Gletsjerbodemstenen

Het Hunebedcentrum heeft twee nieuwe bijzondere zwerfstenen op het terrein liggen. Het zijn twee zogenaamde gletsjerbodemstenen, naar Drenthe gebracht tijdens de Saale-ijstijd. De stenen zijn gevonden ten zuiden van Assen en vervolgens naar het Hunebedcentrum gebracht.

Wat is een gletsjerbodemsteen?

Hoewel zelf niet erg hard schuurt en slijpt het landijs de rotsondergrond af met behulp van het ingevroren erosiepuin. Vooral stenen en onderliggende rotsbodem schuren met onvoorstelbare krachten langs en over elkaar. Dat dit zichtbare gevolgen heeft laat zich makkelijk raden. De onderliggende rotsbodem wordt in de bewegingsrichting van het ijs afgeslepen, waarbij een patroon van krassen en gleuven ontstaat. Een soortgelijk beeld van krassen en ondiepe gleuven komen we ook bij zwerfstenen en zwerfblokken tegen waarbij een van de zijden opmerkelijk vlak is afgeschuurd en bekrast.

Waar de onderzijde van het landijspakket aan de rotsondergrond vast vriest, kunnen door een specifiek proces grotere en kleinere rotsbrokken uit het rotsverband worden losgebroken en meegevoerd. Dit is de reden dat we zo nu en dan in de keileem zwerfkeien vinden, zoals hierboven aangegeven, met een plat oppervlak dat in de lengterichting van de steen bekrast is. Deze keien noemt men gletserbodemstenen, omdat het veelal brokken afgeschuurde rotsbodem zijn die door het ijs uit het rotsverband zijn losgebroken en als zwerfsteen zijn getransporteerd. Vaak bezitten gletsjerbodemstenen een of meer zijden die slecht afgerond zijn. Hierin herkennen we het oorspronkelijk breukvlak waarlangs de kei is afgebroken.

De gletsjerbodemstenen bij het Hunebedcentrum

De vlakke bovenkant van deze keien is door ijs in de ijstijd afgeschuurd. De andere zijden zijn onregelmatiger en zijn veel minder afgesleten.

De vlakke bovenkanten zijn ontstaan door het schuiven en schuren van een enorm dik pakket gletsjerijs, dat in de ijstijd, zo’n 150.000 jaar geleden, over de vaste granietrots in Scandinavië naar het zuiden bewoog. Hierbij ontstaan evenwijdige krassen en gleuven. Op de grote grijze kei zijn deze met schuin invallend licht goed te zien en ook te voelen.

Op een later moment zijn beide blokken graniet door het ijs uit de rots losgebroken en als zwerfsteen naar Drenthe vervoerd.

De grote grijze granietkei is afkomstig van Rönne, in het zuiden van het Deense eiland Bornholm in de Oostzee. De andere steen komt van een onbekende plaats uit Zweden.

Gletsjerbodemstenen

Tekst: Harry Huisman

Vorig artikelStenen zoeken en stenen determineren
Volgend artikelTerug in de tijd tijdens het Oerweekend op 23 en 24 juli
Harry Huisman is conservator geologie in het Hunebedcentrum.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.