Object: een compleet skelet van bot
Afmetingen: 96 cm hoog en 200 cm lang
Soortnaam: holenbeer
Latijnse naam: Ursus spelaeus
Periode: Pleistoceen
Bijzonderheden: dit complete skelet is samengesteld uit botten van drie holenberen die gevonden zijn in een grot bij Luegg, Stiermarken, Oostenrijk. Het skelet is sinds 1901 in meerdere musea tentoongesteld geweest en nu te bezichtigen in het Hunebedcentrum.
Het verhaal achter dit object
Dit prachtige en complete skelet bestaat uit fossielen van drie holenberen die zich tienduizenden jaren geleden hadden teruggetrokken in een grot in Stiermarken, Oostenrijk. Misschien dat ze op zoek waren naar een tijdelijke schuilplaats, of misschien wilden ze in winterslaap gaan. We zullen het nooit meer weten. De holenberen hebben het niet overleefd en hun botten zijn blijven liggen. Tot ze meer dan 100 jaar geleden werden teruggevonden door mensen.
Van de vele fossielen is één skelet samengesteld, dat helemaal compleet is. Al in 1901 werd het aangekocht door professor Friedrich Julius van Calker van de Rijksuniversiteit Groningen, de grondlegger van het Geologisch Instituut in Groningen. Nu, meer dan 100 jaar later, staat het skelet bij ons in bruikleen en is het door iedereen te bezichtigen.
Holenberen en de aantrekkingskracht van grotten
Botten van holenberen zijn absoluut niet zeldzaam in grotten. De soort heeft hier zelfs zijn naam aan te danken. Ze trokken soms wel kilometers diep een grot in en maakten daar, ver onder de grond en weg van het daglicht, hun schuilplaats. Die kon dienen als een slaapplek voor de winter en als kraamkamer voor de welpen.
Niet al deze beren vertrokken ook weer levend uit de grot. Door honger, uitputting, ziekte, wonden of leeftijd stierven er veel dieren. Zo diep onder de aarde heersen andere omstandigheden dan buiten, waardoor veel botten bewaard kunnen blijven. Over een periode van tienduizenden winters stapelden deze botten van overleden beren zich op. Er zijn grotten waar botten van zeker duizenden verschillende holenberen zijn gevonden. Het is met dank aan dit soort schuilplaatsen dat we zoveel over deze berensoort hebben kunnen leren.
Grotten en mensen
Grotten hebben trouwens niet alleen een aantrekkingskracht op holenberen. Ook mensen vertoeven er graag. Dit deden we tienduizenden jaren geleden al, toen onze voorouders prachtige schilderingen achterlieten. Maar ook nu worden grotten nog vaak bezocht door speleologen, wetenschappers en toeristen. Diep onder de aarde, in lange gangen en ronde kamers, waan je je echt in een andere wereld. Dat was de wereld van onze voorouders, en die van de holenbeer.
Holenberen in Nederland
In Nederland zijn bijna geen grotten, dus de holenbeer zal hier waarschijnlijk minder talrijk zijn geweest als in andere Europese landen. Toch zijn er bij ons wel een paar fossielen gevonden. Zij bewijzen dat de holenbeer ook hier heeft rondgelopen tijdens het Pleistoceen. Dat maakt het des te bijzonder dat wij dit skelet mogen tentoonstellen bij ons op de Hondsrug.
Deze holenbeer staat er trouwens niet helemaal alleen. Ernaast staat een tweede holenbeerskelet, ditmaal op twee achterpoten. De holenbeer op twee poten is van het Hunebedcentrum. Hij is een exacte kopie van het skelet in dit artikel en vrijwel niet te onderscheiden van het origineel. Mocht het echte skelet in de toekomst teruggaan naar de officiële eigenaar (het Universiteitsmuseum Groningen) zal de replica altijd bij ons blijven staan.
Wil jij de holenberen ook graag komen bekijken? De skeletten zijn te vinden in de hal van het Hunebedcentrum te Borger. Tot snel!
Aanvullende informatie
Wil je meer weten over de holenbeer? Lees dan: https://www.hunebednieuwscafe.nl/2025/04/de-holenbeer-een-vegetarische-beer-uit-de-ijstijd/
