme navel. Had hij maar hoger moeten zitten dan was hij ook niet nat geworden. Maar Hermen gaat niet weg. Nu niet en nooit niet! Buiten staan mensen om hem te roepen. Laat maar roepen. Ze denken toch zeker niet dat Hermen zijn hoeve in de steek laat?

Eber komt binnen. Hij waadt tot zijn knieën door het water. “Waar zit je?”, vraagt hij. Het is in huis te donker om elkaar te zien. “Hermen, ben je hier nog?” Hermen zegt niets. Hermen is boos op Eber. Eber stoot met zijn voeten tegen Hermen’s benen. “Kijk toch uit!”, roept Hermen. “Ga toch mee man!”, roept Eber. “Je laat jezelf nog doodgaan hier!” Hij pakt Hermen vast en wil hem meesleuren naar buiten. “Blijf van me af! Laat me los! Je wilt mijn hoeve afpakken hè? Smerige dief dat je bent!” Hermen haalt uit en geeft Eber een klap in het gezicht met zijn volle vuist en alle kracht die er nog zit in zijn oude lijf. Eber valt. Hij verdwijnt onder water. Het wordt weer stil. Alleen de regen en de wind zijn nog te horen. Rot Eber.

“Waar ben je Eber?”. Geen antwoord. Hermen tast voor zich uit en voelt een lichaam. “Ben jij dat Eber? Je bent toch niet dood Eber? Het is toch maar een spelletje, Eber? Net als verstoppertje, Eber! Toe nou Eber, ga weer staan Eber… Hermen heeft je toch niet zeer gedaan? Het spijt me Eber. Hermen bedoelt het niet zo kwaad, Eber. Hermen wil je vriend weer zijn, Eber”. Hermen huilt. Hij gaat staan en tilt het bewegingsloze lichaam van Eber over zijn schouder. Hij tast de wanden af, op zoek naar de met huid afgesloten opening naar buiten. Het wordt al een beetje licht, merkt hij op als hij buiten staat. In de verte roepen mensen. Ze staan op de rand van het wat hogere bos. Hermen waadt er heen en levert zijn vracht af. “Eber slaapt”, zegt Hermen. Hilde en Adal grijpen zijn lichaam vast en pompen het water uit zijn longen door zijn armen op en neer te bewegen. Het lukt. Hij ademt weer. Bij een vuur, onder een in de haast gebouwd afdak, komt zijn lijf weer op temperatuur. Hij had het afdak zelf laten bouwen, de dag voor de afsluiting van de rivier. Wie had kunnen denken dat mede dit afdak zijn leven zou redden?

Vorig artikelHunzedal – Mandelanden
Volgend artikelTerugblik Oerfestival 23 en 24 oktober

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.