vrijdag, november 6, 2026
    Home Megalieten op postzegels Skara Brae op het Schotse eiland Mainland op een postzegel

    Skara Brae op het Schotse eiland Mainland op een postzegel

    0
    334

    Skara Brae is een nederzetting uit het neolithicum en ligt aan de westkust van het Schotse eiland Mainland. Mainland behoort tot de Orkneyeilanden. De Orkneyeilanden liggen ten noorden van Schotland. Mainland is het grootste eiland van deze eilandengroep.
    De naam ‘Skara Brae’ is een verbastering van de oude naam voor de site, ‘Skerrabra’ of ‘Styerrabrae’, die de heuvel aanduidde die de gebouwen van het dorp begroef (en daardoor bewaarde).

    Het neolithicum of de nieuwe steentijd duurde van 11.000 v. Chr. tot ongeveer 3.000 v. Chr. Kenmerkend voor deze periode is het gebruik van stenen werktuigen. Ook kenmerkend voor deze periode is de sociale verandering: van jagers en rondtrekkende nomaden naar een samenleving van mensen die in nederzettingen gingen wonen en aan landbouw en veeteelt deden.

    Skara Brae is een goed geconserveerd prehistorisch dorp, dat lange tijd verborgen lag onder het zand en geeft een goed beeld van het dagelijks leven in de steentijd.

    Het behoort, samen met Maes Howe, de Stones of Stenness en de Ring of Brodgar, tot het neolithische hart van Orkney, dat sinds 1999 door UNESCO aan de Werelderfgoedlijst is toegevoegd.

    In 2017 verscheen er in Engeland een postzegel met daarop een impressie van het leven in Skara Brae village.

    Het neolithische dorp werd ontdekt in de winter van 1850.

    Zware stormen rukten het gras van een hoge duin, bekend als Skara Brae, naast de Baai van Skaill, en legden een immense afvalhoop en de ruïnes van oude stenen gebouwen bloot.

    De ontdekking bleek het best bewaarde neolithische dorp in Noord-Europa te zijn. En zo is het vandaag de dag nog steeds.
    Kort na 1850 werd door William Watt, laird (landeigenaar) van Skaill, begonnen met de opgravingen. In 1865 waren vier stenen gebouwen volledig blootgelegd en werd een zeer rijke verzameling van gevonden voorwerpen tentoongesteld in Skaill House, de woonplaats van William Watt. In 1868 werden de opgravingen, om onduidelijke redenen, stilgelegd.

    De archeoloog Gordon Childe gaf tussen 1927 en 1930 leiding aan de eerste professionele archeologische opgravingen. De reeds opgegraven gebouwen, die beschadigd waren tijdens de storm van 1850, werden hersteld, en nieuwe gebouwen werden blootgelegd. Hierdoor werd voor het eerst de volledige omvang van de locatie bekend: tien stenen gebouwen, met elkaar verbonden door stenen gangen, vormden een dorp. Childe vermoedde dat de nederzetting dateerde van 500 v.Chr.

    In 1972 werd opnieuw archeologisch onderzoek verricht op deze locatie. Tijdens deze opgravingen werd steeds meer bewijs gevonden dat Childe’s vermoeden verkeerd was en dat de nederzetting veel ouder was. Radiokoolstofdatering, uitgevoerd op gevonden artefacten, wees uit dat Skara Brae circa 3.000 v.Chr. werd bewoond, gedurende ongeveer 600 jaar tot circa 2.400 v.Chr.
    Skara Brae was al bewoond vóór de bouw van de Egyptische piramides en floreerde al eeuwen voordat de bouw van Stonehenge begon. Het is ongeveer 5.000 jaar oud.

    Maar het is niet alleen de leeftijd die het zo opmerkelijk en belangrijk maakt. Het is vooral de mate waarin het bewaard is gebleven. Vooral de structuren van dit semi-ondergrondse dorp zijn indrukwekkend.
    En, verbazingwekkend genoeg, ook het meubilair in de dorpshuizen werd aangetroffen in uitstekende staat. Nergens anders in Noord-Europa kunnen we zo’n rijk bewijs zien van hoe onze verre voorouders daadwerkelijk leefden.

    Tijdens de verschillende archeologische opgravingen is een rijke verzameling artefacten (voorwerpen die door de mens zijn gemaakt of bewerkt) en ecofacten (voorwerpen die met de mens in contact zijn geweest maar niet door de mens zijn vervaardigd) ontdekt. Zo trof men tijdens de opgravingen aardewerk, handgereedschap en sieraden (kettingen, kralen, hangers en spelden) aan.
    Het meest opmerkelijke waren de rijkelijk gebeeldhouwde voorwerpen die mogelijk werden gebruikt bij religieuze rituelen.
    De bewoners waren boeren, jagers en vissers en maakten deel uit van de zogenaamde Grooved ware-cultuur, die ook verantwoordelijk is voor de bouw van bijvoorbeeld Stonehenge.

    Met de grooved ware, ook wel gekerfd aardewerk genoemd, wordt neolithisch aardewerk aangeduid dat typisch is voor de Britse eilanden. De vondsten worden gekenmerkt door potten met een platte bodem en rechte zijden, met een kenmerkend patroon van parallelle grooves (kerven) bij de bovenrand.

    Fig. 1 Grooved ware [gekerfd aardewerk]

    Er zijn geen wapens gevonden. De nederzetting lag op een niet eenvoudig te verdedigen plaats. Dit duidt waarschijnlijk op een vredig bestaan van de bewoners.

    De gebouwen en de twee bouwfasen
    De eerste huizen waren vrijstaande gebouwen opgebouwd uit platte stenen en bestonden uit één kamer met muren tot twee meter dik. In deze kamer stond centraal een haard, waar tegenover bedden in de muur waren gebouwd. Rechts van de ingang waren de bedden groter dan links. Waarschijnlijk waren de bedden aan de rechterkant bestemd voor de mannen en de kleinere bedden aan de linkerkant voor de vrouwen.

    Recht tegenover de ingang van de woning stond een stenen ladekast, waar waarschijnlijk waardevolle voorwerpen werden bewaard en tentoongesteld. Door deze kast, recht tegenover de ingang, te plaatsen, werd hij altijd verlicht, hetzij door het vuur, hetzij door het licht dat de woning toetrad door de deur.

    Fig. 2 De stenen ladekast

    Als een bezoeker de woning binnentrad, zag hij door deze indeling ook onmiddellijk de kast, en kon hij de status van de bewoners afleiden uit de inhoud van de kast.

    De deur van elk gebouw bestond uit een grote platte steen, die kon worden gesloten met behulp van een balk. In de huizen bevond zich ook een soort primitief toilet, dat was aangesloten op een ondergronds rioolsysteem. De huizen uit de eerste fase zijn grotendeels vernietigd.

    De huizen uit de tweede fase waren groter en sloten beter op elkaar aan om zo meer beschutting te bieden. De vorm van de woningen werd meer rechthoekig, met ronde hoeken. Een ander verschil is dat de zogenaamde ‘bedden’ in de huizen van de tweede fase niet langer in de muur waren gebouwd. Ook werd links van de ingang een muur geplaatst, opgebouwd uit platte stenen, om de mannenruimte van de vrouwenruimte te scheiden.

    De huizen werden niet in de grond gebouwd, maar in hopen van afval. Hierdoor werden de woningen niet alleen gestabiliseerd, maar, belangrijker nog, ook geïsoleerd. Omdat deze huizen in afvalhopen werden gebouwd, zal de buitenkant van het dorp sterk lijken op een hoop aarde.

    Aangezien niets van de dakstructuren is overgebleven, moet worden aangenomen dat het dak heeft bestaan uit vergankelijk organisch materiaal.

    Fig. 3 Ingang van een huis

    Als dakbedekking werden waarschijnlijk dierenhuiden, turf, gevlochten zeewier of stro gebruikt.
    Gemiddeld hadden de woningen een vloeroppervlak van circa 40 m², waardoor ze zeer ruim waren. Aangezien er weinig tot geen hout beschikbaar was op Orkney, werd al het meubilair van steen vervaardigd. De muren werden opgebouwd uit platte stenen. Voor de bedden werden platte stukken steen gebruikt, aangevuld met stro of heidematrassen en dekens van schapen- of hertenhuid.

    Vermoedelijk werd gedroogde mest, maar vooral gedroogd zeewier, gebruikt als brandstof, aangezien men grote hoeveelheden glazig, slakachtig materiaal heeft gevonden dat het overblijfsel is van verbrand zeewier.

    In sommige huizen bevond zich tussen de haard en de ladekast een groot stenen blok dat waarschijnlijk als zetel diende.
    Een netwerk van lange, smalle steenpassages verbond alle huizen in Skara Brae. Deze gangen waren iets meer dan één meter hoog en waren bedekt met platte stenen, waarboven de afvalberg lag. Hierdoor kon men zich naar elk huis begeven zonder echt buiten te hoeven komen. De lage hoogte van de gangen zorgde ervoor dat er minder tocht was en had ook een defensief nut. Iedereen die de gangen gebruikte, moest zich wel bukken.

    Een centrale gang leidde het dorp in. Deze gang kon op verschillende plaatsen worden afgesloten met een platte steen.
    Uit gevonden beenderen valt af te leiden dat de bewoners voornamelijk rundvlees en schapenvlees aten, samen met gerst en tarwe van de omliggende velden. De bewoners van Skara Brae deden derhalve aan landbouw. Het eten werd aangevuld met gevangen vis en weekdieren. De bewoners jaagden op herten en wilde varkens voor het vlees en de vacht, en verder op zeevogels en hun eieren. Gestrande walvissen waren een aangename aanvulling op het dieet van de bewoners.

    Van de vacht en de beenderen werden werktuigen en kleren gemaakt. Opmerkelijk zijn de gevonden ivoren spelden die tot 25 centimeter lang konden zijn. Gelijksoortige spelden zijn ook gevonden in de ganggraven in Brú na Bóinne. Dit bewijst dat er een link bestond tussen deze twee culturen. Van de heide rond de nederzetting maakten de bewoners van Skara Brae touwen.

    Religie en rite
    Religie speelde een belangrijke rol in het dagelijkse leven in Skara Brae. Dit valt af te leiden uit de aanwezigheid van gekamerde tombes (een prehistorische grafstructuur die één of meer grafkamers bevat). De moeite die de bewoners staken in de bouw van deze tombes en het feit dat ze hun doden begroeven, zijn aanwijzingen dat het hiernamaals belangrijk was voor de bewoners. Het lijkt ook waarschijnlijk dat ze hun voorouders aanbaden.

    Er wordt aangenomen dat de bewoners van Skara Brae meerdere goden aanbaden. Men heeft veel moeite gedaan om de gebouwen zo te plaatsen dat er rekening werd gehouden met zonsopkomst en zonsondergang. Daaruit kan worden afgeleid dat de zon, maar ook de sterren en de maan, een belangrijke rol speelde in hun religie.

    Er zijn enkele gesneden stenen ballen gevonden in Skara Brae. Gelijksoortige voorwerpen zijn ook gevonden in Schotland en in Brú na Bóinne. Deze ballen hebben spiraalvormige versieringen en soms opschriften die lijken op een soort runenschrift.

    Het runenschrift (kortweg runen of ruinen) is het oudst bekende schrift dat door de Germaanse volkeren werd gebruikt. Het bestaat uit letters samengesteld uit meestal rechte en hoekige lijnen die gemakkelijk in bijvoorbeeld steen of hout kunnen worden gekrast.

    Vergelijkbare symbolen zijn ook gevonden ingekerfd in stenen in en rondom Skara Brae. Deze gesneden stenen ballen zijn gewoonlijk rond, hebben drie of meer uitstekende knoppen, en hebben de grootte van een hand.

    Vermoedelijk werden deze ballen gebruikt als een soort orakel (een orakel is een persoon, plaats of ding dat wordt beschouwd als een kanaal voor goddelijke wijsheid of voorspellingen).

    De manier waarop de bal tot rust kwam na het gooien, kon worden geïnterpreteerd als een bericht of antwoord van de goden.

    Fig. 4 Een tekening van een gesneden stenen bal, gevonden in Towie, Aberdeenshire, daterend van 3.200–2.500 v.Chr.

    Het einde van Skara Brae
    Het dorpsleven lijkt rond 2.500 v.Chr. te zijn geëindigd. Niemand weet waarom. Sommigen beweren dat het kwam doordat een enorme zandstorm hun huizen verzwolg. De bewoners moesten in allerijl vluchten. Dat zou kunnen verklaren waarom er zoveel (kostbare) voorwerpen zijn gevonden. Anderen denken echter dat het vertrek meer geleidelijk verliep. Zeker is wel dat, naarmate het dorpsleven ten einde liep, er nieuwe monumenten verrezen in de buurt, zoals de graftombe in Maes Howe en, de Stones of Stenness en de Ring of Brodgar kan men afleiden dat er een elite begon te regeren over de samenleving. Met deze ontwikkeling verdween de behoefte voor samenhangende dorpsgemeenschappen, aangezien de bewoners nu deel uitmaakten van een grotere en meer wijdverspreide gemeenschap. Hierdoor vertrokken meer en meer jongeren naar afzonderlijke woonplaatsen en werden niet vervangen door andere inwoners. Diegenen die in Skara Brae bleven werden ouder en stierven uiteindelijk, waardoor Skara Brae verlaten werd

    LAAT EEN REACTIE ACHTER

    Vul alstublieft uw commentaar in!
    Vul hier uw naam in

    Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.