Menhirs worden wel in verband gebracht met vruchtbaarheid, dit komt mede door hun vorm. Er zijn talloze rituelen vastgelegd die mensen uitvoeren bij de megalieten om de vruchtbaarheid te vergroten.
Een vruchtbaarheidsritueel is ook vastgelegd over de enorme menhir in Bretagne die bekend staat als de Grand Menhir Brisé (de “Grote Gebroken Menhir”, ook wel bekend als Er Grah of Men ar hroëc’h wat “Steen van de Fee” betekent in het Bretons).
In het boek ‘Pierres à Légendes de la Bretagne’ werd beschreven hoe vrouwen tijdens de 1 mei viering ontkleed over de steen gleden met hun lichaam. Dit deden ze omdat ze graag een kind wilden krijgen. Enkele voorbeelden van dit ritueel bij andere megalieten zijn te vinden in Kinderstenen.
Het ritueel, maar dan omdat de vrouw wil trouwen, werd in 1902 als volgt beschreven: In Locmariaquer, in de Morbihan, wordt verteld dat vroeger elk jong meisje dat binnen een jaar wilde trouwen in de nacht van 1 mei op de grote menhir klom, haar rokken opsloeg en zich van boven naar beneden liet glijden. Deze gewoonte, die niet kon worden uitgevoerd toen de steen verticaal stond, twaalf meter hoog, is dus relatief modern, maar het is mogelijk dat de jonge meisjes uit de omgeving op de stukken een oud gebruik zijn gaan volgen dat vroeger werd gehouden op een natuursteen in de buurt.
Bovenstaande beschrijving geeft aan dat men dacht dat deze menhir pas in recente tijden is gebroken. Inmiddels heeft onderzoek uitgewezen dat dit rond 4000 v.Chr. heeft plaatsgevonden en dat het dus wel degelijk om een oud gebruik kan gaan. Een gedeelte van de menhir is gebruikt voor de bouw van de nabijgelegen ‘Table des Merchand’. Een ander brokstuk maakt deel uit van de dolmen van Gavrinis, op een nabijgelegen eiland. De meest populaire theorie is dat de enorme menhir opzettelijk is neergehaald en gebroken. Een andere theorie is dat de steen is omgevallen tijdens een aardbeving.
De Grand Menhir Brisé is de grootste bekende menhir ter wereld, hij werd rond 4500 v.Chr. opgericht. De steen werd bewerkt (het oppervlak werd gladgestreken, zo tonen inslagsporen van kwarts aan). Bewerking gebeurde nadat de steen was opgericht: de sokkel, die in de grond was ingebed, vertoont geen sporen van bewerking.
Volgens professor Alexander Thom heeft de site mogelijk gediend als maanmarkering, waarmee mensen uit die tijd de 18,6-jarige maancyclus konden berekenen door naar de stenen vanuit omringende posities te kijken. Bovendien voorspelde Thom de locatie van verschillende archeologische vindplaatsen vanuit zijn hypothese.
Ongeveer 200-300 jaar nadat de steen werd opgericht, viel de menhir om. Of dit door mensenhanden of door een aardbeving gebeurde, is nog onduidelijk. Toen de steen viel, brak het in vier delen. Het hergebruik van vernietigde oudere menhirs wijst op een – mogelijk ingrijpende – cultureel-religieuze verandering in de periode rond 4000 voor Christus.
Marinda Ruiter
Bronnen
Megalithomania, John Michell
https://www.themodernantiquarian.com/post/67113/folklore/grand-menhir-brise
Er Grah – By Unknown author – Popular Science Monthly Volume 67, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=16979437
De gevallen brokstukken – By Llann Wé² – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=31945931
