Het inventariseren, zoeken, determineren, in kaart brengen en fotograferen van alle circa 1350 hunebedden in Duitsland en circa 75 in Polen was een intensieve en tijdrovende klus, die ik in ruim 10 jaar heb kunnen klaren naast mijn drukke werk als directeur/makelaar-taxateur in Heerenveen. Sinds 1 januari van dit jaar ben ik op geheel vrijwillige basis met pre-pensioen, waardoor ik meer tijd heb voor “de hunebedden”. Dit was voor Harrie Wolters, directeur van het hunebedcentrum, aanleiding om mij te melden “dat er in Denemarken ook nog een paar hunebedden op mij liggen te wachten”. Uiteraard wist ik dat er in Denemarken hunebedden liggen, maar het gigantische aantal hield mij aanvankelijk tegen om er serieus werk van te maken. De schattingen met betrekking tot de aantallen lopen uiteen van 2300 tot 2600.
Na enige gesprekken met Harrie werd ik steeds enthousiaster om de uitdaging aan te gaan om ook alle Deense hunebedden systematisch te zoeken, te determineren en te fotograferen. Harrie bracht mij in contact met Lars Bjarke Christensen, adviseur en archeoloog, verbonden aan het Deense centrum voor Cultureel Erfgoed. Het bleek dat de Deense hunebedden al wel in kaart zijn gebracht in een databasesysteem, maar dat de omschrijving per hunebed zeer summier is en de toegevoegde foto’s vaag, onduidelijk en incompleet zijn, als er al foto’s waren toegevoegd. In bijna de helft van de gevallen zijn er geen foto’s. De archeologische monumenten zijn genummerd; het nummer is opgebouwd uit een provinciecode, gemeente-code (“kommune”), dorpscode en een volgnummer per dorp. De niet-megalithische archeologische monumenten zijn echter ook opgenomen in deze database. In Denemarken is geen Deense Prof. van Giffen of Duitse Prof. Sprockhoff aktief geweest; wel zijn er publicaties van Klaus Ebbesen, die een aanzienlijk aantal Deense hunebedden in kaart heeft gebracht. Een deel van zijn publicaties is echter alleen in een bibliotheek in Kopenhagen in te zien. Voorts zijn er publicaties van Palle Eriksen en Niels H. Andersen (Dolmen in Denmark) en Svend I. Hansen (Jaettestuebyggerne). Hansen heb ik in april 2024 ontmoet, net als Lars Bjarke Christensen. Aan het eind van de 19e eeuw zijn een gering aantal Deense hunebedden, met name langgraven, ingemeten en gekarteerd door illustrator en amateur archeoloog A.P. Madsen met de toevoeging van enige summiere afmetingen.
Vanaf augustus vorig jaar ben ik al bezig met de voorbereidingen: met uitsplitsen van de megalithische en niet-megalithische monumenten, het checken van de bestaande databasegegevens en het vaststellen van de locatie van het hunebed via Google Earth en het kopiëren van deze gegevens ten behoeve van de daadwerkelijke veldopnames. Een aantal bekendere hunebedden worden genoemd op Google Earth; de coördinaten moet ik echter in het veld nog wel controleren op juistheid.
Denemarken is verdeeld in 5 regio’s: Hovedstaden, Midjylland, Nordlylland, Sjaelland en Syddanmark. Deze regio’s zijn weer verdeeld in kommunes (gemeenten). Om gegeven het gigantische aantal hunebedden niet “te verzuipen” heb ik besloten om systematisch te werk te gaan: per regio en binnen die regio per kommune. Ik vertrek Tweede Paasdag naar Denemarken, waar ik de hele maand april veldwerk zal verrichten. Ik begin in de regio Hovedstaden, noordelijk van Kopenhagen. Het eiland Bornholm behoort ook tot deze regio. Hotels en de overtochten naar Bornholm zijn reeds geboekt. Extra geheugenkaarten voor mijn fotocamera zijn besteld en Lars Bjarke Christensen zorgt voor een officiële pas, te verstrekken door het Deense ministerie van cultuur, waaruit blijkt dat ik namens dit ministerie toestemming heb om de hunebedden te bezoeken en te fotograferen. Een aanzienlijk aantal hunebedden ligt namelijk op privé-terrein, waardoor toestemming van de eigenaar om zijn tuin of weiland te betreden noodzakelijk is.
Als ik niet teveel tegenslag heb en het weer werkt mee, dan hoop ik gemiddeld 15 hunebedden per dag te kunnen vinden, dus 450 in de maand april. Dit is ook het aantal dat ik in de voorbereidingen heb kunnen traceren. Net zoals bij de Duitse- en Poolse hunebedden, stel ik mijn data weer beschikbaar aan het hunebedcentrum. Er is al een “hoofdstuk Denemarken” toegevoegd op de website. Het inkloppen van alle data is een enorme klus; ik trek daar de rest van het jaar voor uit. Mijn Heerenveense “hunebedvriendinnen” Marinda Ruiter en Karin van der Veen hebben aangeboden om mij te helpen met het invoeren. Ik stel mijn data en bevindingen ook beschikbaar aan het Deense centrum voor Cultureel Erfgoed. Volgend jaar april volgt dan de regio Sjaelland en zo hoop ik dit project over vijf jaar te kunnen afronden.
Op basis van de bestaande database-gegevens kan de vermoedelijke locatie van het hunebed binnen een straal van 100 meter worden vastgesteld. Als ik het hunebed of de restanten daarvan heb gevonden (wat in dicht bebost gebied vaak niet meevalt), dan controleer ik de coördinaten.
In een aantal gevallen is de locatie van het hunebed ingetekend op de Google Earth kaarten. In Duitsland heb ik echter ervaren dat de locatie lang niet altijd correct is weergegeven. Ook hier volgt dus controle.
Voorbeeld van een “stamkaartje” uit de Deense database “Fund og Fortidsminder”. De omschrijving van het hunebed is summier en foto’s ontbreken. Wel is vaak een overzicht van historisch onderzoek opgenomen. Nadeel van deze database is dat ook niet-megalithische monumenten zijn opgenomen. Het maken van selecties is wel mogelijk, maar tijdrovend.
Aan het eind van de 19e eeuw zijn een gering aantal Deense hunebedden, met name langgraven, ingemeten en gekarteerd door illustrator en amateur archeoloog A.P. Madsen met de toevoeging van enige summiere afmetingen.
Tekst: Willem Donker, maart 2024. Bijgewerkt op 11 januari 2026.
