Großsteingrab Rimbeck en de uitlijning op de Desenberg

0
132
De Desenberg of 'Bördentitte', eigen foto maart 2024

De Desenberg is een opvallende verschijning. Tijdens mijn bezoek aan Großsteingrab Rimbeck in maart 2024 viel deze berg al van een grote afstand op. Het hunebed wordt ook wel Steingrabgraf ‘Im Weißen Holz’ genoemd. Het is een hunebed van het type ‘Hessisch-Westfälischen Galeriegraben’, het gaat om een verzonken type.

Großsteingrab Rimbeck is 13 meter lang en 3 meter breed. Er zijn geen dekstenen aanwezig, het is mogelijk dat dit graf ooit door houten balken is afgedekt net als het nabijgelegen graf van Hohenwepel. In het midden van de noordelijke lange zijde van het complex bevindt zich de entree: een gang gevormd door twee draagstenen. Deze korte gang leidt naar een afsluitende steen met Seelenloch (het zogenaamde Zielengat).

De ingang naar de grafkamer bevindt zich aan de noordelijke kant. Een korte gang leidt naar het ‘Seelenloch’ in het midden van de grafkamer. De ronde vorm is nog goed te herkennen. Eigen foto, maart 2024.

Terwijl ik aan de korte zijde van de grafkamer stond, zag ik in de verte de Desenberg precies voor me door de bomen. Gelukkig hadden de bomen nog geen bladeren, anders was me dit ontgaan. Het hunebed heeft een kamer die in noordwest-zuidoostelijke richting is georiënteerd en is gemaakt van rode zandsteen.

Van achter Großsteingrab Rimbeck zag ik de opvallende berg, het hunebed lijkt hier op te zijn gericht. De ingang met Seelenloch ligt links aan de lange zijde. Eigen foto, maart 2024.

De overblijfselen van het hunebed liggen in het ‘Erdwerk von Rimbeck’ en het hunebed leek op deze markante berg te zijn gericht. Het toegangspad naar het grondwerk leidt van het stadscentrum langs de weg “Zum Weißen Holz” naar de beboste heuvel ten noorden van de stad. Dit ‘Erdwerk’ of ‘grondwerk’ stamt uit het neolithicum. Het nederzettingslandschap van Oost-Westfalen kent een groot aantal neolithische grondwerken, Grabensystemen (systemen van geulen) en hunebedden.

De grondwerken van Rimbeck werden in de jaren tachtig gedetailleerd onderzocht door middel van opgravingen in het veld en met behulp van wetenschappelijke methoden. Vanwege de aanzienlijke omvang van het grondwerk is het complex van wetenschappelijk belang als uitdrukking van de regionale neolithische nederzettingsstructuur. De binnensleuf van het complex is 685 meter lang, 7 meter breed en heeft een gemiddelde diepte van 2,2 meter met een bodembreedte van 1,5 meter. Het complex is waarschijnlijk gebouwd en gebruikt vanaf het vroege tot late neolithicum van het 4e tot 3e millennium v.Chr. Door het hunebed binnen het grondwerk wordt dit als een rituele plaats gezien. Het Rimbeck-grondwerk wordt, net als het Großsteingrab Rimbeck, toegeschreven aan de Wartbergcultuur.

Erdwerk von Rimbeck, rechts op de verhoging het Großsteingrab Rimbeck als langwerpige zwarte vorm

Ik besloot langs de berg te rijden en vroeg me af of ik me de uitlijning aan het inbeelden was. Toen wist ik nog niets van het Erdwerk af, of wat ik later over de Desenberg zou lezen. De opvallende berg bleek een prachtige kasteelruïne te herbergen, hoe dichter ik bij de berg kwam hoe mooier het werd. Het zonnetje scheen en ik beklom de stijle heuvel en keek uit over het landschap. Het bleek een ‘Inselberg’ te zijn, zoals een eiland in de zee volgens het informatiebord. De berg maakte veel indruk op mij, maar er stond bijzonder weinig informatie op de borden die bij de parkeerplek en iets hoger op de berg stonden.

Filmpje van Großsteingrab Rimbeck (3D)
Filmpje de Desenberg (drone-opnamen)

Gelukkig was op andere plekken wel informatie te vinden. In verband met de Desenberg wordt vaak de legende van de Spiegelridder genoemd. Volgens de legende leefde er ten tijde van Karel de Grote een draak aan de voet van de Desenberg die soms de omliggende steden aanviel. Karel de Grote kondigde daarom aan dat degene die de draak doodde een kasteel op de Desenberg zou mogen bouwen. Enkele mannen overleefden de ontmoeting met de draak niet. Een jongeman maakte gebruik van de aarzeling van de draak die zijn eigen weerspiegeling zag in het schild: plotseling werd de draak geconfronteerd met drie draken. Het lukte de jongeman hem met zijn lans te doden.

Irminsul

De Desenberg wordt ook gezien als een mogelijke locatie van de Irminsul. Dat was een vroegmiddeleeuws Saksisch-Germaans heiligdom. De Irminsul, in Oud-Saksisch te vertalen als ‘grote zuil’, zou in 772 door Karel de Grote zijn vernietigd. Andere vertaloing van de Irminsul is ‘wereldboom’. De 19e-eeuwse geleerde Jakob Grimm verbindt de naam Irmin met Oudnoorse termen als iörmungrund (“grote grond”, dwz de aarde) of iörmungandr (“grote slang”, dwz de Midgard-slang). De Irminsul wordt al genoemd in Megalieten in de maneschijn, Karel de Grote en (de vernietiging van) hunebedden en Verhalen over offerstenen – 2. Overigens wordt er nog een andere plek als mogelijke locatie van de Irminsul aangeduid: Eresburg op zo’n 30 km. aftand van de Desenberg.

Volgens een ander verhaal is Karel de Grote in een betovering in slaap gebracht en wacht in de Desenberg tot hij weer keizer wordt: diep in de Desenberg zit de keizer met zijn ridders en rust uit van zijn overwinningen. Zijn lange baard is door de tafel heen gegroeid. Hij vraagt ​​het vaak aan de dwergen die zich het hele jaar om hem heen verzamelden. Als de tijd daar is, wil hij met zijn militaire leiders de berg op om het grote rijk te herstellen en een gouden tijdperk van vrede en geluk in te luiden.

Herders die op Desenberg voor hun vee zorgden, bezochten vaak de keizer. Ze omringden de berg met een veerwortel (kruisbladige wolfsmelk of kruisbladwolfsmelk, giftig en daarom in de volksmond ook wel aangeduid met benamingen als “heksenmelk”, “mollenkruid” of “rattenkruid”). Soms speelden ze hun mooiste liedjes voor hem en kregen ze royale geschenken. Een bakker uit Warburg bracht de keizer ooit een mand vol witbrood en kreeg daar een rijke beloning voor.

Het familiewapen van de familie Von Spiegel toont drie ronde, met goud omlijste zilveren spiegels in rood. Op de gekroonde helm met rode en zilveren deksels bevindt zich een open rode vlucht met aan weerszijden drie spiegels. Het heraldische motto luidt: “Met God en met eer”.

Er zou al in 766 een fortificatie op de Desenberg hebben bestaan. De Desenberg met kasteel Desenberg kwam rond 1250 in het bezit van de familie Von Spiegel. Het wapen van deze familie verwijst naar de ridder die de draak versloeg. In de 14e eeuw splitste de familie zich op in de lijnen Von Spiegel zum Desenberg en Von Spiegel zu Peckelsheim. In het midden van de 16e eeuw verliet de familie Von Spiegel de Desenberg en verhuisde naar ridderlijke zetels in de buurt, namelijk in Bühne, Rothenburg, Klingenburg, Bösegönne en Dalheim. Tot op de dag van vandaag zijn de berg en de kasteelruïne van Desenberg eigendom van de graven Von Spiegel zum Desenberg.

De Desenberg, gravure door Romeyn de Hooghe naar een sjabloon van JG Rudolphi (1672)

De berg heeft dus een indrukwekkende geschiedenis. Vanwege zijn opvallende silhouet wordt de Desenberg in de omliggende dorpen ook wel liefkozend ‘Bördetitte’ genoemd, wat ‘borst van de Börde’ betekent. Maar zou het hunebed wat ik bezocht daadwerkelijk op de berg zijn gericht?

Ik las thuis dat in 1995 de Daseburger Kreisgraben ontdekt werd tijdens werkzaamheden aan een gaspijpleiding. Kreisgraben of Kreisgrabe-anlagen zijn structuren die eruitziet als een cirkelvormige sloot in de grond. Deze site wordt gedateerd op 4600 v.Chr. en wordt toegeschreven wordt aan de Rössencultuur.

Vanuit het midden van de Daseburger Kreisgraben kun je over de centrale assen van de westelijke en noordelijke poort naar bijzonder heldere sterren kijken, precies aan het begin van de seizoenen bij zonsopgang en zonsondergang. Door de westelijke poort waren dit de sterren Altair en Spica, door de noordelijke poort de ster Deneb. De poort in het oosten bood uitzicht op Aldebaran en de sterrengroep van de Pleiaden.

  • Altair is de helderste ster in het sterrenbeeld Arend. Altair is een van de drie sterren van de Zomerdriehoek.
  • Spica is de helderste ster in het sterrenbeeld Maagd. Spica is aan de sterrenhemel eenvoudig te vinden door van de steel van het “steelpannetje” (Grote Beer) een boog via de ster Arcturus in zuidelijke richting door te trekken. Doordat Spica vlak bij de ecliptica staat, wordt zij herhaaldelijk door de maan bedekt.
  • Deneb is de helderste ster in het sterrenbeeld Zwaan en is net als Altair één van de drie sterren van de Zomerdriehoek.
  • Aldebaran is de helderste ster in het sterrenbeeld Stier en maakt deel uit van de Winterzeshoek. De naam is afgeleid van het Arabische الدبران (al-dabarān) wat de volger betekent, dit komt omdat Aldebaran de Pleiaden volgt aan de nachtelijke hemel.
  • Het Zevengesternte ofwel de Pleiaden is een open sterrenhoop in het sterrenbeeld Stier.

Of de uitlijning van de Daseburger Kreisgraben met deze sterren opzettelijk op deze manier is opgezet, kan niet worden bewezen. Wel is bekend dat sterren ook op andere plekken in de prehistorie belangrijk werden gevonden, zie De Pleiaden en de hemelschijf van Nebra, Het sterrenpad in de bronstijd, Driekoningen, Midzomer, Midwinter en Voorspellingen. De door Orion achtervolgde Pleiaden spelen een grote rol bij de Hemelschijf van Nebra. De Hemelschijf van Nebra kon gebruikt worden om de opkomst van de Pleiaden te observeren en een schrikkelmaand in te voegen, zodat zonnejaar en maanjaar met elkaar werden gesynchroniseerd. Hierbij speelden de schijngestalten van de maan een rol. Deze bronzen schijf met gouden objecten is zo’n 3600 jaar oud.

De Desenberg, de Daseburger Kreisgraben en Jungneolithischen Erdwerk am Schacherg. Afbeelding gemaakt met behulp van Mapcarta.

Opvallend vanaf de Daseburger Kreisgraben is de uitgedoofde vulkanische kegel in het noordwesten: de Desenberg. Vanuit het centrum van de Daseburger Kreisgraben kon je op de dag van de zomerzonnewende de zon precies achter de kegel zien ondergaan.

Als deze site uit de Rössnercultuur op de Desenberg is gericht, is het in mijn ogen heel goed mogelijk dat het hunebed (dat gedateerd wordt op 3000 v.Chr.) ook op deze Inselberg werd gericht. Het uitlijnen van megalieten op natuurlijke hoogtes en de sterren komt vaker voor, zie bijvoorbeeld Hoefijzervormen en megalieten, De Wodansteen en Robin Hood’s stenen. In Nederland werd in 2023 een prehistorische ‘henge’ aan het publiek bekend gemaakt. Ook deze met greppels omringde grafheuvel uit ca. 2000 v.Chr. vertoonde bijzondere uitlijningen.

Ook in Nederland werd een prehistorische site gevonden met uitlijningen op zonsopkomsten en landschapskenmerken. De ontdekking van deze site uit ca. 2000 jaar v.Chr. werd in 2023 bekend gemaakt op midzomerdag.

Er vonden zo’n 150 tot 160 mensen de laatste rustplaats in het Großsteingrab Rimbeck; zowel mannen, vrouwen als kinderen. Het menselijk skeletmateriaal werd meerdere malen onderzocht, maar ging tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren. Ook werden er pijlpunten van vuursteen, dierenbotten, doorboorde tanden (waarschijnlijk gebruikt als sierraad of amulet), priemen van bot en resten aardewerk in het hunebed aangetroffen tijdens het onderzoek van professor Alfred Götze in 1906 en 1907.

Götze was een Duitse prehistoricus en kan worden omschreven als de eerste wetenschapper die promoveerde in de prehistorie en vroege geschiedenis. Hij werkte lange tijd aan het behoud van archeologische monumenten in Berlijn en Brandenburg en was oprichter en lange tijd directeur van het Steinsburg Museum in Römhild.

Afbeeldingen van runderen en de wagens die door hen werden getrokken, Galeriegrab Züschen I, 1898

De stenen van het Großsteingrab Rimbeck komen niet op de locatie voor en werden zo’n 3,5 kilometer verplaatst om het hunebed te bouwen. Dit werd gedaan met behulp van voertuigen die getrokken werden door ossen (zoals afgebeeld op andere hunebedden van dezelfde cultuur, zoals het galerijgraf van Züschen). Willem Donker bezocht het Großsteingrab Rimbeck in 2015, zie Warburg Rimbeck voor zijn foto’s van het hunebed.

Marinda Ruiter

Uitzicht naar de Desenberg, het Großsteingrab Rimbeck ligt ~100 meter achter me terwijl ik deze foto maak en de Desenberg ligt op 10 km. afstand. Eigen foto, maart 2024.

Bronnen

Informatiebord bij het Großsteingrab Rimbeck

Informatiebord bij de Desenberg

https://www.ensie.nl/betekenis/irminsul

https://www.altertumskommission.lwl.org/de/forschung/megalithik/das-galeriegrab-von-rimbeck/

https://www.altertumskommission.lwl.org/media/filer_public/bf/2e/bf2ed4ff-cadd-400a-beb0-780dea674b0f/fbw_20_2003.pdf

https://www.sternfreunde-muenster.de/pdf/hellweg100a.pdf

https://www.westfalen-blatt.de/owl/kreis-hoexter/warburg/so-schon-ist-der-desenberg-1357110

https://www.strahlen.org/tw/praehistorie/nordrheinwestfalen/rimbeck.html

https://www.researchgate.net/publication/367340010_Wer_einen_Graben_grabt_Jungneolithische_Erdwerke_in_Westfalen/link/63ce47ccd9fb5967c2fbc18f/download?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6InB1YmxpY2F0aW9uIiwicGFnZSI6InB1YmxpY2F0aW9uIn19

Erdwerk von Rimbeck – Door Rouven Meidlinger – Eigen werk, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=110242996

De Desenberg, gravure door Romeyn de Hooghe naar een sjabloon van JG Rudolphi (1672) – Door Johann Georg Rudolphi – Monumenta Paderbornensia 2. Ausg. 1672, S. 154 UB Paderborn, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8495045

Irminsul – Door Marianne Klement-Speckner, Steenkamp 17, 22607 Hamburg, Tel. 040-8992083 – Transferred from de.wikipedia.org [1]: 2007-11-26 01:14 … Rolf Speckner … 1.806×1.900 (673 KB), Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3288227

Afbeeldingen van runderen en de wagens, Galeriegrab Züschen I, 1898 – Door Johannes Boehlau (1861-1941), Felix von Gilsa zu Gilsa (1840-1916) – Johannes Boehlau, Felix von Gilsa zu Gilsa: Neolithische Denkmäler aus Hessen. (= Zeitschrift des Vereins für Hessische Geschichte und Landeskunde. N. F. Supplement. Band 12). Döll, Kassel 1898., Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=110470181

Wikipedia

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.