De menhir La Gran’ Mère de Chimquiere, Guernsey

0
95
Op deze ansichtkaart is goed te zien dat La Gran' Mère du Chimquière onderdeel was van de poort naar het kerkhof

Het beroemdste prehistorische monument van het eiland Guernsey ligt net buiten de poort van de parochiekerk van St. Martin de Bellouse. Het is La Gran’ Mère de Chimquiere, te vertalen met De Grootmoeder van de Begraafplaats. De menhir werd in het neolithicum (rond 2500 tot 1800 v.Chr.) opgericht en tijdens de Gallo-Romeinse periode werd de steen bewerkt. Dit heeft ertoe geleid dat ze, mogelijk satirisch, de grootmoeder van Julius Caesar wordt genoemd.

De kerk van St. Martin de Bellouse is vermoedelijk vernoemd is naar een natuurlijke bron, La Fontaine de Bellouse, waarvan men dacht dat deze genezende krachten had. De steen stond vroeger op het kerkhof aan de zuidkant van de kerk. Op de plaats van de kerk bevond zich een neolithische tombe waarmee La Gran’ Mère du Chimquière mogelijk verbonden was. Er gaan veel legendes en verhalen rond de Gran’ Mère du Chimquiere. La Gran’ Mère ligt bij een kerk opgedragen aan St. Martin, net als de stenen godin bij het bronheiligdom Notre-Dame-de-la-Vie bij de Sanctuaire de Saint-Martin-de-Belleville in de Franse Alpen (die eveneens met een geneeskrachtige bron in verband wordt gebracht).

Er zijn bloemen aan het beeld geschonken

De menhir is een ‘ch’tait éne pierre saine‘, een heilige steen. Nog altijd worden bloemen (of fruit) aan de voeten van het standbeeld gelegd of rond haar torso gehangen, of men legt munten op het hoofd. Pasgetrouwde stellen vragen vaak een ‘zegen’ van La Gran’ Mère als ze het kerkhof verlaten, wat een verband met vruchtbaarheidsrituelen aanduidt. Op veel trouwfoto’s is deze steen te zien bij het echtpaar. Het komt vaker voor dat megalieten worden opgezocht door mensen die zich in de echt verbinden of een kind wensen, zie hiervoor bijvoorbeeld Trouwen bij een megaliet, Kinderstenen en Kindsteinen. Ook op speciale gelegenheden zoals doopfeesten en 1 mei worden er munten en slingers op La Gran’ Mère gelegd als teken van geluk.

Het gezicht van de standbeeld-menhir zou oorspronkelijk op het oosten zijn gericht en het beeld stond wat dichter bij de kerk dan nu het geval is. In 1860 werd opdracht gegeven om La Gran’ Mère te vernietigen, omdat de kerkmeester Tourtel vond dat de waardering voor het beeld gelijkstond met afgoderij. Het beeld werd in tweeën gebroken, maar werd met cement weer gerepareerd en naar de huidige plek gebracht na enorme protesten van de omwonenden.

Het beeld lijkt de tweeling te zijn van een ander beeld dat op het terrein van de Ste. Marie du Castel is geplaatst: de menhir van Castel. De Gran’ Mère verschilt om twee redenen van de andere menhir. Het eerste verschil is dat het dus is bewerkt in de Gallo-Romeinse periode en destijds een cape en een hoofdtooi (of haar) heeft gekregen. Het tweede verschil is de breuk die op het beeld is te zien. La Gran’ Mère lijkt ook op twee beelden die in het zuiden van Bretagne zijn gevonden en die het bewijs vormen van een oude Atlantische cultuur die de zeeverbindingen tussen Guernsey en het vasteland van Frankrijk in stand hield.

De beschadigde menhir van Castel werd opnieuw opgericht op het kerkhof van Ste. Marie du Castel, er mist een borst

De menhir van Castel werd opnieuw opgericht op het kerkhof van Ste. Marie du Castel. Deze steen werd in 1878 gevonden in het koor van de kerk, op ongeveer gelijke afstand van de noord- en zuidmuur en ongeveer dertig centimeter onder het oppervlak. Hoogstwaarschijnlijk werd deze steen in de zesde eeuw in de kerk begraven. Het is onbekend of de steen werd begraven om de heidense cultus te laten verdwijnen of juist in het kerkgebouw werd verwerkt om de bevolking naar de nieuwe kerk te trekken en het nieuwe geloof sneller te doen omarmen. Standbeeldmenhirs werden vaker in kerken verwerkt, zie bijvoorbeeld Mamai; de stenen vrouwen.

Een Pruisische vrouw ingebed in de fundering van de kerk in Prątnica, Polen. Het gezicht met de ogen en de neus is nog duidelijk te zien (rechts).

Er zou een liggende steen voor het prehistorische standbeeld La Gran’ Mère hebben gelegen, deze steen was voorzien met napjes. De steen aan haar voeten was vermoedelijk bedoeld om kleine offergaven aan het afgodsbeeld te ontvangen. Er zijn veel napjesstenen bekend, voorbeelden zijn te vinden in Duivelsstenen, Boter, vet en stenen, Heksenstenen, Verhalen over offerstenen en Verhalen over offerstenen – 2. Deze liggende steen zou een type bullaun-steen geweest kunnen zijn, wat wijst op een Keltische oorspronk (zie Heilige stenen en miraculeuze bronnen).

De kerk staat naast Le Grande Rue: een plek die oorspronkelijk heidens was, maar in de 6e eeuw na Christus werd gekerstend door Keltische missionarissen uit Wales en het westen van Engeland. In de kerk zijn meerdere stenen verwerkt die mogelijk menhirs zijn en soms met kruisen zijn gemerkt. Het komt vaker voor dat christelijke bouwwerken vlakbij voorchristelijke cultusbeelden werden gebouwd, of waarvoor menhirs als bouwmateriaal werd gebruikt. Zie hiervoor bijvoorbeeld Gekerstende stenen, Gekerstende stenen in Duitsland, Gekerstende stenen in Nederland en Gekerstende stenen in Frankrijk.

Stenen die aanbeden worden als oude vrouwen of moedergodinnen komen wereldwijd voor. Een bekend voorbeeld is de Grote stenen oude vrouw; de Ulug Khurtuyak-steen.

Marinda Ruiter

La Gran’ Mère staat tegenwoordig wat verder van de kerk af dan oorspronkelijk het geval was. Het beeld is veel ouder dan de kerk en het werd in de 19e eeuw in tweeën gebroken.

Bronnen

La Gran’mère du Chimquière

https://ebrary.net/72614/history/gran_mere_chim_quiere

https://www.bbc.co.uk/guernsey/content/articles/2007/02/28/gran_mere_du_chimquiere_feature.shtml

La Gran’ Mère staat tegenwoordig wat verder van de kerk af – By Man vyi – Self-photographed, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15877626

Er zijn bloemen aan het beeld geschonken – By Derek Harper, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10308197

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.