Kegelzandsteen

Er zijn zwerfstenen die je al van een afstand herkent. Je hebt er ook, die bij wijze van spreken al jaren goed herkenbaar voor je voeten liggen, maar die ondanks dat aan de aandacht ontsnapt zijn. Je snapt het niet, maar het gebeurt.

Het was een soort ontdekkingswandeling, afgelopen woensdagmiddag in de keientuin. We hadden het plan opgevat om binnen de zwerfsteencollectie van het Hunebedcentrum een ‘top tien’ samen te stellen. Zwerfstenen dus, die of zeldzaam of bijzonder zijn, of als ‘lange-afstands-kampioen’ door het leven gaan. Ook al liggen ze buiten in weer en wind, de stenen in de keientuin behoren ook tot de zwerfsteencollectie van het Hunebedcentrum.

Vlak bij de ingang, opzij van de uitkijkheuvel, ligt enigszins verborgen een grote, somber getinte, grijszwarte zwerfkei. Het is een Vassijaure-graniet, een gidsgesteente die afkomstig is uit het uiterste noorden van Zweden, dicht bij de grens met Noorwegen. Deze graniet heeft in de ijstijd de langste afstand afgelegd: ruim 2500 km! Iets verderop ligt een Sorsele-graniet. Net als de Vassijaure-graniet is ook deze Sorsele-graniet geen schoonheid, maar zeldzaam is hij zeker. Het is tot dusver de grootste zwerfkei die van deze graniet bekend is. Sorsele-graniet is pas een paar jaren geleden als gidsgesteente ontdekt. De vaste rots komt een paar honderd kilometer zuidelijker van Vassijaure voor in Noord-Zweden. Twee toppers dus, de een uit het noorden van Zweeds Lapland, de ander iets zuidelijker tegen de grens van Lapland aan.

Op de weg terug naar het museum liepen we (Harrie Wolters, Marja Braaksma en ik) opzij van het wandelpad over de keien in de tuin. Harrie Wolters ontdekte de zandsteen met U-vormige graafgangen van een vroeg soort wadpier. Zonde om de steen zo te laten liggen. Het voorstel was deze ter verhuizen naar de Kleine Keientuin bij het Kenniscentrum. Is inmiddels gebeurd. Even verderop vond Harrie Wolters nota bene nog een zandsteen met levenssporen, die bekend staat als kegelzandsteen. Een topvondst! Deze zandsteen is net als die met de wadpieren grijswit, maar toonde aan de buitenkant een paar opvallende, ca 3 cm grote ringen en kuiltjes. Onmiskenbaar een kegelzandsteen en als zwerfsteen uiterst zeldzaam. Ik snap niet dat die aan de aandacht ontsnapt is. Deze kegelzandsteen komt overeen met de grijswitte Balkazandsteen, die op het Deense eiland Bornholm, op de bodem van de Oostzee en verder ook nog in Zuid-Zweden voorkomt. Hardeberga-zandsteen is een andere naam.

De ronde figuren in de zandsteen zijn doorsneden van kegelvormige graafsporen. Op overlangse doorsnede lijken de sporen op gedrongen puntzakjes. Welke dier deze kuiltjes destijds in het zeebodemzand heeft gemaakt, is niet bekend. Er is wel eens geopperd dat het nestkommen zijn, waar trilobieten eieren in hebben gelegd. Kegelzandsteen is net als de meeste andere zandstenen met levenssporen van Vroeg-Cambrische ouderdom. Dus zo’n slordige 530-540 miljoen jaar oud. Vanwege zijn zeldzaamheid en grootte is het nummer 5 op de lijst van de ‘top tien’ zwerfstenen van het Hunebedcentrum. Het schiet al aardig op.

Vorig artikelAardkundig Monument voor de Reest in Wilhelminapark Meppel
Volgend artikelThe Dolmen de Guadalperal
Harry Huisman is conservator geologie in het Hunebedcentrum.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.