Begin oktober is bij bouwwerkzaamheden in de nieuwe wijk Nooitgedacht bij Rolde een grote zwerfsteen tevoorschijn gekomen. Het Hunebedcentrum werd gebeld door de gemeente Aa en Hunze met de vraag wat voor steen het was. Harry Huisman, conservator geologie bij het Hunebedcentrum is heengegaan en zag al snel dat het een bijzondere zwerfsteen is. Het is een zogenaamde nebulietische migmatiet. Een metamorf gesteente dat sterk op graniet lijkt. Het is een schoolvoorbeeld van het eindstadium van de kringloop in gesteenten. Migmatiet is een menggneis die in allerlei varianten op zeer grote diepte in de aardkorst ontstaat, terwijl er gelijktijdig sprake is van hooggebergtevorming.

Zwerfkei Nooitgedacht. Foto Marja Braaksma

Bij plaatbotsingen worden gesteenten als klei via allerlei tussenstadia naar zeer grote diepte de aardkorst ingeperst. Hierbij moet je denken aan 20 tot 60 km. Druk en verhoogde temperatuur zorgen ervoor dat gesteenten veranderen, ze metamorfoseren tot volkomen nieuwe gesteenten. Via het rijtje klei, kleisteen, leisteen, glimmerschist, gneis, migmatietgneis kom je uiteindelijk bij nebuliet uit. In deze naam zit het woord ‘nebula’ wat nevel of mist betekent. Dat is precies waar je bij de kei van Rolde tegen aan kijkt. Je kijkt naar een metamorf gesteente, maar het beeld is zo mistig geworden, dat je van een gneis niet langer kunt spreken, maar van een voorstadium van graniet. Door de grootte van de steen is duidelijk te zien dat je met een nebulietische migmatiet te maken hebt. Zou je een handstuk met de hamer van de steen afslaan, dan denk je een stuk graniet in handen te hebben. Het is een van de mooiste voorbeelden van een kringloopgesteente die bekend is.

Maar er is nog iets. De leeftijd. De steen is afkomstig uit Zweden en is tussen de 1700 en 2000 miljoen jaren oud. Van het hooggebergte is niets meer over. Wat we ervan in Zweden zien, zijn alleen de wortels van dat oude gebergte.

Verder is er nog iets moois aan de kei te zien. Eén kant van de steen is volkomen vlak afgeschuurd. het lijkt daarmee op een gletsjerbodemsteen. De rest van de kei is niet of nauwelijks afgerond. Daarom wordt gedacht dat het geen gletsjerbodemsteen is, maar dat we hier te maken hebben met een stuk rots dat in de voorlaatste ijstijd door het vastgevroren gletsjerijs uit het rotsverband in Zweden is losgebroken, waar het deel uit maakte van eerder door ijs volkomen afgeschuurde rotsformaties. De steen is door een proces dat in de geologie ‘plucking’ genoemd wordt uit de rotsondergrond opgenomen. De steen is vrijwel zonder contact met de ondergrond naar ons land vervoerd, vandaar dat verdere afschuring is uitgebleven. We kijken in Rolde tegen een steenvlak aan dat ooit deel van het oorsrponkelijke rotsoppervlak uitmaakte, dat ongeveer 170.000 jaar geleden zeker nog een vast onderdeel was van de rotsondergrond in Zweden.

De steen krijgt een mooie plek in de wijk Nooitgedacht.

De steen heeft veel media aandacht gekregen. Foto Marja Braaksma
Harry Huisman legt aan journalisten uit wat voor steen het is.

Tekst Harry Huisman

Foto’s Marja Braaksma

Vorig artikelDe zwerfkei van Nooitgedacht
Volgend artikelKokino, een bronstijd observatorium in Noord-Macedonië
Harry Huisman is conservator geologie in het Hunebedcentrum.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.