Braut bij Visbek

In vroeger tijden waren hunebedden en andere megalieten plaatsen waar mensen samenkwamen. Hier werd recht gesproken, er werden eden afgelegd en ook andere rituelen werden bij hunebedden en andere megalithische bouwwerken uitgevoerd. Ook feesten vonden hier plaats. Er werden verbintenissen aangegaan, zoals een huwelijk. Het luiden van de klokken, wat bij sommige hunebedden gehoord kan worden in sagen en legenden, zou hiermee in verband kunnen worden gebracht.

In het artikel over kinderstenen wordt ingegaan op het verband tussen vruchtbaarheid en megalieten. In dit artikel wil ik ingaan op verhalen over huwelijken. Soms gaat het over een levenslange verbintenis, maar er zijn ook veel verhalen die niet goed aflopen (voor de vrouw). Enkele Duitse hunebedden hebben de interessante benaming ‘Braut’ en ‘Bräutigam’ (‘bruid’ en ‘bruidegom’), ook zijn er ‘Brautsteinen’ (bijvoorbeeld in Horn, vertaling is ‘bruidsteen’). Bij het hunebed van Horn zwoeren de geliefden – op de avond voor hun huwelijk – elkaar eeuwige trouw.

Oathing Stone (eed steen): een Schotse Keltische eed steen-huwelijkstraditie. Tijdens de uitwisseling van geloften leggen de bruid en bruidegom hun handen op een gewijde steen: een oud geloof voorspelt dat de eden van de bruid en bruidegom in de steen “binnengaan”.

Een van de opvattingen is dat pasgetrouwden bij nieuwe maan het aantal stenen moeten tellen door elk afzonderlijk rond een megalithisch bouwwerk te gaan, de vrouwen met de klok mee en de mannen in de tegenovergestelde richting; als ze hetzelfde aantal tellen, zal hun verbintenis duurzaam zijn. Dit wordt verteld over bijvoorbeeld de Roche-aux-fées. Dit is zonder twijfel de grootste dolmen van Frankrijk in de gemeente Essé, een legendarische plek waar de fee Viviane (Vrouwe van het Meer uit de legende van Koning Arthur, zie ook koning Arthur en megalieten en dolmen en feeën in Frankrijk) haar sporen heeft achtergelaten.

Er zijn nog diverse aanwijzingen te vinden voor het belang van stenen in verband met een huwelijk. Een 18e-eeuws kinderliedje uit het Oostzeegebied gaat als volgt:

Ich stehe auf einem Breiten Stein,
wer mich liebt, der holt mich heim.

Ik sta op een brede steen,
wie van me houdt, zal me naar huis brengen.”

Het meisje stond of zat op de steen en wenste een minnaar die haar zou halen en met haar zou trouwen. De vrouw ging als ze trouwde bij haar familie vandaan en kwam bij haar schoonfamilie te wonen. De benaming “Breiten Stein” kan in verband worden gebracht met dit gebruik.

De Breiten Stein van Schwagstorf is van de originele locatie gehaald en is nu onderdeel van het Bismarck-monument in Badbergen. De plaatselijke onderzoeker dr. Adolf Graef uit Fürstenau betreurde de verwijdering van de steen als “culturele barbaarsheid”, “een tempelroof van het vaderland en zijn geschiedenis” en als “minachtende verkrachting van een Germaans heiligdom”. Hierdoor is er tegenwoordig een andere grote steen op de originele plek te zien.

Een herinnering aan de gewoonte die de bruid voorschreef na (of bij) de huwelijksceremonie op een steen te staan ​​is ook in het Nederduits bewaard gebleven. Een voorbeeld hiervan uit Sleeswijk-Holstein: Als meerdere meisjes uit hetzelfde huis snel achter elkaar trouwden, zeiden ze: “Da mutt en breeden Steen in`t Huus west sin.” (Er moet een brede steen in dat huis zijn geweest).

Links een afbeelding van de Brautstein (Kurpark Unna-Königsborn). Op de achterkant van deze steen is een tekst te lezen. Deze gaat als volgt:

Setzt sich
ein holdes Magdelein
um Mitternacht
doch ganz allein,
ein Weilchen nur
auf Diesen Stein,
im selben Jahr
wird Braut sie sein

Vrij vertaald: als er een maagd om middernacht een tijdje helemaal alleen op deze steen gaat zitten, zal ze in hetzelfde jaar een bruid zijn.

Een Breitenstein in Saargau werd al in het artikel over offerstenen genoemd. Hier is een hoefafdruk in aangebracht, zoals in meerdere offerstenen. Maar het verhaal rondom deze Breitenstein heeft ook een huwelijkselement in zich. Een edele jongedame had veel aanbidders, maar ze hield hen op afstand. Op een gegeven moment gaf ze haar hart aan een Duitse edelman. Haar vader, de graaf van Montclair, had echter liever gezien dat ze een Franse ridder had genomen die ook om haar hand zou vragen. Ze gaf niet toe en haar vader besloot dat alleen de ridder die op volle snelheid twee paarden voor een wagen op de Breitenstein leidt, haar echtgenoot kon worden.

De Fransman begon en stormde op de Breitenstein af. Op de steen liet hij de paarden een scherpe draai maken op volle snelheid. De prachtige koets hield de onstuimige beweging van de paarden echter niet bij en kantelde. Er ging een gemompel door de toeschouwers toen de Italiaan op de harde steen viel. Na hem kwam de Duitser en hij won de wedstrijd. De graaf hield woord en gaf de dolgelukkige bruid aan haar minnaar. En al snel hoorde je de trouwklokken luiden. De Italiaanse ridder werd echter overweldigd door zijn opvliegendheid. Hij besteeg zijn paard, gaf het de sporen en reed in volle galop de Breitenstein op. Vloekend wierp hij zich met zijn paard in de afgrond, waar beide in het water van de Saar verdwenen. En dit was de reden dat de graaf een hoefijzer en karrenspoor in de steen liet aanbrengen, zo gaat het verhaal.

Al in het Neolithicum werden verbonden gesmeed bij een hunebed. Niet alleen in Duitsland, Engeland, Frankrijk en Zwitserland, maar ook in Scandinavië, de Baltische Staten, India en onder de Slavische volkeren komt dit gebruik voor. Oorspronkelijk werden de platte dekstenen op megalithische graven gebruikt. In deze graven waren de voorouders van de bruidegom begraven. Op de plaatsen waar nu bruidsstenen aanwezig zijn (of vroeger aanwezig waren) zijn vaak prehistorische graven ontdekt. Bij de Barkower Brautwagen bevond zich bijvoorbeeld een neolithische tombe (vernietigd), evenals grafheuvels uit de Bronstijd (vernietigd, locatie bekend) en verschillende urnenvelden uit de keizertijd (deels bestudeerd). Dit geeft aan dat hier eeuwenlang werd begraven.

De bruid klom op de zogenaamde bruidssteen en zei ja tegen haar man. Daarmee voltooide ze haar nieuwe gehechtheid aan de clan van haar man en zou ze zich losmaken van haar eigen clan. In het hindoeïsme is het in een huwelijksceremonie gebruikelijk dat de bruid op een stenen plaat of molensteen staat om haar toewijding aan het huwelijk te symboliseren in tijden van moeilijkheid, in een praktijk die bekend staat als Shila Arohan (de steen opgaan).

Shila Arohan; de man schuift een ring om de teen van zijn vrouw

De pre-christelijke huwelijksceremonie kan worden teruggevonden in de mondelinge overlevering tot aan de vroege Duitse periode (1200– 1300) toen de lokale Slavische inwoners van Duitsland zich tot het christendom bekeerden en er al enkele kerken in het land waren gebouwd. Op weg naar de kerk (voor het kerkelijk huwelijk) werd er langs het hunebed gegaan. Beter dubbel de verbintenis aanbrengen, want je weet maar nooit… In de Helmold-kroniek, die de omstandigheden van de 12e eeuw beschrijft in het gebied van het latere Mecklenburg, staat: “de Slaven werd voortaan verboden om te zweren bij de bomen, bronnen en stenen.” Het “gebruik” van de bruidsstenen was vanaf het begin van de kerstening verboden.

Walter Dahnke schreef over de Breiten Stein op de Sonnenberg: „Ick dacht, dat to den`n Brutsteen ok `ne Geschicht sin mößt“ , denn: „…de meisten Lüd weiten gor nich, worüm he so heit! Dees Geschicht hew ick me sülben utdacht.“ Het verhaal gaat als volt: “Eens reed een bruidskoets door de Lübower Holz, zoals een deel van de Sonnenberg bij Parchim wordt genoemd. De bruid mocht de bruidegom niet, dus zei ze: “Ik wilde dat we naar beneden gingen.” Toen zonk het rijtuig met het bruidspaar in de grond. Het pad heet nog steeds “Bruutstieg” en op Paasmorgen danst de bruidskrans boven de plek in de lucht.”

Volgens de legende zijn de grote stenen van de Bruutwagen (of Brautwagen) versteende (wielen van) koetsen. De steen bij Goldenbow, aan de Kirchweg gelegen die naar Frauenmark loopt, is waarschijnlijk voor 1900 opgeblazen tijdens de aanleg van de weg. Bij Brautbett zou ook een koets in de grond gezonken zijn. De stenen die hier ooit lagen, zijn niet meer te vinden. Bij Brautsoll zit de bruid in het water. Kerkpaden met bruidssteen zijn bekend tussen Kiekindemark-Slate, Meierstorf-Slate, Schlepkow-Klokow (beiden desolaat, in Klokow was een van de eerste vier kerken in het Parchim-gebied), Goldenbow-Frauenmark en Herzfeld-Karrenzin.

Er zijn zes megalithische graven bij Liesten. Er is een legende rond de opvallende zwerfkei van graf 1. Deze zou zijn verstrengeld met de ketting van een verzonken bruidswagen, terwijl de steen zelf de bruid zou zijn geweest. 

Dolmen van Santoche, zoals hij er oorspronkelijk uitgezien zou hebben

In Frankrijk is bekend dat de dolmen van Santoche “de trouwsteen” genoemd werd in de zeventiende eeuw. De traditie wilde dat op trouwdagen de pasgetrouwde stellen in bruidsstoet naar de dolmen liepen. De bruid moest dan op een van de stenen klimmen en op één voet gaan staan. Alle gasten moesten haar kussen. Als deze gewoonte niet werd gerespecteerd, zou het paar niet gelukkig kunnen zijn. Andere, minder onschuldige, rituelen vonden plaats op de stenen van de dolmen op nachten met volle maan. Er wordt verteld dat priesters, boos op die heidense praktijken, opdracht gaven om deze stenen te breken en neer te halen.

De dolmen van Santoche in 2017

De jonge meisjes die lange tijd op de onveranderlijke La pierre au mariage zaten, konden binnen het jaar rekenen op een goede echtgenoot. Oude vergeelde foto’s tonen tienermeisjes in traditionele klederdracht met hun houten klompen, wijselijk zittend….wachtend op een goed lot om voor hen te zorgen.

La pierre au mariage

Op het beschermde gebied van de Grande Cariçaie ligt de formidabele Pierre du Mariage. Een indrukwekkend grillig blok dat nieuwsgierigheid opwekt. Deze megaliet van 50 m3 staat bekend als de Pierre du Mariage, of slipsteen. Volgens de beroemdste legende klommen vrouwen op zoek naar een echtgenoot op de steen en lieten zich op de grond glijden. Voor degenen die al getrouwd waren en nog geen kinderen hadden, zou de rots ook nuttig kunnen zijn: meerdere keren op de steen glijden was toegestaan, zo dacht men, om de bevruchting te bevorderen. 

 Pierre du Mariage

Op de top van een heuvel nabij het dorp Doagh in County Antrim, Noord-Ierland, staat een staande steen uit de bronstijd of ‘holestone’. Het is 1,5 meter hoog, met een gat van 10 cm doorsnee erin. Het is niet bekend waarom de holestone is gemaakt, maar het trekt al sinds de 18e eeuw bezoekers aan die op zoek zijn naar externe liefde en geluk. Bij het bereiken van de holestone ondernemen paren een traditionele ceremonie waarbij de vrouw haar hand door het ronde gat reikt en haar partner deze pakt, waardoor ze beloven om voor altijd van elkaar te houden. Er is een legende over een zwart paard dat het veld bewoont waarin de holestone zich bevindt. Volgens deze legende was een jong stel op steenworp afstand getrouwd, maar pleegde de bruidegom overspel tijdens hun huwelijksnacht. Voor deze daad werd hij door de steen vervloekt om de eeuwigheid als een paard door te brengen, nooit stervend en nooit in staat om dat veld te verlaten.

Holestone

In Spanje en Portugal zijn ook vergelijkbare verhalen. Als een stel een nacht op de Anta de Belas (ook wel ”Anta da Pedra dos Mouros”; steen van de Moren, of “Anta do Senhor da Serra“; de heer van de bergen) zou overnachten, zouden ze gelukkig blijven. De plaats was lange tijd een bedevaartsoord geweest voor de lokale bevolking, men geloofde dat pasgetrouwde vrouwen die langs de zijkant van de dominante steen gleden in staat zouden zijn om zwanger te worden. 

Aan deze bedevaarten kwam in 1942 een einde toen de landeigenaar de toegang verbood. De dominante steen werd in juni 2010 in talloze stukken verbrijzeld gevonden: het blijft onduidelijk of dit werd veroorzaakt door vandalisme of het gevolg was van ontploffingen tijdens de aanleg van de nieuwe snelweg A9, die dicht bij het hunebed loopt. Een opmerkelijke vondst werd gedaan bij deze anta: twee antropomorfe rotsgravures op de ondersteunende steen “C”, die twee schematische menselijke voorstellingen tonen, waarschijnlijk man en vrouw. Waarschijnlijk was de anta ooit bedekt met aarde (mámoa).

Anta da Pedra dos Mouros rond 1900

Er zijn in Spanje meer gebruiken bekend waarin stellen op de dolmen gaan slapen, om een kind te krijgen. Door driemaal rond de dolmen te gaan, was men getrouwd (en kinderen uit deze verbintenis werden niet als bastaards beschouwd). Namen tonen dit gebruik aan, bijvoorbeeld Pedra dos Casamentos, Anta dos Casamentos en Peninhos dos Casamentos (steen, dolmen of kleine steen van het huwelijk). Meer voorbeelden zijn te vinden in het artikel “wie bouwde de megalieten op het Iberisch schiereiland“.

In het Duits betekent ‘Lehen’ zoiets als ‘verleiden’. De Lehnekenstein of Lehnekenberg zou dan een plek zijn waar men elkaar ontmoette.

De naam is verbasterd als ‘Lenchen’. Het zou teruggrijpen op de bruidsroof, een vast onderdeel bij een echtverbintenis.

Het is onduidelijk of dit om op zichzelf staande stenen ging, of om hunebedden die inmiddels grotendeels zijn gesloopt.

Lehnekenstein Bonese

Er zijn talloze legendes over de menhir. Volgens een was er eens een boer in Bonese die een zoon had genaamd Asmus en een dochter genaamd Marlene. Asmus was een nietsnut en genoot ervan om mensen te kwellen. Marlene daarentegen was mooi, goedhartig en godvrezend. Ze was gewild bij alle jonge mannen in de omgeving, maar zelf hield ze van de ijverige en vrome maar ook arme boerenknecht van de naburige boerderij. Deze liefde was wederzijds, maar de familie van Marlene had andere ideeën. Haar meest koppige minnaar was de rijke zoon van de burgemeester van Markau. Moeder en broer waren zeer ingenomen met dit feest en waren al bezig met de voorbereidingen voor de bruiloft zonder dat Marlene’s mening werd gevraagd. Uiteindelijk zwoer ze dat ze zelfmoord zou plegen voordat ze als bruid naar Markau zou gaan, maar hier werd ze alleen maar om uitgelachen. 

De middag voor de geplande trouwdag werd ze eindelijk begroet door bruidsmeisjes, plechtig gekleed en in de bruidskoets reed ze met een grote entourage richting Markau. Vlak voor zonsondergang bereikten ze de grens tussen de twee plaatsen. De broer van de bruidegom stond daar te wachten en vroeg volgens de gewoonte: “Wie heeft je hierheen gebracht, bruid?” Marlene antwoordde: “God en goede mensen.” De broer van de bruidegom vroeg toen verder: “Wil de bruid doorgaan of wil ze omkeren? Nu is er nog tijd.” Huilend antwoordde ze: “Ik wil gaan, ik wil naar het huis van mijn moeder!” Toen riep haar broer Asmus boos naar haar en spoorde de paarden en de entourage aan om over de grens naar Markau over te gaan. In wanhoop schreeuwde Marlene: “Ik verander liever in steen dan de grens met Markau over te steken!” Ze sprong uit de wagen en veranderde in een oogwenk in steen. Op hetzelfde moment ging de zon onder.

Er zijn een aantal andere legendes die rond deze steen draaien. Er wordt gezegd dat het bloedt als je het om middernacht met de achterkant van een mes schraapt. De strepen (“kettingen”) moeten ook goudkleurig glanzen. Verder wordt er gezegd dat het hier om middernacht spookt. Tijdens het middaguur daarentegen warmt de middagvrouw zich hier op. Volgens een andere, wat meer gedetailleerde legende, ligt onder de steen een gouden wieg. Als je deze wilt pakken, moet je geen woord zeggen. Twee mannen zouden het een keer hebben geprobeerd. Plotseling passeerde een hooiwagen getrokken door een haan hen. Verbaasd praatten ze met elkaar, waardoor de bijna uitgegraven wieg in de grond zakte. De hooiwagen was ook weg.

Er zijn verschillende versies van de eerstgenoemde legende. Men zegt dat de transformatie niet op verzoek van Marlene was, maar als straf. Volgens een andere versie zou Marlene niet zijn veranderd, maar op een steen zijn gevallen. Ze bezweek later aan haar verwondingen en werd begraven op het kerkhof. Een derde variant stelt dat de bruidsbanden niet alleen ’s nachts maar ook overdag als roodbruine strepen te zien zijn en dat een dikke barnsteenketting om de hals van de steen bleef hangen. Verder zouden de strepen rond de gebogen arm en hand van de bruid zitten. Naast Marlene zouden ook haar bruidsmeisjes versteend zijn. Deze vormden de cirkel van kleinere stenen rond de Lehnekenstein. 

Zo voegt de steen zich bij een groep monumenten verspreid over een groter gebied, die werden gezien als versteende huwelijksfeesten. Deze omvatten het grote stenen graf in Liisten bij Salzwedel, dat in de 19e eeuw werd verwoest. De opvallende zwerfkei van graf 1 wordt in verband gebracht met de ketting van een verzonken bruidswagen, terwijl de steen zelf de bruid was. En een soortgelijk verhaal wordt verteld over de Glaner Braut. Bijna identieke legendes worden ook verteld over de nabijgelegen steencirkel bij Dahrendorf.

Eigen foto van het informatiebord, met een oude afbeelding van de Bräutigam (de Braut wordt bovenaan dit artikel getoond).

Over de Braut en Bräutigam wordt een vergelijkbare legende verteld: een jonge vrouw wordt door haar ouders gedwongen te trouwen met een rijke (maar gehate) man uit Visbek. De jonge vrouw was verliefd, maar haar vader had een andere man voor haar gekozen. De klokken (Hochzeitsglocken) luidden al in Visbek voor het huwelijk.

Toen de jonge vrouw en haar entourage naar Visbek werden geleid en de plaats in de verte zagen, wenste ze dat ze liever in steen veranderde dan met de man te trouwen met wie ze nu verloofd was. Zo gebeurde: de bruid en haar entourage werden in steen veranderd waar ze tot op de dag van vandaag staan. Hetzelfde lot trof haar bruidegom, die slechts een paar kilometer verderop versteend is. Het verhaal werd in 1801 op schrift gesteld.

Rondom de Bräutigam liggen meerdere megalieten, waarvan de Brautwagen (bruidswagen) ook met de legende in verband kan worden gebracht qua benaming. Vlakbij de 5 megalieten (die ieder een andere vorm hebben, maar waarvan de Bräutigam uitblinkt in zijn lengte) ligt de Heidenopfertisch. De Bräutigam is het op één na grootste hunebed van Nedersaksen. De Braut ligt op 5 kilometer van de Bräutigam.

Linksboven de enorme ‘Bräutigam”, eigen foto uit maart 2019

Linksonder een plattegrond met de Bräutigam en de 4 andere megalitische bouwwerken rondom dit langgraf (en pijlen naar de Braut en Heidenopfertisch), eigen foto uit juli 2020

Boven de “Brautwagen”. Deze dolmen ligt vlakbij de Bräutigam, eigen foto uit maart 2019

Over een Brautstein in Lüchow (Woltersdorf) gaat de sage dat een bruid daar zwoer haar ridder nooit te verraden. Eerder zou de steen waarop ze zaten uit de grond oprijzen om haar te verzwelgen of te verpletteren dan dat dat zou gebeuren! Helaas voor de ridder ging ze toch vreemd met een ander, echter toen zij beiden op de steen zaten te minnekozen, rees de steen op en verpletterde het stel. Toen de ridder naar zijn vrouw zocht, zag hij de heide roodgekleurd van bloed en ook op de steen was het bloed nog te zien. Hij sloeg een aantal keren met zijn zwaard in de steen en elke keer kwam er een straal bloed uit! Ook hoorde hij een klagende stem komen uit de diepte. Hij nam ter herinnering een struik rode heide mee van die plaats.

Brautstein Woltersdorf

Bij de Brautsteine van Schmölau hoort ook een legende. Hier wordt de staande steen vaak gelijkgesteld met de bruidegom, de liggende steen met de bruid. In de legende wordt betwist of de bruid uit Nievelitz of Schmölau kwam. In ieder geval is in beide verseies duidelijk dat ze niet in het andere dorp wilde trouwen. Ze sprong van de wagen bij de grens tussen deze gebieden en veranderde, zoals haar wens was, in steen in plaats van te trouwen. Met een gebroken hart sprong de bruidegom achter haar aan en veranderde ook in steen. Volgens een andere versie zou de bruid liever dood zijn dan met deze man te trouwen. Als gevolg hiervan werden beide door de bliksem in steen veranderd.

Er zijn nog meer bruidsstenen. Een jong meisje uit Godems ontmoette bij de Brautstein vaak een jonge jager uit Spornitz. Ze stelde de bruiloft uit omdat ze nog zo jong was. Uiteindelijk stemde ze ermee in hem te huwen zodra hij die steen in tweeën had gespleten. Er kwam een ​​oorlog waarin de jager sneuvelde. Sindsdien ging ze elke dag naar de steen en huilde.

Hier huilde het meisje uit Godems volgens de verhalen
De Brautstein in het Spornitzer Forst is grotendeels doormidden gespleten

Ook bij de Proleek Dolmen (ook wel “The Giant’s Load“) in Ierland is een gebruik bekend wat met een huwelijk te maken heeft. Een lokale traditie beweert dat als bezoekers drie stenen op de dolmen legt, ze een wens zullen zien uitkomen of binnen het jaar zullen trouwen. Deze dolmen is uitgelijnd op de ondergaande zon tijdens de zomerzonnewende. Volgens een lokale legende werd de dolmen hierheen gedragen door de Schotse reus Para Buidhe Mór Mhac Seoidin (of Parrah Boug MacShagean; “Great Yellow Para, zoon van Seoidín”). Para daagde Fionn mac Cumhaill uit om te vechten, maar Fionn vergiftigde de nabijgelegen rivier en Para dronk ervan. De Schotse reus werd begraven in de nabijgelegen Wedge Tomb. 

Er zijn stenen te zien op de deksteen van Proleek Dolmen

Terug naar Duitsland. Het megalithische graf van Schulzendorf werd verwoest in de 18e of 19e eeuw. Johann Christoph Beckmann geeft geen nauwkeurige beschrijving van de locatie, maar stelt alleen dat er verschillende grote stenen in het veld waren, waarvan er één het “bruidsbed” werd genoemd.

Bij Klein Godems zou de bruid nog gezien zijn. Een vrouw deed de was bij de kreek. Toen rammelde het opeens. Het geluid werd luider en het klonk alsof er een kudde paarden in beweging was. Maar ze zag niets. Pas toen alles voorbij was, herkende ze de bruid. Ze was omringd door haar entourage en ze bereden het bruidspad (dat daar begint, bij de Rode Bach). Ze zeggen dat de bruid elke honderd jaar te zien bij Johanni (ook wel Johannisfest of Johannestag, 24 juni). Als je haar ziet, komt een wens komt uit. Volgens de verhalen is dit de bruid die naar haar bruiloft reed en verzaakte ze haar belofte aan haar bruidegom terwijl ze op de steen stond.

Marinda Ruiter

Brautstein (met inscriptie) op de Bühler Höhe, Baden-Baden

Bronnen

Sagenhafte Steine, Grossteingräber, besondere Steine und Steinkreuze in der altmärkischen Sagenwelt, Lothar Mittag

https://de.wikipedia.org/wiki/Visbeker_Braut_und_Br%C3%A4utigam

https://de.wikipedia.org/wiki/Brautsteine_von_Schm%C3%B6lau.

http://www.heimatbund-parchim.de/mediapool/110/1101609/data/Mitgliederbeitr_ge/2017-Keuteh-Brautstein-Co.PDF

https://de.wikipedia.org/wiki/Anta_do_Senhor_da_Serra

http://bulldog2.redlands.edu/FacultyFolder/Huntley/weddingalbum/weddingsinindia.html

https://www.saarland-lese.de/streifzuege/sagen-und-maerchen/das-hufeisen-auf-dem-breitenstein/

https://de.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Fsteingr%C3%A4ber_bei_Liesten

https://de.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Fsteingrab_Schulzendorf

Afbeeldingen

Von Xylographisches Atelier von Johann Carl Wilhelm Aarland – File:Die_Gartenlaube_(1879)_121.jpg, Gemeinfrei, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9691473

https://www.themodernantiquarian.com/site/19019/bonese_lehnekenstein.html

https://www.pagan-forum.de/thread-4674-page-3.html

By Kit36a at Hungarian Wikipedia, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=47510501

https://www.presqu-ile-de-crozon.com/histoire-locale/pierre-du-mariage-001.php

Vorig artikelHet oudste en zeldzaamste fossiel van Nederland
Volgend artikelJunior congres over de Trechterbekerperiode

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.