Workshop benen en hoornen spitsen maken

0
680

Dit artikel is verschenen naar aanleiding van een workshop georganiseerd door de Werkgroep Experimentele Archeologie Groningen (WEAG) en het Hunebedcentrum. De workshop werd gegeve  door Merel Spithoven in het kader van haar PhD onderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen in samenwerking met de Universiteit Leiden. Merel is Archeoloog en haar PhD onderzoek is onderdeel van het NWO project Resurfacing Doggerland: Environment, humans and material culture in a postglacial drowning landscape.

Figuur 1: Impressie van de georganiseerde workshop spitsen maken bij het Hunebedcentrum (Foto’s: Merel Spithoven)

Merel doet onderzoek naar één van de meest belangrijke bronnen van eten en grondstoffen voor de mensen uit mesolithisch Doggerland: het edelhert. Ze kijkt in haar onderzoek naar de relatie tussen mens en hert door het gedrag van jagers-verzamelaar te reconstrueren op basis van de benen en hoornen objecten.

In een eerder uitgevoerde studie naar verschillende benen en hoornen objecten uit postglaciaal Doggerland bleek al een sterke relatie tussen mensen en het edelhert in hetzelfde gebied. Uit dat onderzoek bleek dat de meeste spitsen (en andere objecten) gemaakt werden van edelhert, maar er werd ook ontdekt dat een enkele spits gemaakt werd van menselijk bot.

Figuur 2: Benen en hoornen spitsen afkomstig uit mesolithisch Doggerland. Ze zijn gevonden op het strand in Zuid-Holland. De spits links in het midden is gemaakt van menselijk botmateriaal. De spits in het midden rechts heeft nog teer en plantevezels op het oppervlak, onderdeel van de oorspronkelijke bevestiging (foto Merel Spithoven).

Om het onderzoek uit te voeren gebruikt Merel verschillende methoden. Een groot component is het uitvoeren van experimenteel archeologisch onderzoek. Wil je hier meer over horen? Beluister dan deze eerder opgenomen podcastaflevering van het Hunebednieuwscafé.

Tijdens de workshop hebben de deelnemers spitsen gemaakt die zullen worden gebruikt in het onderzoek en vervolgens zullen worden onderzocht op gebuiksproken. Deze sporen worden daarna vergeleken met de prehistorische spitsen uit Doggerland. Op de hoogte blijven van het onderzoek van Merel? Volg haar dan op LinkedIn of Academia

Figuur 3: Verschillende soorten platte stenen die gebruikt zijn voor het maken van de spitsen

Wat heb ik nodig?

  • Een voorbewerkt stuk bot of hoorn
  • Vuurstenen afslag of kling
  • Een platte steen (zandsteen is aan te raden maar een andere steensoort met een plat oppervlak waar je overheen kunt schuren werkt ook goed)
  • Zand
  • Water
  • Schuifmaat of rolmaat
  • Hoe maak ik zelf een spits?

Hoe maak ik zelf een spits?

Allereerst heb je een stuk bot of hoorn nodig. Dit kun je vervolgens voorbewerken in een werkzamere rechthoekige vorm. Het handigste is om plakjes te zagen die de afmetingen benaderen van je gewenste formaat spits. Je kunt stukken hoorn eventueel kopen bij de dierenwinkel. In dit geval hebben wij bot/hoorn gebruikt van een hert. Om het goed te kunnen bewerken kun je het van de voren in water leggen (zo’n 24 uur).

Figuur 4: Je kunt ook vuursteen gebruiken om je vorm te verkleinen. Dat duurt wel een stuk langer dan met een zaag.

In eerste instantie moet je de spits in de juiste vorm schuren. Dit doe je door het been of hoorn over een platte steen te schuren met een klein beetje water. Heb je geen zandsteen, voeg dan wat zand toe om een schurend oppervlak te creëren. Wil je een replica maken met de afmetingen gebaseerd op bestaande voorbeelden uit Doggerland? Dan kun je het beste de volgende afmetingen aanhouden: lengte 5 cm, maximale breedte 1 cm en de maximale dikte 0,5 cm.

Figuur 5: Schuren van het rechthoekige stuk hoorn tot de juiste afmetingen

Wanneer het stuk bot of been het gewenste formaat heeft gekregen door het wegschuren van het overtollig bot/hoorn. Kun je verder gaan naar de volgende stap. Je kunt nu beginnen aan het afronden van de vorm en maken van de punt. Maakt één schuine zijde van de punt door onder een hoek het bot/hoorn te schuren. Wanneer je één schuine zijde hebt gemaakt, kun je de zijde aan de andere kant schuren onder een hoek tot je een punt creëert. Rond daarna de onderkant van de spits af door deze ook op te schuren.

Ben je tevreden met de vorm? Dan kun je nu de zijden, waar je de weerhaken zal plaatsen, versmallen. Dit doe je door het oppervlak waar de weerhaken zullen komen herhaaldelijk over de steen te schuren. Dit duurt niet heel lang maar zo ontstaat er een duidelijker vlak aan beide zijden  van de spits. Daarna ben je bij de laatste stap aangekomen om de spits zelf af te maken. Je kunt nu drie weerhaken in de weerkhaakzijde ‘snijden’ op een regelmatige afstand van elkaar. Dit kun je snijden met bijvoorbeeld een scherp stuk vuursteen. Pas wel op en snijd van je af.  

Figuur 6: Eindresultaat van een spits gemaakt van hoorn

Nu heb je een prachtige spits gemaakt. Ondanks dat dit is wat archeologen terugvinden, zag het eindproduct er in het mesolithicum niet zo uit. De spitsen waren aan hout bevestigd met pek en plantenvezels. Mogelijk werden ze gedragen in pijlenkokers van huid en daarna voor de jacht gebruikt. Dit is één van de vragen waar Merel Spithoven gebruikssporen onderzoek naar doet.

Figuur 7: Merel met de rugzak waar zij verschillende spitsen in zal dragen. Het ontwerp is gebaseerd op een model dat Otzi de ijsmummie bij zich droeg.

Extra literatuur

Spithoven, M. (2019). De biografie van de mesolithische kleine benen spitsen met weerhaken uit de Noordzee. Cranium, 36(2), 60-68.

Figuur 8: Resultaat, verschillende spitsen die gemaakt zijn tijdens de workshop, aangevuld met spitsen gemaakt door Merel Spithoven zelf (foto: Merel Spithoven)

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.