dinsdag, november 17, 2026
    Home Mythen en legenden Marae en tiki’s in Polynesië

    Marae en tiki’s in Polynesië

    0
    4348
    Een Marae is een ontmoetingsplaats met religieuze en sociale functies, er worden tiki's (beelden) geplaatst

    Polynesië is samen met Melanesië en Micronesië een van de drie grote eilandengroepen in de Grote of Stille Oceaan. Samen met het continent Australië vormen deze eilandengroepen het werelddeel Oceanië.

    De vooroudercultus is hier nog altijd van groot belang; de menselijke voorouders worden beschouwd als een echte en uiterst belangrijke autoriteit wiens toestemming voor elke belangrijke beslissing wordt gevraagd. Demonen, voorouderlijke geesten, andere spirituele wezens en beschermgoden (Aitu) zijn een levend onderdeel van het dagelijks leven.

    Het Polynesische gebied (paars)

    Aitu nemen vaak de vorm aan van planten of dieren en zijn vaak wreedaardiger dan andere goden. In de mythologie van de Māori verwijst het woord aitu naar ziekte, onheil of demonen; het verwante woord aituā betekent ongeluk of ramp. In het Tahitiaans kan aitu, atua of raitu ‘god’ of ‘geest’ betekenen; in andere talen, waaronder Rarotongan, Samoan, Sikaiana, Kapingamarangi, Takuu, Tuamotuan en Niuean, zijn aitu spoken of geesten. Op de Samoa-eilanden betekent aitu ook geest.

    Na de dood zou de geest van een persoon normaal gesproken naar de hemelwereld of de onderwereld reizen, maar sommige van hen konden op aarde blijven. In veel Polynesische legendes waren spoken vaak betrokken bij de zaken van de levenden. Spoken konden ook ziekten veroorzaken of zelfs het lichaam van gewone mensen binnendringen (en alleen door middel van sterke medicijnen worden verdreven).

    Tiki Maki’i Tau’a Pepe (voorgrond, dit zou een vrouw zijn tijdens de bevalling waarbij ze overleed) en Tiki Manuiotaa (achtergrond, wiens hoofd door archeologen werd afgehakt en weer teruggezet) van de marae I’ipona op de Marquesaseilanden

    Een van de iconische culturele symbolen van Polynesië is de tiki, een sculptuur of standbeeld dat in veel verschillende stijlen op de verschillende Polynesische eilanden te vinden is. Dit symbool van Polynesische kunst en cultuur wordt op verschillende eilanden vereerd en heeft een diepe spirituele betekenis en een lange geschiedenis die teruggaat tot de mystieke oorsprong van de eilanden. Het is een mensachtig figuur, vaak gesneden uit hout of steen.

    In de Polynesische cultuur vertegenwoordigt de tiki de verbinding tussen mens en natuur, tussen hemel en aarde, en symboliseert de schepping en het leven zelf. De Polynesiërs geloven dat de tiki een beschermheilige en geluksbrenger is en aanbidden het als een soort idool. Toen de kerstening van Polynesië plaatsvond, werden veel tiki’s vernietigd.

    Vernietiging van Otaheite-afgodsbeelden (de tiki’s van Tahiti); het afbreken van een heidens altaar en bouwen van een christelijke kerk, juli 1819. Afbeelding van de omslag van Missionary Sketches nr. 6, juli 1819.

    De marae is een gemeenschappelijke of heilige plaats die religieuze en sociale doeleinden dient in Polynesische samenlevingen. De term marae komt voor bij de Nieuw-Zeelands Māori, de Cookeilanden Māori en de Tahitiaanse bevolking. In het Tongaans is het de malaʻe, de Marquesaanse bevolking noemt het meʻae en de Samoaanse bevolking spreekt van malae. In al deze talen betekent de term ook vrijgemaakt en vrij van onkruid of bomen.

    Het woord marae wordt nu ook in het Engels gebruikt om een stuk land aan te duiden waar de Wharenui of het ontmoetingshuis (letterlijk groot huis) staat. Hoewel een ontmoetingshuis als heilig wordt beschouwd, is het geen kerk of gebedshuis. Er kunnen wel religieuze rituelen plaatsvinden voor of in een ontmoetingshuis.

    Op de meeste marae mag er geen voedsel worden meegenomen naar het ontmoetingshuis. De huizen zijn vaak van binnen en van buiten gesneden met gestileerde afbeeldingen van de voorouders van de iwi (of stam), waarbij de stijl die voor de houtsnijwerken wordt gebruikt van stam tot stam verschilt. Strikte gedragsregels bepalen doorgaans het gebruik van de Wharenui, die wordt beschouwd als het domein van eenheid en vrede. Als iemand boos of fysiek gewelddadig wordt, wordt hem gevraagd het huis te verlaten totdat hij zijn humeur onder controle heeft.

    Tiki van opperhoofd Taka’i’i, op de archeologische vindplaats Mea’e Te l’Ipona

    De marae is heilig voor de levenden en is een gedenkteken voor de doden. Marae bestaan ​​over het algemeen uit een gebied van vrijgemaakt land dat ruwweg rechthoekig is (de marae zelf) dat wordt begrensd door stenen of houten palen, mogelijk met paepae (terrassen) die traditioneel werden gebruikt voor ceremoniële doeleinden. In sommige gevallen, zoals op Paaseiland, wordt een centrale stenen ahu of a’u geplaatst.

    Taputapuātea met een oude marae gebouwd van steen op Ra’iātea, gerestaureerd in 1994. De marae van Taputapuātea werd in juli 2017 door UNESCO uitgeroepen tot werelderfgoed.

    Marae Taputapuatea is een groot maraecomplex op het eiland Ra’iātea. De site bevat een aantal marae en andere stenen structuren en werd ooit beschouwd als de centrale tempel en het religieuze centrum van Oost-Polynesië. Het centrum van het complex bevat de marae zelf: een rechthoekige binnenplaats geplaveid met basalt en 44 bij 60 meter groot. Aan het oostelijke uiteinde van de marae bevindt zich de ahu, een platform van basalt en koraal dat wordt gebruikt voor ceremonies.

    De oorspronkelijke marae van Taputapuatea was gewijd aan Ta’aroa (de opperste schepper), hoewel uiteindelijk de aanbidding van ‘Oro (de god van leven en dood) de overhand kreeg. Volgens de legende bouwde ‘Oro’s afstammeling Hiro de marae en gaf het de naam Taputapuatea, wat ‘Offers van veraf’ betekent. Het drie voet hoge beeld van de god werd ‘Oro-maro-‘ura genoemd: ‘Oro van de rode verengordel’. Priesters, opperhoofden en krijgers van andere eilanden verzamelden zich periodiek op Ra’iātea om hun alliantie in stand te houden en namen deel aan mensenoffers aan ‘Oro.

    Antropomorf standbeeld op de oude marae van Taputapuatea

    Rond 1763 vielen krijgers van Bora Bora het eiland aan, versloegen Tupaia en plunderden het eiland. Dit omvatte het vernietigen van de godenhuizen op Taputapuatea, het vernielen van het platform en het omhakken van de beschuttende bomen. Tupaia werd opgeleid in de fare-‘ai-ra’a-‘upu; kennis over de oorsprong van de kosmos, genealogieën, de kalender, spreekwoorden en geschiedenissen.

    Tupaia leerde ook hoe hij een sterrennavigator moest zijn (zie ook Het sterrenpad in de bronstijd). Zijn kennis omvatte eilandlijsten, inclusief hun grootte, rif- en havenlocaties en of ze bewoond waren (en zo ja, de naam van de leider en al het voedsel dat daar werd geproduceerd). Nog belangrijker, zijn vaardigheden zouden de ligging van elk eiland omvatten, de tijd om er te komen en de opeenvolging van sterren en eilanden die moesten worden gevolgd om er te komen.

    Kaart van Tupaia, ca. 1769

    Er was een provetie van tovenaarspriester Vaita over een nieuw volk aan boord van een kano zonder uitlegger, zij zouden arriveren en de eilanden in bezit nemen. Dit leek uit te komen toen James Cook de eilanden Raiatea, Taha’a, Huahine en Bora Bora in bezit nam. Begin 19e eeuw arriveerden missionarissen op het eiland en het maraecomplex Taputapuātea werd kort daarna verlaten.

    Toen Te Rangi Hīroa in 1929 Taputapuatea bezocht, werd hij overweldigd door de verlaten staat waarin hij deze grote marae aantrof en schreef:

    Ik had mijn pelgrimstocht naar Taputapuātea gemaakt, maar de doden konden niet met mij spreken. Het was zo verdrietig dat ik bijna in tranen uitbarstte. Ik voelde een diep berouw, een berouw voor — ik wist niet wat. Was het voor het slaan op de tempeltrommels of het geschreeuw van het volk toen de koning in de hoogte werd verheven? Was het voor de mensenoffers van vroeger? Het was voor geen van deze afzonderlijk, maar voor iets achter hen allen, een levende geest en goddelijke moed die bestonden in de oudheid waarvan Taputapuātea een stom symbool was. Het was iets dat wij Polynesiërs zijn verloren en niet kunnen vinden, iets waar we naar verlangen en niet kunnen herscheppen. De achtergrond waarin die geest werd opgewekt is onherstelbaar veranderd. De sombere wind van de vergetelheid had over Opoa gewaaid. Vreemd onkruid groeide over de onverzorgde binnenplaats en stenen waren van het heilige altaar van Taputapuātea gevallen. De goden waren al lang geleden vertrokken...
    Foto van een beeld op de Marae, 1897

    De mythen, goden en genealogieën worden al duizenden jaren doorgegeven in de liederen en teksten van de verschillende Polynesische volkeren, vaak in de vorm van zeer levendige en dramatische voorstellingen. Het pantheon van goden in Polynesië is zeer divers en dankzij zijn regionale vormen nauwelijks beheersbaar. De mythen die daaruit voortkwamen zullen – voor zover ze in de loop van de kerstening en kolonisatie niet onherroepelijk verloren zijn gegaan – onderzoekers nog vele jaren bezig houden.

    Marinda Ruiter

    Tiki op de marae Arahurahu

    Bronnen

    Het Polynesische gebied – Door User:Kahuroa – Outline: File:World2Hires filled mercator.svg; Map information based on Vaka Moana: Voyages of the Ancestors – the discovery and settlement of the Pacific, ed K.R. Howe, 2008, p57., Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12011484

    Een Marae is een ontmoetingsplaats met religieuze en sociale functies – Door American, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7353242

    Foto van een beeld op de Marae, 1897 – By Karl von den Steinen, deceased in 1929 – Bodleian Library, K. v. d. Steinen, Marquesaner… vol. 2, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=32015033

    Taputapuātea – By Michel-georges bernard – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2966431

    Antropomorf standbeeld op de oude marae van Taputapuatea – By Kulia Petz – originally posted to Flickr as Face, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4288656

    Tiki Maki’i Tau’a Pepe (voorgrond) en Tiki Manuiotaa (achtergrond) van de marae I’ipona op de Marquesaseilanden – By Makemake, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7353203

    Kaart van Tupaia, ca. 1769 – By James Cook – British Library, London.https://alchetron.com/Tupaia-(navigator)-1088442-W#-http://www.britishempire.co.uk/images4/tupaiamaplarge.jpghttp://www.strangehistory.net/blog/wp-content/uploads/2011/03/tupaia-map.jpg, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=57132308

    Vernietiging van Otaheite-afgodsbeelden – By Unknown author – London Missionary Society (1818–1834) Missionary Sketches: For the Use of the Weekly and Monthly Contributors to the Missionary Society, London: London Missionary Society OCLC: 1049665339.https://archive.org/details/missionarysketch00lond/page/n21https://archive.org/details/missionarysketch00lond_0/page/n19, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=84052812

    Tiko op de marae Arahurahu – By Saga70 – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=51311718

    Tiki van opperhoofd Taka’i’i, op de archeologische vindplaats Mea’e Te l’Ipona – By © Sémhur / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1482230

    https://www.aranui.com/en/blog/le-tiki-symbole-polynesien-par-excellence

    LAAT EEN REACTIE ACHTER

    Vul alstublieft uw commentaar in!
    Vul hier uw naam in

    Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.