Benieuwd hoe je rawhide maakt? Scroll dan naar onderen.

Koord/touw, muziekinstrumenten, schoeisel, waterzakken, kookzakken, mes schedes, opberg doosjes, enveloppen, bladzijdes, lampenkappen, schildersdoek en honden kauwstaaf. De meeste mensen zullen rawhide kennen als de laatste in het rijtje. Maar, zoals je leest uit deze greep van toepassingen, is het een ontzettend divers materiaal.

Vertaald is rawhide ‘’rauwe huid’’. En dat is het ook. Het is een huid, maakt niet uit van welk dier, ontdaan van vlees, vet, en eventueel haar. Daardoor is de huid veel minder vatbaar om te gaan rotten of schimmelen. Het is makkelijk voor te stellen dat de vroege mens dit ook al door had. Deze resten gingen eerder rotten dan de rest van de huid en wanneer je ze weg haalde bleef de hele huid beter bewaard. Er zijn aanwijzingen gevonden voor gebruik van gereedschappen om huiden te bewerken die terug dateren tot 400.000 (!) jaar geleden.3

Wanneer je een dier doodt brengt de huid je tal van mogelijkheden. Een relatief makkelijk te bewerken materiaal, een stuk zachter dan bijvoorbeeld de botten. De Neanderthalers hadden al door dat je huiden kon inzetten als een soort zonneschermen om zich te beschermen voor de tergende zon en paraplu’s voor de regen. Simpelweg een huid in een boom hangen bracht al een overkapping. Doordat deze huiden toch constant met de wisselende weersinvloeden te maken hadden vergingen ze vrij snel. Rawhide zal gaan rotten wanneer het langere tijd vochtig is.

Lissoir – (Villa et all, PLOS 1, 2021) Gereedschap gemaakt uit olifantbot. C.a. 400.000 jaar oud. Waarschijnlijk gebruikt om leer te bewerken 3.

Er zijn verschillende theorieën gaande over wanneer en waarom de mens het meeste haar uiteindelijk is verloren. Misschien had het te maken met het warme klimaat, of droeg de harige mens af en toe al wat kleding en bleek het comfortabeler je lichaamstemperatuur te reguleren dan met een eigen vachtje. Of wellicht hadden parasieten minder invloed op een kale mens en werd deze daarom superieur.  Wat wel zeker is, is dat we op den duur niet meer zonder huiden en vachten konden. De eerste huiden die zijn gedragen moeten dus ook van rawhide zijn geweest, dit was de meest simpele manier van een huid klaar maken om toe te passen. Het was waarschijnlijk alsof je een pak karton aan had. Gaandeweg door het dragen werd het wel wat soepeler, maar niet te vergelijken met de gelooide huiden die verwerkt zijn in onze hedendaagse kledij. Daarbij wordt rawhide, wanneer het nat is en opdroogt, weer hard. Gelukkig hebben we door de millennia heen verschillende manieren van looien ontdekt die ons het leven een stuk comfortabeler hebben gemaakt.

Benieuwd hoe je leer maakt? Kijk dan hier: https://www.hunebednieuwscafe.nl/2021/11/hoe-maak-je-van-een-huid-een-soepel-stuk-leer-leerlooien/

Toepassingen toen en nu

In het begin van dit artikel worden al wat toepassingen genoemd. Rawhide is super sterk en daardoor geschikt voor veel ‘heavy duty’ spullen waar echt leer het laat afweten. Door de eigenschap van het flexibel worden wanneer het nat is en de stijfheid wanneer het opdroogt is het breed toepasbaar. Doordat rawhide eerder vergaat dan leer vinden we wel minder vaak terug als archeologische vondst.

Deze pijlenkoker is afkomstig van Ötzi de ijsmummie en gemaakt van rawhide. Waarschijnlijk zaten er oorspronkelijk haren op de huid. Het object is zo’n 5.300 jaar oud. Aan de zijkant zit een tak van hazelaar om te boel extra te verstevigen. Ötzi quiver © The History Blog

Hout en rawhide is een goede combi. Zo wordt de boom van zadels voor paarden van oudsher omwikkeld met rawhide. Door de rawhide nat om de zadelboom te wikkelen en vast te stikken gaat deze veel minder snel kapot. Ook sommige bogen worden aan de achterkant van een strook rawhide voorzien. Dit zorgt ervoor dat de boog beter bestand is tegen de spanning. Het is dus een soort beschermlaag. Vandaag de dag worden goede kwaliteit zadels nog op deze manier vervaardigt. Het overleeft meestal paard én ruiter.

Rawhide op houten zadelboom © ProHorse

IJzersterke lijm. Huidlijm klinkt misschien bekend in de oren.  Dit werd en wordt nog altijd toegepast in het bouwen van muziekinstrumenten zoals violen en cello’s. Het enige nadeel is dat het oplosbaar is in water. Bij vochtig weer kan dit dus een probleem zijn. Het kan anderzijds ook een voordeel zijn mocht je de verbinding weer los willen maken.

Making of home made hide glue – © Instructables craft

Parfleche. Een stuk verfijnder zijn deze beschilderde rawhide containers en drum gemaakt door de inheemse bevolking van de VS uit de 19e eeuw. Deze ‘parfleche’ tassen worden beschilderd met natuurlijke pigmenten. De containers werden onder andere gebruikt om eten in op te bergen.

Bags and Pouches of Sioux – © Wikimedia Commons
Chas. Kills Enemy, Hand Drum, ca. 1900, rawhide, wood, cotton thong strings, and paint, The Elizabeth Cole Butler Collection, no known copyright restrictions, 85.113.4

Hoe maak je rawhide? -Het maakproces

Wil je zelf aan de slag met het maken van rawhide? Bijvoorbeeld om een druk te maken. Het is een stuk gemakkelijker en minder tijds intensief dan looien. Maar vergis je niet, het kost alsnog kracht en de nodige uurtjes schrapen. Uiteindelijk heb je dan wel een helemaal zelf gemaakt huidje en dat is zeker wat waard!

Huiden kun je vaak halen van jagers of een (wild)slager. Meestal worden de huiden weggegooid dus door ze een functie te geven doe je ook iets nog iets goeds met het materiaal.


Gedurende het proces kun je altijd stoppen en de huid invriezen om later weer aan de slag te gaan.

De benodigdheden:


-Huid

-Schraper (haalmes waarvan de het blad bot is gemaakt, anders snijdt je makkelijk door de huid heen.)

-Schraappaal (een half ronde paal)

-4 palen voor frame

-touw minimaal 5 mm

-touw, dun maar sterk

-schaar

-mes

-water

-grote bak of emmer

Stap 1. OPTIONEEL  – Het weken van de huid in loogwater

Mocht je jezelf een hoop moeite willen besparen op het schrapen van de haarkant, sla deze stap dan vooral niet over.

De haren van een huid kunnen, afhankelijk van het dier en het seizoen waarin het geslacht is, moeilijk van de huid af komen. Door de huid een paar dagen in loogwater te weken los je dit probleem op. De haren zullen nu als sneeuw voor de zon van de huid af komen.

De pH van je oplossing moet rond de 12 liggen.

Recept voor loogwater (kaliloog):

+/- 1 gram Kalium Hydroxide 86,8%  

1L water. 

—————— = pH 11.8 

Stap 2. – Schrapen van de vleeskant

Schraap met je (botte) haalmes alle vlees en vetresten van de huid. Uiteindelijk heb je een relatief glad oppervlakte, zoals de rechter foto. Eventuele gaten kun je wegsnijden wanneer deze aan de rand zitten. Zitten ze op plekken waardoor je anders te veel huid verliest? Dan kun je deze later (voor het opspannen) dicht naaien. Werk dan met het schrapen altijd naar het gat toe. Draai de huid dus steeds bij. Anders kun je het gat verder uit trekken.

Stap 3. Het schrapen van de haarkant

Wanneer je een glad stuk rawhide wilt maken, voor bijvoorbeeld een drum of touw, moeten de haren eraf. Herhaal hetzelfde proces als bij stap 2. Wanneer je stap 1 ook hebt gevolgd zul je merken dat het schrapen gemakkelijk gaat. Heb je stap 1 overgeslagen, dan wordt het misschien ploeteren. Je kunt altijd terug keren naar stap 1 en de huid een paar dagen in het loogwater leggen.

Stap 4. – Het opspannen van de huid

Beide kanten schoon? Controleer of je elke vierkante centimeter hebt gehad. Spoel daarna de huid even uit in schoon water om alle resten en haren die er nog aan plakken eraf te spoelen.

Dan is het tijd voor het opspannen van de huid. Bouw met 4 stevige stokken of planken een ruim, rechthoekig frame waar de huid in komt te hangen. Het is beter een te groot dan te klein frame te bouwen. Te klein zal betekenen dat je je huid namelijk niet compleet kunt strekken, en dat is juist belangrijk. Je huid komt straks zo in het frame te hangen.

De hoeken maak je vast met touw. Zorg voor een stevige knoop, anders trekt je frame scheef. Als alternatief kun je planken gebruiken en deze aan elkaar schroeven. Dan weet je zeker dat je frame geen kant op gaat. In de planken kun je eventueel gaten boren waar je later de touwtjes weer doorheen kunt rijgen.

Stap 5. Het opspannen van de huid.

Om de huid goed te kunnen gebruiken willen we het uitstrekken. Wanneer rawhide opdroogt zal het namelijk willen krimpen, dan houdt je weinig oppervlakte over en krijg je een ongelijke, verfrommelde huid.

Span de huid zo gelijkmatig mogelijk op. Op de foto’s is de nek van het dier boven, en de kont logischerwijs onderaan, dit maakt voor het proces niks uit. Span eerst de huid op vier punten vast. Boven, onder, en de zijkanten. De gaatjes maak je op zo’n 2 tot 4 centimeter van de rand af, zo houdt je genoeg huid over maar loop je niet het risico dat de gaten uitscheuren. Een schaar is handig om de gaatjes erin te knippen. Zorg ervoor dat je geen scherpe hoeken maakt. Pak een stukje huid vast en knip hier een gaatje in.

Vervolgens ga je de hele rand van de huid langs, rijgt door de gaten je touwtje en spant dit deel naar het frame op. Zorg dat er spanning staat op het touw, we willen de huid echt uitrekken. Je merkt vanzelf wanneer ergens een stuk huid slap hangt. Maak daar aan de rand een extra gat en span dit deel op. Door je touwtje een paar keer om het frame te wikkelen zorg je dat het niet verschuift.

Stap 6. Het drogen van de huid

Zo goed als klaar! Nu mag de tijd zijn werk doen. Zet je frame met daarin je huid weg op een droge plek. Wanneer het buiten vochtig is kun je de huid ook binnen zetten, dan zal deze sneller drogen. Na een nachtje slapen zal je de volgende ochtend je de huid als stijf rawhide terug vinden, klaar om van het frame gehaald te worden en te verwerken in een product.

Tekst & proces foto’s door Karin Olfert

Bronnen:

1. A Brief Story of Leather | History, Types, Functions & Alternatives. (2021, 20 april). EIKEN. Geraadpleegd op 23 februari 2022, van https://eikenshop.com/blogs/the-traveller-notebook/leather-history-guide

2. What is the latest theory of why humans lost their body hair? Why are we the only hairless primate? (2007, 4 juni). Scientific American. Geraadpleegd op 23 februari 2022, van https://www.scientificamerican.com/article/latest-theory-human-body-hair/

3. Nield, D. (z.d.). Huge Find of 400,000-Year-Old Bone Tools Challenges Our Understanding of Early Humans. ScienceAlert. Geraadpleegd op 23 februari 2022, van https://www.sciencealert.com/record-number-of-elephant-bone-tools-found-at-a-400-000-year-old-site-near-rome

4. Olfert, K. (2021, 16 november). Hoe maak je van een huid een soepel stuk leer? -Leerlooien. Het Hunebed Nieuwscafé. Geraadpleegd op 24 februari 2022, van https://www.hunebednieuwscafe.nl/2021/11/hoe-maak-je-van-een-huid-een-soepel-stuk-leer-leerlooien/

Vorig artikelA 5,000 year old drum
Volgend artikelLezingen: prehistorische gemeenschappen op het zand

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.