De menhir bij de kathedraal van Le Mans (Frankrijk)

0
113
De menhir in 1893

Bij de romaanse kathedraal van Le Mans is een imposante menhir te vinden. Rond het jaar 1100 kwam in Le Mans de kathedraal tot stand op de plaats van een oudere kathedraal. De kathedraal behoort, vooral dankzij de gotische koorpartij, tot de belangrijkste religieuze bouwwerken in Frankrijk. Het is een van de grootste kathedralen van Frankrijk, gelegen op een heuveltop boven de rivier. De plek waar de kathedraal staat gaat ver terug tot de prehistorie.

Deze heidense steen werd voor vernietiging gered door Saint-Julien, de patroonheilige Julianus van Le Mans. Hij was een Gallo-Romein en heilige en zou in de 2e eeuw (of in de 4e-5e eeuw) geleefd hebben. Terwijl hij in de stad Le Mans was, hielp hij de rivier de Sarthe te ontdoen van zijn slang en de omliggende bossen van het weerwolfprobleem. Zijn eerste preken werden waarschijnlijk gehouden op het plein bij de menhir. De menhir wordt daarom ‘Pierre Saint-Julien’ (steen van Sint Julien) genoemd.

Lokaal archeologisch onderzoek toont aan dat de meeste menhirs in de regio een vierkante bovenkant hebben met een taps toelopende, begraven basis. Dit zou er op wijzen dat deze menhir op de kop is opgericht naast de kathedraal.

De steen, Gottfried Engelmann (1788 – 1839)

Le Mans werd in de vierde eeuw gekerstend. De meeste heidense stenen zijn sindsdien verdwenen. Er worden verschillende verhalen in verband gebracht met de steen. Eén daarvan is dat niemand kan zeggen dat hij echt naar Le Mans is geweest, tenzij hij zijn vinger in de uitsparing in het oppervlak van de steen heeft gestoken. Door een hand op de steen te leggen, maakt een bezoeker zijn verblijf in de stad officieel.

De steen zelf bevindt zich nu niet in zijn oorspronkelijke positie. Volgens de lokale folklore stond het ooit centraal op het plein bij de kathedraal. De menhir zou in 1778 op “Place Saint Michel” zijn geïnstalleerd, na de verwoesting van de “Pierre au lait dolmen”, en staat sindsdien tegen een muur in de zuidelijke hoek van de westelijke gevel van de kathedraal van Le Mans. Er zijn echter duidelijke aanwijzigen dat de menhir al voor de sloop van de dolmen in 1778 bij de kathedraal stond, zoals een tekening uit 1695.

Tekening uit 1695 door Louis Boudan, de menhir is op de hoek van de kathedraal te zien

De menhir werd opgericht tussen 5000 en 4000 v.Chr. op de Cité Plantagenet. De imposante Gallo-Romeinse muur van Le Mans staat trots rond de Cité Plantagenêt. Deze muur is gebouwd tussen de 3e en 4e eeuw en omringde het het oude Vindinum (Latijnse naam van de stad Le Mans). Deze staande steen, lang beschouwd als de ‘navel’ van Le Mans, was het onderwerp van verschillende cultussen. Sommigen zagen het als het centrum van het universum, terwijl anderen geloofden dat het vanwege zijn fallische vorm een ​​symbool van vruchtbaarheid was. 

Karel de Grote was verontrust toen hij hoorde dat de plaatselijke inwoners van Le Mans nog steeds rituelen hielden en offers brachten aan een menhir en wilde deze vernietigen (zie ook Karel de Grote en de vernietiging van megalieten). De lokale bewoners groeven een gat en haalden de steen neer. In de ochtend werd de vertegenwoordiger van de Heilige Roomse keizer gewekt door geschreeuw en geklaag. De heilige menhir bleek te zijn gevlucht. Het had vleugels gekregen en was weggevlogen om nooit meer een schaduw over christelijke bodem te werpen.

Na het begraven van de menhir werd een stapel zandstenen blokken op zijn graf gelegd en men deed alsof dit de overblijfselen waren van de menhir. De lokale folklore vertelt ons dat de plek waar de steen werd begraven niet werd vergeten en dat hij, omdat hij dus onder het plein begraven bleef, gedurende vele eeuwen gebeden en offers bleef ontvangen. De steen zou – in liggende stand – door lokale melkveehouders op marktdagen zijn gebruikt. 

Voor het bloedbad van de Franse Revolutie en de terreur die daarop volgde, werden er regelmatig executies gehouden op het plein van de kathedraal. Dit gebeurde op de grote stenen van de dolmen, hetzij bij de menhir. Uit de verslagen blijkt dat in 1446, tegen de laatste decennia van de Honderdjarige Oorlog, de megalieten van Le Mans door de graaf van Suffolk werden gebruikt als podium voor de onthoofding van verschillende edelen die beschuldigd werden van verraad. Onder hen waren Guillaume d’Orval, Ambroise de Loré en Robert des Croix.

Bloemen naast de menhir

Er zijn aanwijzingen dat de steen later weer is opgericht en voorzien werd van een ijzeren kruisbeeld, waarvan de basis nog steeds in de bovenkant van de steen is ingebed. Er zijn vele stenen gekerstend, soms zijn ze bij een kapel, kerk of kathedraal te vinden en soms is er een kruis ingekrast of op de steen geplaatst. Zie hiervoor ook Gekerstende stenen in Frankrijk, Gekerstende stenen in Duitsland, Gekerstende stenen, Gekerstende stenen in Nederland, De Däiwelssteen voor de Dom van Trier, De menhir naast de kerk van St. Gwrthwl’s, De menhir La Gran’ Mère de Chimquiere, Guernsey.

Volgens de overlevering heeft de steen het uiterlijk van een vrouw die een laken of mantel draagt. Het gat in het midden is haar navel. Bezoekers die door de stad reizen steken hun duim in deze “navel van Le Mans”. Het gat is een napje waarin jonge vrouwen hun vinger wreven om vruchtbaar te zijn, dit gebeurde regelmatig en deze eeuwenlang uitgevoerde handeling gaf een glans aan deze plek op de steen. Als een vrouw zwanger wilde worden, dan moest ze haar trouwvinger in het gaatje wrijven. Abt Voisin merkte rond de eeuwwisseling in zijn dagboeken op dat er een kleine inkeping zat dicht bij de voet van de steen die werd aangeraakt door degenen die de naastgelegen kathedraal bezochten. Er zijn veel soorgelijke rituelen rodom vruchtbaarheid te vinden bij megalieten, zie bijvoorbeeld Kinderstenen.

De prehistorische menhir staat bij de zuidwestelijke hoek van de kathedraal

De Pierre Saint-Julien is een menhir gebeeldhouwd in roze zandsteen met een hoogte van 4,55 meter. Deze menhir wordt ook wel de “pierre au lait” (“melksteen”) genoemd. Andere voorbeelden van melkstenen (of boterstenen) zijn te vinden in Heilige stenen en miraculeuze bronnen, Boter, vet en stenen, Wie bouwden de megalieten op het Iberisch schiereiland?, Heksenstenen, Verhalen over offerstenen – 2, De duivel en hunebedden bij Vehrte, Grote stenen oude vrouw; de Ulug Khurtuyak-steen, Mamai; de stenen vrouwen en Verstening.

De naam zou echter ook om een vervorming van “la pierre lée” (de leesteen) of “pierre levée” (verhoogde steen) kunnen gaan. De steen staat daarnaast bekend als “goutte de lait” (melkdruppel), “pierre de sang” (bloedsteen, van executies. Er zijn diverse bloedstenen, zie bijvoorbeeld Verhalen over offerstenen, Megalieten in de maneschijn, Bewegende stenen en spinsters en De Kaiserswerth-menhir in Düsseldorf), “caillou de Gargantua” (kiezelsteen van Gargantua, zie ook Dolmen en feeën in Frankrijk), en “pierre des païens” (steen van de heidenen).

Marinda Ruiter

De kathedraal van Le Mans

Bronnen

Wikipedia

http://www.megalithia.com/places/le_mans/index.html

http://baguette.over-blog.net/article-cathedrale-saint-julien-le-mans-75378442.html

https://www.lemans-tourisme.com/en/menhir.html

https://www.loquis.com/en/loquis/2483235/Pierre+Saint+Julien

De menhir in 1893 – By Séraphin-Médéric Mieusement – Médiathèque de l’architecture et du patrimoine (image), CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=89705174

Bloemen naast de menhir – By Patrick – https://www.flickr.com/photos/78775886@N06/51400036115/, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=123059899

De prehistorische menhir – By rene boulay, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=60719571

De kathedraal van Le Mans – By Chris06 – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=119813373

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.