De schatkamer van Atreus (ook wel het graf van Agamemnon genoemd) is een groot tholos- of bijenkorfgraf dat tussen 1300 en 1250 v.Chr. in Mycene, Griekenland, werd gebouwd. Het hoofdgraf bestond uit een ronde grafkamer, of thalamos, met daarboven een kraagstenen koepel.
Het is het grootste en meest uitgebreide tholosgraf waarvan bekend is dat het in de Egeïsche bronstijd is gebouwd.
Boven de doorgang ligt een monolithische latei van 120 ton. Boven deze latei bevindt zich een driehoekige ontlastingsboog. De totale hoogte van de entree is ruim 10 meter. De koepel heeft een diameter van 14,5 meter en is 13,2 meter hoog. Aan de koepel zat nog een ondergrondse zijkamer vast. De binnenkant van de koepel is met metaal bedekt geweest, dit metaal moest de hemel voorstellen. Naast de binnenkant was ook de entree van de schatkamer van Atreus versierd. De zuilen die naast ingangspoort waren versierd met groene albast en V-vormige patronen.
De toegangsweg (de zogenaamde dromos) tot het graf is 36 meter lang en 6 meter breed. De poort is 5,4 meter hoog. Er bevinden zich negen koepelgraven in Mycene. Verder zijn er grote koepelgraven gevonden in Dendra, Orchomenos en Vapheio. Omdat deze koepelgraven werden verstopt onder een heuvel, zijn ze relatief goed bewaard gebleven.
De Myceners hadden een uitgebreide dodencultus. Om hun gestorvenen te eren kregen ze een plechtige begrafenis en een echt graf. In het begin van de Myceense beschaving (17e en 16e eeuw v. Chr.) ontstond er een Myceense grafarchitectuur. De eerste graven die de Myceners bouwden waren schachtgraven. Later in de 16e eeuw v. Chr. ontstonden de kamergraven. Een groot deel van de graven uit de 15e en 14e eeuw (en later) is een koepelgraf. Alle drie de varianten zijn gevonden in en rond Mycene, maar ook buiten Mycene werden doden begraven in verschillende soorten graven. Aan de doden werden veel geschenken meegegeven het graf in: gouden maskers (voor koningen), sieraden, servieswerk, etc.
De koepel van de schatkamer van Atreus was tot de Romeinse periode de grootste ter wereld en is nog steeds de grootste kraagstenen koepel ter wereld. Er wordt gesuggereerd dat het bouwwerk is geïnspireerd door Minoïsche Kreta en het oude Egypte. Het bouwwerk doet denken aan de Koninklijke Kurgan in Oekraïne. Oorspronkelijk was de façade versierd met marmeren zuilen en sculpturen, gemaakt van marmer van het schiereiland Mani in de zuidelijke Peloponnesos. Helaas zijn sommige delen in de 19e eeuw verwijderd en meegenomen naar het British Museum (zie foto’s), maar wat we tot op de dag van vandaag nog kunnen zien is nog steeds prachtig en zeer indrukwekkend.
Atreus en zijn tweelingbroer Thyestes werden door hun vader verbannen omdat ze hun halfbroer Chrysippus hadden vermoord in hun verlangen naar de troon van Olympia. Ze zochten hun toevlucht in Mycene, waar ze de troon bestegen in de afwezigheid van koning Eurystheus (die tegen de Heracleidae vocht). Eurystheus had verwacht dat hun rentmeesterschap tijdelijk zou zijn, maar het werd permanent. Hij stierf namelijk in deze strijd.
De helden Agamemnon en Menelaos waren de tweelingzonen van Atreus, soms bekend als de Atreides in de Griekse literatuur. Na de moord op hun vader zochten ze hun toevlucht bij Tyndareus, koning van Sparta. Tijdens de oorlog, waardoor Agamemnon jarenlang van huis was, begon Klytaimnestra een relatie met Aigisthos, zoon van Thyestes (dus Agamemnons neef). Aegisthus doodde (samen met Agamemnons vrouw Klytaimnestra ) Agamemnon bij zijn terugkeer van de Trojaanse oorlog, voordat hij zelf werd gedood door Agamemnons zoon Orestes.
Er is weinig bekend over de personen die mogelijk in schatkamer van Atreus of het graf van Agamemnon begraven zijn. De identificatie met de mythische Atreus en Agamemnon dateert waarschijnlijk uit de 18e eeuw en heeft niets te maken met de daadwerkelijke dode die hier de laatste rustplaats kreeg.
Marinda Ruiter
Bronnen
Met dank aan Wytse Sikkema die mij tipte over dit bouwwerk
Wikipedia
Aegisthus spoort Klytaimnestra aan om Agamemnon te doden – Door Pierre-Narcisse Guérin – Web Gallery of Art: Afbeelding Info about artwork, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15394778
Interieur – By delta-kapa (Dimitrios Katsamakas) – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=51909340
Tekening van het interieur, 1820 – By Simone Pomardi – http://eng.travelogues.gr/collection.php?view=112, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=50247578
Architectonisch plan – By Piet de Jong – Alan Wace’s 1923 article in ‘Annual of the British School of Athens’: ‘Excavations at Mycenae’, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=127852444
Atreus en Thyestes – By Václav Jindřich Nosecký, Michael Václav Halbax (r. 1700) – PhDr Martin Mádl, PhD, Ústav dějin umění AV ČR (Institute of Art History ASCR), CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=37964610
