Het orakel van Baroche

Hoe zal de toekomst er uit zien? Deze vraag houdt iedereen wel eens bezig. Ook bedrijven willen graag weten hoe ze moeten handelen om de beste resultaten te bereiken. Wanneer moet ik grondstoffen inkopen, is het verstandig een voorraad aan te leggen, is het tijd voor een nieuwe versie of verkoopt de huidige nog goed genoeg, gaan de prijzen zakken of juist dalen…

Er wordt met Artificial Intelligence (AI, kunstmatige intelligentie) geprobeerd de toekomst te voorspellen. Amazon wil in de toekomst spullen naar mensen sturen voordat die zelf besloten hebben dat ze die wilden kopen. Door het verzamelen van data kan met een bepaald zekerheidspercentage worden voorspelt hoe iets zal verlopen. Hoe meer data, hoe betrouwbaarder de voorspelling.

Ook in vroeger tijden hield de vraag ‘hoe zal de toekomst er uit zien’ de mensheid bezig. In de Grieks-Romeinse wereld was er een vast geloof in de alwetendheid van de goden en in het bestaan van voortekenen. Maar hoe kon men de goden iets laten vertellen over de toekomst? Op veel heilige plaatsen konden de goden ondervraagd worden. Maar de godentaal moest wel geduid worden door speciale priesters of priesteressen. Mensen ondernamen lange reizen naar de beroemde orakels van Delphi of Dodona, of ze zochten antwoorden bij kleinere heiligdommen.

Heilige eik, heiligdom van Thor, werd vereerd door de Druïden, en vooral door de Duitse stammen
Het orakel van Zeus in Dodona

Zeus openbaarde zich in het orakel van Dodona door het ruisen van de wind in de dichte bladerkroon in de aan hem gewijde eik, waaraan priesters (Solloi of Helloi), later priesteressen, de uitleg gaven. Zij maakten de wil van de god ook op uit het geruis van een aan de voet van de eik opwellende bron. En misschien ook uit de klank van een op een voetstuk geplaatst metalen bekken; vlak daarbij stond op een ander voetstuk het beeld van een knaap met een zweep in de hand. Door de veelvuldige winden die in de omtrek van de tempel waaiden, werd de zweep tegen het bekken aangeslagen en het schijnt dat uit de hierdoor voortgebrachte geluiden de wil van de god werd opgemaakt.

Mythen vertellen dat het orakel van Delphi al de plaats was van een belangrijk orakel in de pre-klassieke Griekse wereld (al in 1400 voor Christus) en opnieuw werd ingewijd vanaf ongeveer 800 voor Christus, toen het diende tijdens de klassieke oudheid als de belangrijkste plaats voor de aanbidding van de god Apollo. Pythia was de priesteres die profeteerde vanaf het statief in de verzonken adyton – het ontoegankelijke allerheiligste van een Oud-Griekse tempel – van de tempel van Apollo in Delphi.

Afbeelding van het orakel van Delphi op aardewerk, British museum, ca. 330 v.Chr.

De tijd om Pythia te raadplegen voor een orakel werd bepaald op basis van astronomische en geologische gronden die verband houden met de sterrenbeelden Lier en Zwaan. Het orakel kon tijdens de wintermaanden niet worden geraadpleegd, want dit was traditioneel de tijd waarin Apollo onder de Hyperboreeërs zou leven. De Pythia zat op een driepoot boven een kloof waar koolwaterstofdampen ontsnapten. Terwijl ze in trance was, “raasde” de Pythia – waarschijnlijk een vorm van extatische spraak – en haar geraaskal werd door de priesters van de tempel “vertaald” in elegante hexameters (een vorm van epische poëzie).

Het orakel van Delphi was ook bekend bij de vroege Romeinen. De zevende en laatste koning van Rome, Lucius Tarquinius Superbus, stuurde nadat hij getuige was geweest van een slang in de buurt van zijn paleis een delegatie met twee van zijn zonen om het orakel te raadplegen. In 278 voor Christus viel een Keltische stam Delphi binnen, verbrandde de tempel, plunderde het heiligdom en stal het “onuitblusbare vuur” van het altaar. Het orakel bloeide opnieuw op in de tweede eeuw na Christus.

De priesters vertalen het raaskallen van de Pythia

Ondanks de opkomst van het christendom in het hele Romeinse rijk, bleef het orakel van Delphi gedurende de vierde eeuw een religieus centrum. De vervolging van heidenen in het laat-Romeinse rijk begon tijdens het bewind van Constantijn de Grote (306-377) in de militaire kolonie Aelia Capitolina (Jeruzalem) toen hij een heidense tempel verwoestte met het doel een christelijke kerk te bouwen

Het woord heiden werd oorspronkelijk gebruikt om de bewoners van het platteland aan te duiden. Laat-Romeinse stedelingen gebruikten ‘paganus‘ als benaming voor deze – in hun ogen – onderontwikkelde mensen. In de late Romeinse keizertijd waren de ‘pagani‘ nog niet overgegaan tot het nieuwe christelijke geloof, waardoor de betekenis van heiden langzaam veranderde van plattelander in ‘ongelovige’ in christelijke zin.

Geestelijken gebruikten het woord later voornamelijk om ‘foute’ volksgeloven aan te duiden, na de kerstening werden andere geloven dan het christendom als ‘dom’ bijgeloof aangeduid dat niets te maken had met het ‘ware geloof’. De geestelijken wilden de heidense gebruiken doen verdwijnen en stelden lijsten op van gebruiken die ongewenst waren. Ongewild hebben ze daardoor informatie voor ons bewaard, alhoewel je er niet altijd van uit kan gaan dat de beschrijving van gebruiken (opgeschreven door iemand die het verafschuwde en veroordeelde) juist is.

Een druïde tijdens volle maan bij een dolmen

Dit ‘doen verdwijnen’ lukte ook zeker niet altijd en in bepaalde gevallen werden de heidense gebruiken gekerstend – er werd een christelijke betekenis aan gegeven – of was er sprake van syncretisme (het naar elkaar toegroeien van religies). Waar de christelijke kerk het geloof in een overgangsperiode tussen dood en ter hemelopneming in de vijfde eeuw veroordeelde, was het bidden voor zielen die verbleven in het vagevuur (oorspronkelijk was dit een heidens idee!) als standaard verheven in de twaalfde eeuw.

Mannen kijken omhoog naar de völvas Gróa & Heiðr, afbeelding ter illustratie van het gedicht Voluspá, 1893

Laatmiddeleeuwse IJslandse teksten gebruiken het woord ‘heidni‘ dat de ‘voorouderlijke religie’ aanduidt. Ook ‘bijgelovige’ praktijken die geen godsdienstige achtergrond hebben, worden als ‘heidens’ aangeduid. In de negentiende eeuw werden veel overzichten gemaakt van als ‘heidens’ beschouwde rituelen. Sommigen begonnen de heidense gebruiken te beschouwen als scherpzinnig oude volkswijsheid en niet langer als minderwaardig. Er begon een heropleving in het ‘nieuw heidendom’. Anderen zien heidense gebruiken nog altijd als ‘dom’, soms doordat zij een – in hun ogen – superieure religie aanhangen en soms doordat zij ‘wetenschap’ als enige waarheid zien.

» Het brein is net als een computer een fysisch mechanisme. Tenzij je denkt dat er iets ontastbaars in ons is, een ziel bijvoorbeeld. Dat mag, maar als wetenschapper zie ik dat niet zo. « –– Marcel van Gerven, Radboud Universiteit

Op bepaalde terreinen lijkt niet veel verandert te zijn ten opzichte van de zienswijze van de Romeinse stedelingen: andersdenkenden worden ook in deze tijd al snel gezien als achtergesteld en dom en afwijkende denkbeelden worden verboden, weggelachen of simpelweg genegeerd. In andere woorden: andersdenkenden zijn al snel terroristen, wappies, bijgelovig en/of dom. Nog niet zolang geleden was er helemaal geen duidelijk verschil tussen religie, mythologie en wetenschap.

Awake Gróa, Awake Mother – John Bauer

Er zijn onderzoekers die over de grenzen van expertises kunnen kijken en onderzoeken waarin verschillende vakgebieden worden gecombineerd. In een periode van toenemende aandacht voor het combineren van Noorse mythologie, kosmologie en archeologie werd een complexe begrafenis uit de Vikingtijd opgegraven in Trekroner-Grydehøj in de buitenwijken van het huidige Roskilde, Denemarken. Hieraan is te zien dat er rituelen worden uitgevoerd en men beducht was op de macht van de persoon na het overlijden.

Er zijn drie lagen aan te wijzen, waarbij een vrouw en een hond op de bodem werden aangetroffen. Er stond een kleine hoekige menhir bij de hond geplaatst, deze hond was voor de begrafenis in tweeën gesneden. Ook de resten van een schaap of geit en enkele artefacten werden gevonden. Het lichaam van een oud paard was op het lichaam van de vrouw geplaatst, met het hoofd op de hond. Het lijkt er op dat het hoofd van de vrouw post-mortum was afgesneden voor ze begraven werd. Er werden grote keien geplaatst, waarvan twee op het paard en één op het hoofd.

Al met al benadrukken de voorzorgsmaatregelen zoals het afsnijden van het hoofd en het plaatsen van grote stenen op het lichaam de wens van bescherming tegen rondspoken van de dode en de veronderstelde magische kracht van de vrouw in graf. Het graf werd later heropend en een vrouw (individu I) en (de helft van) een man (individu II) en een hond werden bijgezet. Alhoewel er in de Vikingtijd vaker graven met stenen zijn aangelegd, wordt aangenomen dat de individuen in dit graf speciaal waren.

Bodem van graf A 505. Blauw: Individu III; geel: hond; rood: schaap of geit; zwart: artefacten; grijs: kei (menhir).
Lagere niveaus van graf A 505. Blauw: Individu III; lichtpaars: paard; geel hond; rood: schaap of geit; grijs: keien.
Bovenste niveau van graf A 505 met skeletdelen van Individu I en Individu II (groen) bedekt met stenen van vuursteen (lichtblauw) en krijt (lichtgrijs).

Neil Price betoogde dat sommige van de graven met meer dan één persoon een völva zou kunnen bevatten, d.w.z. een zieneres en tovenares. De völva was in de IJzertijd tot in de Middeleeuwen een ritueel specialist in de heidense samenleving. Ook in Trekroner-Grydehøj zou het kunnen gaan om een völva. De identificatie van de völva rust op een stafachtig voorwerp van ijzer, voorheen geïnterpreteerd als ofwel een zweepschacht, een lineaire maat of als braadspit. Een puntig metalen object zou een onderdeel zijn geweest van de seiðr staff.

Het meest gedetailleerde verslag van een völva en haar vak komt uit Eiríks saga rauða. In de sage komt een Völva naar een nederzetting in Groenland om te profeteren voor de gemeenschap. De völva  zwierf van stad naar stad en van boerderij naar boerderij en voerden magische handelingen uit in ruil voor kost, inwoning en andere vormen van compensatie.

In het graf van een völva in Köpingsvik werden deze grafgiften aangetroffen. De staf is ongeveer een meter lang en aan één uiteinde onderbroken. Het is gemaakt van ijzer met bronzen details. Een huis in miniatuur bekroont een top. Het zou het symbool van Freya’s huis, ‘Folkvang’, kunnen zijn.

In heidense Scandinavische rituele praktijk van seiðr, een type van magie of hekserij, speelde de völva de centrale rol. Odin en Freya werden geassocieerd met seiðr. Bij een seance van een völva gaat de vrouw op een platform of hoge stoel staan, terwijl ze ritmisch met haar staf op de grond slaat.

Een staf (Oud-Noors vǫlr) lijkt het ‘insigne’ van de völva te zijn geweest. Het kan worden opgevat als een toverstaf geassocieerd met waarzeggerij en seksuele magie. Seiðr behelst het vertellen en het vormgeven van de toekomst, ook het spinnen van wol werd aangewend bij seiðr. Het Oudnoordse vǫlva betekent “spinrokken (of toverstaf) dragend” of “draagster van een (magische) staf”.

Het spinnen wordt op diverse plekken in Europa in verband gebracht met megalieten, zie ook Bewegende stenen en spinsters, Dolmen en feeën in Frankrijk en Wie bouwden de megalieten op het Iberisch schiereiland?

Odin en de völva, Emil Doepler, 1910

Het geloof in de macht die overledenen nog kunnen hebben, wordt beschreven in het Oudnoorse gedicht Grógaldr (een deel van Svipdagsmál). Een galdr (meervoud galdrar) of gealdor (meervoud ġealdru) verwijst naar respectievelijk een spreuk of bezwering in het Oud-Noors en het Oud-Engels; deze werden meestal uitgevoerd in combinatie met bepaalde riten. Sommige geleerden hebben gesteld dat ze het in falset hebben gezongen. Bekend is de Völuspá, de voorspellingen van een völva zijn in dit eerste lied in de Poëtische Edda beschreven.

In Grógaldr wordt Gróa (een völva) opgeroepen vanuit het graf door haar zoon Svipdagr. In de dood heeft ze niets van haar profetische krachten verloren en ze is in staat om hem te helpen bij een succesvolle afronding van de taak die hem is gesteld door zijn wrede stiefmoeder Skaði om de zaal van Menglod te bereiken.

“Dagr” (1874)
“Nótt” (1874)

In Trekroner-Grydehøj was een paard op het lichaam van een vrouw geplaatst. Paarden worden vaker in Germaanse graven aangetroffen, niet zelden betreft het strijders met hun rijdieren. In het graf Trekroner-Grydehøj betrof het echter geen strijdros. Ook in de mythologie komen paarden voor. In de Oudnoorse mythologie sleepten de paarden Skinfaxi en Hrímfaxi de zon en de maan door de lucht. Het zijn de paarden van Dagr (dag) en Nótt (nacht). Árvakr and Alsviðr trokken samen de zonnewagen van Sól. Sleipner, het achtbenige ros, was één van Odins meest bekende attributen, waardoor hij kon reizen naar de Andere Wereld.

Het paard lijkt ook een belangrijke rol gespeeld te hebben in de blot, een rituele praktijk die het offeren van een paard kan omvatten en vervolgens het eten van zijn vlees door de deelnemers als beschreven in Saga Hákonar góða. Een paard lijkt niet alleen als rijdier naar de andere wereld, maar ook als metgezel mee te gaan in het graf. Het specifiek verbod voor christenen om het vlees van paarden te eten, geïnitieerd door paus Gregorius III in 732, zou heel goed gerelateerd kunnen zijn aan de speciale status van het paard in heidense rituelen van Noordwest-Europa.

Odin en zijn paard Sleipnir ontmoeten een niet nader genoemde völva. De völva staat in een dolmen en geeft met tegenzin een droomverklaring en voorspelt het noodlot van Baldr. Den ældre Eddas Gudesange, 1895

Het geloof in voortekens wordt ook wel aangemerkt als ‘superstitio observationum’: bijgelovige waarneming. Er zijn vele soorten waarnemingen, in veel gevallen hadden ze te maken met de sterren, zon en maan. Het begin van het nieuwe jaar was een tijd waarin veel voorspellingen werden gedaan. De schijngestalten van de maan speelden daarin een grote rol. In Noord-Europa was de winterzonnewende belangrijk, midwinterfeesten en twaalf dagen durende joelfeesten begroetten de wederkerende zon. Er werden brandoffers gebracht aan de goden en eet- en drankfestijnen gehouden.

In Eiríks saga rauða wordt beschreven hoe Thorkel ​​een rondtrekkende völva – Thorbjorg lítilvölva (de “kleine völva”) – vraagt om naar het winterfeest te komen en daar te profeteren, zodat de mensen van de plaats zullen weten wanneer de omstandigheden zullen verbeteren. Die winter is er hongersnood in Groenland. Ze komt naar het feest en had een staf in haar hand met een knop erop; het was versierd met koper en rondom de knop ingelegd met edelstenen. Na een nacht op de boerderij te hebben doorgebracht vraagt ​​de völva of iemand varðlokkur (beschermingsliederen, ze riepen helende geesten op) wil zingen. 

Alhoewel ze christen is, wilde Gudrid na aandringen van Thorkel het heidense chanten als hulp voor de gemeenschap tot uitvoering brengen. Ze leerde de afweerliederen van haar moeder en dankzij Gudrid’s hulp kan de völva haar voorspellingen doen. Samen vormden de vrouwen “een afschermingsring rond het platform dat voor tovenarij was opgericht, met Þorbjörg er bovenop.” Gudrid zong met succes en maakte indruk op de aanwezigen met de schoonheid van haar stem. Als dank voor haar hulp gaf de zieneres Gudrid een speciaal inzicht, voorspelde haar toekomst en wenste haar het beste.

Een völva die de geesten opwekt met rond haar verhoogde platform een afschermingsring van vrouwen

De kerk had in het Middellands Zeegebied het feest voor de zonnegod Sol-Invictus op 25 december vervangen door de geboorte van christus en in 800 liet Karel de Grote zich op deze dag tot keizer kronen, wat het feest een impuls gaf. Nieuwjaar zorgde echter nog voor problemen en daarom probeerde de kerk de bevolking met kerkdiensten bezig te houden om de oude feesten te onderdrukken.

Men was het er in de oudheid over eens dat dromen iets te betekenen hadden, waarschijnlijk ging het om een voorspelling. In de Noorse mythologie zien we veel voorbeelden. In het artikel De steen van Baldr werd al verteld over de onheilspellende dromen die Germaanse zonnegod Baldr kreeg over zijn eigen dood. Odin reisde naar Niflheim en ondervroeg de ziel van een overleden völva die hem het noodlot van zijn zoon Baldr voorspelt.

De terugkeer van Baldr en Hödr, zoals beschreven in de Voluspá, op een Faeröer postzegel uit 2003

Frigg liet na de duistere voorspelling alle elementen, mineralen, planten en dieren van de schepping zweren dat ze haar zoon Baldr nooit zouden schaden.

Loki zorgde er door een list voor dat Baldr toch gedood werd (door Baldr’s tweelingbroer Hödr, de god van de duisternis).

Frigg probeerde Baldr uit de onderwereld terug te krijgen. Zijn door Hödr bewerkte dood is de overwinning van de duisternis over het licht, de duisternis van de winter over het licht van de zomer.

Het sterven van Baldr in de winter zou te maken hebben met de zonnewendes.

Doordat Baldr in de onderwereld gevangen zit, begint Ragnarok. Na Ragnarok leven nog slechts de zonen van Odin, Wali en Widar. Baldr en Hödr, die vergeven wordt omdat hij door zijn blindheid niet geheel blaam trof voor de dood van Baldr, keren terug uit Helheim. Onder Baldrs leiding leven de nieuwe goden in Gimle, een hal in het zuiden van Asgard, voort, terwijl in een gescheiden oord de bozen verkwijnen.

Het verhaal over de dood en wederopstanding van Baldr doet denken aan een heel beroemd verhaal. Ook hierin speelt een onheils voorspelling en het uitvoeren van beschermende maatregelen een rol. Spinnewielen werden door de koning en koningin uit hun hele land verbannen en het spinnen werd verboden. Dit gebeurde om hun dochter te beschermen, op het geboortefeest van het meisje was voorspelt dat ze zich zou prikken aan een vlasnaald (of spintol).

Die gute und die böse Fee an Dornröschens Wiege, Die Gartenlaube, 1865

Ondanks alle beschermende maatregelen kon het noodlot niet afgewend worden. Waar Frigg vergat de maretak te vragen haar zoon niet te schaden, werd er in dit verhaal vergeten dat er nog een spinnewiel in het kasteel aanwezig was. Zodoende kwam de voorspelling uit, de prinses prikte zich en viel in slaap (door een beschermende spreuk). Er zijn versies waarin het meisje in haar slaap wordt verkracht en bevalt. Haar kind zuigt de naald uit haar vinger waarna ze ontwaakt. Er is ook een versie waarin het meisje bevalt van twee kinderen, zon en maan, en ook hier wordt de naald uit haar vinger gezogen en ontwaakt de slapende moeder. In andere versies slaapt het meisje 100 jaar en wordt ze gewekt door de kus van een prins.

Er zijn veel verschillende versies, waarin het aantal wijze vrouwen of feeën die uitgenodigd zijn voor het geboortefeest kunnen afwijken (veelal drie, zeven of twaalf). Het komt voor dat één vrouw niet wordt uitgenodigd (of wel is uitgenodigd, maar geen bestek of bord krijgt bij het feestmaal). In alle gevallen ontvlamd één van de wijze vrouwen in woede en in alle versies zijn voorspellingen, het spinnen en de slaap belangrijke elementen. In Nederland is de versie van de gebroeders Grimm waarschijnlijk het bekendst, wij kennen het meisje als Doornroosje of de Schone Slaapster.

Op het geboortefeest komen wijze feeën langs bij de pasgeborene. En ze stonden bij de wieg, hieven de mysterieuze staf op, en ze gaven profetische wensen en geschenken, Śpiąca królewna
Schilderij van Marie-Antoinette Petit-Jean in het Los Angeles County Museum of Art
Afbeeldig bij de Engelse vertaling van “Belle au bois dormant” van Charles Perrault, 1861

Naast de mythologische verhalen zijn diverse objecten aangetroffen die aantonen welk belang aan de zon, maan en sterren werd gegeven in de oudheid. De Hemelschijf van Nebra kon gebruikt worden om de opkomst van de Pleiaden te observeren en een schrikkelmaand in te voegen, zie De Pleiaden en de hemelschijf van Nebra, zodat zonnejaar en maanjaar weer met elkaar werden gesynchroniseerd. Hierbij speelden de schijngestalten van de maan een rol. En een Talaiot (toren) werd gebruikt om de ster Sirius te observeren, zie Clapers des gegants – Talaiots, waarbij het begin van het nieuwe jaar kon worden bepaald. In het Oude Egypte staat vast dat er voorspellingen over het nieuwe jaar werden gedaan op basis van de kleur die Sirus op deze bijzondere dag liet zien.

In het Middellands Zeegebied zijn de tempels op Malta bekend, zie Plaats van de reuzen; megalithische tempels op Malta, en ook deze hebben oriëntaties op zon, maan en sterren. Het Hal Saflieni Hypogeum is een ondergronds bouwwerk op Malta dat al genoemd werd in Ondergrondse gangen, mythe of realiteit?. De kamers waren vol met menselijke resten en grafgiften, maar archeologen weten niet zeker of het complex oorspronkelijk is gebouwd om de doden te begraven. De functie van begraafplaats kan veel later zijn ontstaan.

Onderzoekers hebben opgemerkt dat vanuit een nis in de zogenaamde Orakelkamer in het Hal Saflieni Hypogeum een diepe menselijke stem door het hele complex zal echoën. Dit suggereert dat chanten, een soort gezang, mogelijk deel uitmaakte van het prehistorische ritueel. De aangetroffen beelden van slapende vrouwen suggereren dat het Hypogeum gebruikt werd als een droom incubatietempel, een praktijk die wijdverbreid was in de Mediterrane wereld in de latere oudheid.

Dit kleibeeld van een liggende dame werd gevonden in een van de kuilen van het Hal Saflieni Hypogeum op Malta. Het heeft sporen van okergele verf en men denkt dat het een “moedergodin” voorstelt.

Elke bezoeker die het Hypogeum binnenkort merkt de opmerkelijke resonantie van het ondergrondse complex op; de echo van een stem of handgeklap kan veel verder door de kamers en galerijen gaan. Een nis in de Orakelkamer is het meest bijzonder. De stem geuit in dit gat weerkaatst op een zeer eigenaardige manier, en het is zeer waarschijnlijk dat de priester(es) wachtte in deze kamer en dromen interpreteerde en zo een antwoord aan de vraagsteller gaf. Op deze manier zouden zeer bijgelovig mensen, bij het horen van de echoënde stem, zeker geloven dat het de goden waren die hun aanroepingen beantwoorden.

Een ontwerp is weergegeven in rode oker op het plafond van de Orakelzaal. Het beeldmateriaal bestaat uit een massa van kleine spiraalvormen bij de ingang van de kamer die verder overgaat in lange, golvende, dikke lijnen die ontspruiten in meer open spiraalvormige lijnen. Kleinere, losgekoppelde spiralen ontwikkelen zich uit de massa van spiralen bij de ingang. Afgewisseld tussen deze organische lijnen zijn rode schijven te zien.

Een schematische weergave van de Oracle Room. De stippellijnen vertegenwoordigen de geschatte verbinding van muren met het plafond. De akoestische nis is de witte eivorm aan de rechteronderkant.

Het plafond is versierd met de hetzelfde type spiralen en in de ruimte tussen hen zijn schijven van verschillende grootte geschilderd. Volgens Paul Devereux gaat het niet om tekeningen van minderwaardige kwaliteit, zoals andere onderzoekers hebben gesteld (verbaasd dat de kwaliteit van de organische tekeningen zo afwijkt van het enorme vakmanschap van het beeldhouwwerk dat in de tempel is aangetroffen). Hij stelt dat het gaat om de uitbeelding van geluid. Spiralen zijn daarvoor zeer geschikt, zo stelt Devereux. Als voorbeeld geeft hij tekeningen uit Azteekse codices waar figuren met spiralen uit hun mond worden afgebeeld om aan te geven dat ze zingen.

Een Azteekse muzikant-dichter-zanger afgebeeld in de Codex Borbonicus. Met spiralen wordt uitgebeeld dat er geluid wordt geproduceerd.

De eerste sectie van deze codex is een van de meest ingewikkelde overlevende profetische kalenders (of tonalamatl). Met 26 symbolen konden de priesters horoscopen maken en de toekomst voorspellen.

De derde sectie focust zich op de rituelen en ceremonies, in het bijzonder die de 52-jaar cyclus beëindigen, wanneer het nieuwe vuur aangestoken moet zijn. Deze sectie is onvolledig.

Wat we weten van Griekse orakelsites is dat zelfs stromend water of de zuchten van wind in gebladerte kunnen worden gelezen als goddelijke communicatie, zij het dat dit vaak via de bemiddeling van priesters en priesteressen bekend werd gemaakt.

De afbeelding waarmee dit artikel begon, laat een orakel zien. Het is een Schommelsteen, een enorme steen die met lichte druk kon worden bewogen. Het bewegen van deze enorme stenen wordt vaker gebruikt voor het beantwoorden van vragen, zie Bewegende stenen en spinsters. Zou het orakel van Baroche al een orakel zijn geweest voor het de huidige vorm aannam? Veel orakels zijn in de loop der eeuwen afgebroken en het lijkt op de overblijfselen van een dolmen.

Duidelijk is in ieder geval dat de steen als orakel werd gebruikt. Volgens de begeleidende tekst werd er in de negentiende eeuw slechts één soort vraag gesteld op deze plek. De al dan niet bewegende steen van Baroche zou een antwoord geven op de vraag of een vrouw trouw was aan haar man. Bewoog de enorme steen na lichte druk van een wijsvinger, dan was de vrouw de vrager trouw. Bleef hij stil, dan kon de man de vrouw niet vertrouwen.

Wat voor vragen zou de völva of pythia hebben moeten beantwoorden? En welke vragen kreeg de priester(es) in het Hypogeum op Malta? Zouden de vragen over liefde, vruchtbaarheid en rijkdom gaan? In tijden dat in de sterren kon worden gelezen of het een gunstig of ongunstig moment was voor een handeling of gebeurtenis, was de persoon die de tekenen kon duiden onmisbaar. Nog altijd worden horoscopen gepubliceerd in kranten en tijdschriften. De behoeften van de mensen van nu lijken best veel op de behoeften van mensen uit de oudheid.

De dode Gróa reciteert haar bezwering voor haar zoon Svipdagr.

Svipdag bereikte dankzij de hulp van zijn dode moeder Gróa de zaal van Menglod in Fjölsvinnsmál. Menglöð wordt vereenzelvigd met Freya. In de geschreven tradities wordt Freya vaak geassocieerd met goud, en zij bezit de ketting Brísingamen. In de Noorse cultuur waren rijkdom en vruchtbaarheid nauw met elkaar verbonden, en haar verrukking in goud en juwelen weerspiegelde haar functie als vruchtbaarheidsgodin.

Terug naar het heden en Artificial Intelligence (AI). Het woord forecasting betekent over het algemeen een verklaring over gebeurtenissen, omgevingsfactoren of ontwikkelingen in de toekomst. Het heeft een duidelijke wetenschappelijke referentie en onderscheidt zich daarom van andere uitspraken over de toekomst, zoals profetieën. Gezang en dromen spelen geen rol meer, maar er zijn nog altijd specialisten nodig om data te analyseren en te verklaren.

Ik ben benieuwd wat voor vragen AI zal gaan beantwoorden, zal het verder gaan dan commerciële belangen van een organisatie? Met een klik van een wijsvinger op de muis kun je een model in werking zetten, net zoals de steen van Baroche met één vinger in beweging kon worden gezet. Houdt AI rekening met andere factoren dan efficiëntie, kostenbesparing en het creëren van business kansen? Zal AI de behoeften van de mens voorop stellen of zal het die als minderwaardig en achtergesteld gaan beschouwen? Ik kan het niet voorspellen, maar de toekomst zal het leren…

Marinda Ruiter

Freya en Svipdag door John Bauer in Rydberg’s ‘Our Fathers’ Godsaga‘, 1911. Rydberg geloofde dat Svipdag een andere naam was voor Freja’s vermiste echtgenoot Od, en dat Mengloð daarom identiek was aan Freya. Freya’s waakhonden Gífr en 
Geri doemen op de achtergrond op bij het nu openstaande hek in de muur rond de zaal van Menglod.

Bronnen

Indiculus, heidense en bijgelovige rituelen uit de vroege middeleeuwen, Luit van der Tuuk, ISBN 9789401918848

A Völva’s Grave at Roskilde, Denmark, Jens Ulriksen, 2018

A Ceiling Painting in the Hal-Saflieni Hypogeum as Acoustically-Related Imagery: A Preliminary Note, Paul Devereux

De huisvriend (+/- 1890) – met dank aan Wytse Sikkema voor het aanleveren van de prachtige afbeelding

https://detoekomstvanai.nl/artikelen/deel-i-de-technologie-duikboten-zwemmen-niet/hoe-gaat-ai-zich-in-de-toekomst-ontwikkelen/expert-voorspellingen/

https://www.crmoverzicht.nl/blog/voorpellen-met-artifical-intelligence

https://www.britannica.com/video/195435/overview-Hal-Saflieni-Hypogeum-passageways-chambers-Malta

Wikipedia en Wikimedia Commons

Vorig artikelVeel oude foto’s van hunebedden te vinden op de website van Rijksmuseum van Oudheden
Volgend artikelHeilige stenen en miraculeuze bronnen

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.