Etemenanki en de Toren van Babel

0
88
De Toren van Babel door Pieter Bruegel de Oudere (1563)

Etemenanki, de “tempel van de grondlegging van hemel en aarde”, was een ziggurat gewijd aan de Mesopotamische god Marduk in de oude stad Babylon. Marduk komt voor in de Bijbel waar hij Merodach wordt genoemd. Veel geleerden hebben Etemenanki geïdentificeerd als een waarschijnlijke inspiratiebron voor het bijbelse verhaal van de Toren van Babel.

Een ziggurat, ziggoerat of zikkoerrat is een tempeltoren uit het oude Mesopotamië (Irak) en Perzië (Iran). Het heeft de vorm van een terrasvormige piramide van opeenvolgend teruglopende verdiepingen. De vroegste voorbeelden van ziggurats dateren uit de Obeidcultuur in het 4e millennium v.Chr. en de laatste dateren uit de 6e eeuw v.Chr.

Zigurath:kunstzinnige heuvel bij de snelweg A50 aan de oostrand van Apeldoorn.

De ziggurats lijken aan te tonen dat Sumeriërs hun goden op bergtoppen vereerden. Er is een bouwwerk op Sicilië dat een ziggurat lijkt te zijn; Monte d’Accoddi; een ziggurat op Sicilië. In Nederland is bij Apeldoorn een kunstwerk te vinden met deze vorm: Zigurath.

Marduk of Mardoek was in de Babylonische mythologie een Mesopotamische godheid die na de troonsbestijging van Marduk-kabit-ahheshu tot staatsgod en beschermgod van Babylon uitgroeide. Tiamat besluit, aangespoord door andere oudere goden, met Marduk te strijden omdat deze met de Anunnaki en zijn vitaliteit de rust verstoort.

Tiamat en Marduk

Tiamat verzamelde een leger van Igigi en stelde hen onder de leiding van haar zoon Kingu. In het Sumerisch betekent Igigi “diegenen die kijken en zien”; een term die gebruikt wordt om te verwijzen naar de lagere goden (in tegenstelling tot de hogere goden, de Anunnaki). Kingu was de leider over elf igigi:

Basmu (giftige slang)
Usumgallu (grote draak)
Musmahhu (geëxalteerde slang)
Mushussu (woedende slang)
Lahmu (harige)
Ugalla (groot weer-beest)
Uridummu (dolle leeuw)
Girtablullu (schorpioen-man)
Umu dabrutu (gewelddadige stormen)
Kulullu (vis-man)
Kusarikku (stier-man)

Tiamat gaf Kingu het Tablet van het Lot die hij als borstharnas droeg (wat hem grote macht gaf). Het Tablet van het Lot wordt voorgesteld als een kleitablet met spijkerschrift en ook voorzien van cilinderzegels die, als een permanent juridisch document, dat aan de god Enlil zijn hoogste gezag als heerser van het universum verleende.

Marduk krijgt de Zeven Winden, onverslaanbare wapens, om zich teweer te stellen. Hij vangt eerst Tiamat en gaat vervolgens achter de Igigi aan. Hij grijpt Kingu en neemt hem diens Tablet van het Lot af. Als hoofdverantwoordelijke van de opstand wordt Kingu gedood. Door deze gebeurtenissen heet Marduk de Drakendoder en is zijn symbool Mušḫuššu.

Oeros en Mušḫuššu afgebeeld op de Ishtarpoort, heropgebouwd in het Pergamonmuseum in Berlijn. Eigen foto, oktober 2023.

Mušḫuššu is een mythologische hybride: het is een geschubd dier met achterpoten die lijken op de klauwen van een adelaar, leeuwachtige voorpoten, een lange nek en staart, twee hoorns op zijn kop, een slangachtige tong en een kuif. Het sterrenbeeld Hydra stond in Babylonische astronomische teksten bekend als Bašmu: ‘de slang’. Het werd afgebeeld met de romp van een vis, de staart van een slang, de voorpoten van een leeuw, de achterpoten van een adelaar, vleugels en een kop (vergelijkbaar met de mušḫuššu).

Het mythische dier Mušḫuššu staat afgebeeld op de Ishtarpoort. De wederopbouw van Babylons Ishtarpoort en de Processieweg in Berlijn was een van de meest complexe architectonische reconstructies in de geschiedenis van de archeologie. Honderden kratten met geglazuurde baksteenfragmenten werden zorgvuldig ontzilt en vervolgens in elkaar gezet.

Fragmenten werden gecombineerd met nieuwe stenen die in een speciaal ontworpen oven werden gebakken om de juiste kleur en afwerking te verkrijgen. Het was een dubbele poort; het deel dat tegenwoordig in het Pergamonmuseum te zien is, is het kleinere frontale deel. Het grotere achterste deel werd als te groot beschouwd om in de beperkingen van de structuur van het museum te passen; het staat in de opslag.

De Toren van Babel door Samuel Laing

Het verhaal over de Toren van Babel in Genesis is een oorsprongsmythe en het verklaart waarom de volkeren van de wereld verschillende talen spreken. Volgens het verhaal komt een verenigd menselijk ras dat één taal spreekt en naar het oosten migreert naar het land Sinear. Daar komen ze overeen een stad te bouwen en een toren met de top in de lucht. Jahweh, die hun stad en toren observeert, brengt hun spraak in de war zodat ze elkaar niet langer kunnen begrijpen en verspreidt ze over de hele wereld.

Volgens de Britse assyrioloog en academicus Andrew R. George werd de ziggurat Etemenanki tussen de 14e en de 9e eeuw v.Chr. gebouwd. De stad Babylon en de ziggurat werden vernietigd in 689 v.Chr. door Sanherib, hij meldt: “Ik heb de stad en haar huizen verwoest, van de fundering tot de borstwering; ik verwoestte en verbrandde ze. Ik heb het baksteen- en aardewerk van de buiten- en binnenmuur van de stad, van de tempels en van de ziggurat met de grond gelijk gemaakt; en ik heb deze in het Araḫtu-kanaal gedumpt. Ik heb kanalen gegraven door het midden van die stad, ik heb haar overspoeld met water, ik heb de fundamenten ervan laten verdwijnen, en ik heb haar vollediger verwoest dan een verwoestende overstroming. Om te voorkomen dat het in de toekomst mogelijk zou zijn om de plaats van die stad en haar tempels te herkennen, heb ik het volledig opgelost met water en er een overstroomd land van gemaakt.”

De ziggurat

Na de dood van Sargon II, de vader van Sanherib, deden een aantal staten in de Levant afstand van hun trouw aan Assyrië. Sanherib zal ooit angstig nagedacht hebben over de implicaties van Sargons verovering van Babylon en de rol die de beledigde goden van de stad mogelijk hebben gespeeld in de ondergang van zijn vader. Zijn houding ten opzichte van de stad was echter in 689 voor Christus veranderd. Uiteindelijk besloot Sanherib Babylon te vernietigen. Hoewel Sanherib de stad verwoestte, schijnt hij nog steeds enigszins bang te zijn geweest voor de oude goden van Babylon. 

Reconstructie van de toren in “L’Homme et la Terre”

Tijdens de verwoesting van de stad vernietigde Sanherib de tempels en de beelden van de goden, behalve die van Marduk. Het standbeeld van Marduk nam hij mee naar Assyrië. Dit veroorzaakte opschudding in Assyrië zelf, want Babylon en zijn goden stonden hier in hoog aanzien. Sanherib probeerde zijn daden tegenover zijn eigen landgenoten te rechtvaardigen door middel van een campagne van religieuze propaganda. Onder de elementen van deze campagne gaf hij opdracht tot het scheppen van een mythe waarin Marduk terechtstond voor Ashur, de god van Assyrië. De tekst is fragmentarisch, maar het lijkt erop dat Marduk schuldig is bevonden aan een ernstig misdrijf in de mythe.

Het duurde 88 jaar om de stad Babylon te herstellen; het werk werd gestart door de Assyrische koning Esarhaddon. Het werk werd voortgezet onder Nabopolassar, gevolgd door zijn zoon Nebukadnezar II die de ziggurat herbouwde in de 6e eeuw voor Christus.

Tafel van Etemenanki
Tekening van Etemenanki

In 2011 werd een stèle uit 604-562 v.Chr. ontdekt. Dit is de oudste afbeelding van Etemenanki. Daarop staat naast de toren koning Nebukadnezar II afgebeeld. Hij draagt ​​een puntige koninklijke hoofdtooi, in zijn linkerhand houdt hij een scepter vast en in zijn rechter een boekrol met plannen voor de bouw van de beroemde toren.

De toren wordt beschreven op een kleitablet dat wordt gedateerd op 229 v.Chr. en tegenwoordig in het Louvre in Parijs bewaard wordt. Het geeft de hoogten van de zeven verdiepingen, waarbij de nadruk vooral ligt op de basis evenals een gedetailleerde beschrijving van de bovenste tempel. Hij richt zich daarom vooral op de fundamenten van het gebouw verbonden met de aarde en de top ervan die naar de hemel oprijst, wat duidelijk verwijst naar de kosmische rol van de toren met meerdere verdiepingen.

Plattegrond van de gebieden die zijn opgegraven in het complex van de god Marduk in Babylon: in het zuiden de Esagil, en in het noorden de Etemenanki-ziggurat in zijn grote omheining.

Het gebouw was in verval geraakt tegen de tijd van de veroveringen van Alexander de Grote (356 v.Chr. – 11 juni 323 v.Chr. te Babylon). Alexander slaagde er in de tegels van de toren naar een andere locatie te verplaatsen, maar toen stierf hij. De wederopbouw werd afgebroken tijdens het bewind van zijn opvolger Antiochus Soter (324 – 2 juni 261 v.Chr.).

Het enige dat overblijft zijn de fundamenten, die erg aangetast zijn omdat de daar gevonden gebakken stenen van goede kwaliteit waren. Toen de Seleuciden hun macht in Babylon consolideerden en in de stad een Griekse stad stichtten, gebruikten ze de overblijfselen van de toren om in het oostelijke deel van de stad een kunstmatige heuvel op te richten waartegen een theater werd gebouwd. De ruïnes van de ziggurat dienden als basis voor verschillende latere gebouwen, met name tijdens de Sassanidische periode en het begin van de islamitische periode.

Marinda Ruiter

Bronnen

Wikipedia

Reconstructie – By Élisée Reclus – Extrait de “L’Homme et la Terre”, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=24764113

Tafel van de Toren van Babel – By Robert Koldewey (10 September 1855 – 4 February 1925) – Die Tempel von Babylon und Borsippa : nach den Ausgrabungen durch die Deutsche Orient-Gesellschaft, 1911, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=62546016

Tekening – By Robert Koldewey (10 September 1855 – 4 February 1925) – Die Tempel von Babylon und Borsippa : nach den Ausgrabungen durch die Deutsche Orient-Gesellschaft, 1911, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=62546018

De ziggurat – By Michael V Fox – http://imp.lss.wisc.edu/~mfox/Religions%20of%20the%20ANE/Mesopotamia/Mesoptamia%20%20Temple%20and%20Ritual.html, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10703451

De Toren van Babel door Samuel Laing – By Samuel Laing (*12 December 1812 – †6 August 1897) – http://www.gutenberg.org/files/46379/46379-h/images/i_p150.jpg, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=43915528

Zigurath:kunstzinnige heuvel bij de snelweg A50 aan de oostrand van Apeldoorn – By Apdency – Own work, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=21452272

Tiamat en Marduk – By editor Austen Henry Layard , drawing by L. Gruner – ‘Monuments of Nineveh, Second Series’ plate 5, London, J. Murray, 1853, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=18217886

Plattegrond – Par Baylon_2443.png: Robert Koldewey (Schriftleiter: Friedrich Schultze und Richard Bergius)derivative work: Zunkir (talk) — Baylon_2443.png, Domaine public, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=13250550

De Toren van Babel door Pieter Bruegel de Oudere – Par Pieter Brueghel l’Ancien — Levels adjusted from File:Pieter_Bruegel_the_Elder_-The_Tower_of_Babel(Vienna)_-_Google_Art_Project.jpg, originally from Google Art Project., Domaine public, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=22179117

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.