We treffen niet alleen mooie Maya sites aan in Mexico [Yucatan], Guatemala en Honduras [zie een eerder artikel: www.hunebednieuwscafe.nl/2026/05/mayas-en-maya-sites-in-midden-amerika/ ] maar ook in Belize bevinden zich meerdere mooie Maya locaties.
Belize, de voormalige Britse kolonie Brits Honduras, is een land in Centraal Amerika. Het land grenst aan Mexico in het noordwesten, aan Guatemala in het zuiden en het westen en aan de Caribische Zee in het oosten.
De naam Belize is hoogstwaarschijnlijk afgeleid van Belix, een oud Maya woord dat “modderig water” betekent.
Het land werd voor de komst van de Europeanen bewoond door de Maya’s. Het Maya-rijk omvatte naast Belize ook Yucatan, Guatemala en Honduras. De Maya’s kwamen rond 1.500 v.Chr. naar dit gebied. Tot de komst van de Maya’s leefden de bewoners, die rond trokken en geen vaste woonplaats hadden, voornamelijk van de jacht. De Maya’s introduceerden de landbouw. Daardoor hoefden de bewoners niet meer rond te trekken om in hun bestaan te voorzien en zo ontstonden er steden.
In de 17e eeuw werd het gebied door Britse houthandelaren en piraten gekoloniseerd. Het werd in 1840 formeel een Britse kolonie, ook al werd er, door zowel Mexico alsook Guatemala, aanspraak gemaakt op het gebied. Het werd uiteindelijk in 1862 een kroonkolonie van het Verenigd Koninkrijk.
Tussen 1958 en 1964 maakte het land deel uit van de West Indische Federatie om vervolgens in 1964 zelfbestuur te krijgen. In 1973 werd al de naam Belize gehanteerd. Op 21 september 1981 werd Belize onafhankelijk. Na de onafhankelijkheid ontstonden er grensconflicten met Guatemala. Dit werd in 1991, met de erkenning van Belize door Guatemala, beëindigd.
Al in 1938 verscheen er in Brits Honduras een postzegel met daarop Maya figuurtjes. (Fig. 1)
In 1961 verscheen er in het land – in het kader van de nieuwe grondwet uit 1960 een postzegel – met daarop een afbeelding van een fraai beeldhouwwerk en de tekst “Maya Frieze” (Fig. 2).
Een Maya Frieze is een monumentaal gebeeldhouwd reliëf dat werd gemaakt van gestuukt kalksteen of steen om tempels, piramides en pleinen te versieren. Deze kleurrijke kunstwerken beelden vaak goden, mythologische taferelen of de kroning van leiders uit en bevatten geregeld inscripties in Maya hiërogliefen.
In 1983 verscheen er in Belize een serie van 4 postzegels met daarop verschillende Maya sites ( zie Fig. 4, Fig. 9, Fig. 11 en Fig. 13).
- Altun Ha
Altun Ha is een Maya site gelegen op ongeveer 50 km ten noorden van Belize City. De oppervlakte van de site is ongeveer 8 km2. Deze locatie werd pas heel recent (in 1963) door archeologen “ontdekt”.
Altun Ha is waarschijnlijk afgeleid van haltun [een ondergrondse opslag voor regen- of drinkwater] en ha [wat water betekent].
De site werd bewoond van ongeveer 900 v.Chr. tot 1.000 na Christus.
De eerste opgegravingen vonden plaats tussen 1965 en 1970.
Tijdens de opgravingen werd in 1986 één van de beroemdste artefacten van Belize ontdekt: de Jade Head (zie ook fig. 7). Het was een beeldhouwwerk van de Maya-zonnegod “Kinich Ahau” en is, met een gewicht van bijna 4,5 kilo, het grootste gebeeldhouwde jade-object uit de Maya-beschaving dat ooit is gevonden.
Kinich Ahau werd geëerd met offers, zonne-uitlijningen op de tempels en middels diverse religieuze ceremonies.
De locatie Altun Ha was tijdens de periode dat het bewoond werd zeer moerassig.
Het merendeel van de informatie over Altun Ha komt uit de periode van ongeveer 400 tot 900 na Christus, toen de stad op haar grootst was. Uit de vele vondsten gedaan op de site valt af te leiden dat er contact en handel was met andere gebieden van Meso-Amerika.
Meso-Amerika is een cultureel-historisch gebied dat zich uitstrekt van Centraal-Mexico tot Nicaragua. In dit gebied leefden belangrijke oude beschavingen zoals de Azteken, de Olmeken, de Maya’s en de Zapoteken. Elke cultuur had zo zijn eigenaardigheden, maar ze hadden een aantal zaken gemeen zoals een dieet op basis van maïs, bonen en squash [een verzamelnaam voor voedzame groente], hun kalender en hun geschriften.
Kinich Ahau
Kinich Ahau is de naam van de Maya-zonnegod. Zijn naam is opgebouwd uit k’in (zon, dag, tijd) + ich (gezicht, oog) + ajaw (heer, heerser) waardoor hij “de heer wiens gezicht de zon is” is.
De machtige Kinich Ahau (Fig. 5) werd in verband gebracht met dieren als: de jaguar, de adelaar en het hert, aangezien deze dieren figuren waren die de kracht en houding vertegenwoordigden van een krijger die het waard was om verheven te worden.
Kinich Ahau’s verschijningen in klassieke Maya-kunst zijn wellicht het meest bekend van grote stucmaskers die piramides sieren.
Kinich Ahau was de god van de zon, het licht, de warmte en de tijd.
De dagelijkse verschijning van de zon boven de tempeltop van een Maya ruïne (Fig. 6) was niet slechts een astronomische gebeurtenis, maar ook een theologische: de wedergeboorte van Kinich Ahau na zijn nachtelijke reis door de onderwereld.
Maya-tempels waren bewust zo georiënteerd dat ze zonne-uitlijningen vormden, waardoor architectuur zelf een kosmische kalender werd. In de Maya-kosmologie wordt noord geassocieerd met de richting van de hemel, waar de hemelse goden hun domein hebben, terwijl het zuiden de richting van de onderwereld is.
De dagelijkse reis van Kinich Ahau symboliseert het Maya-begrip van Geboorte, Kracht, Dood en Wedergeboorte.
Dawn — Geboorte
De zon komt tevoorschijn aan de oostelijke horizon — herboren na haar passage door Xibalba. Xibalba is een begrip uit de Maya mythologie dat “plaats van angst” of “rijk der schaduwen” betekent. De dageraad is het moment van triomf: de zon heeft de heren van de onderwereld verslagen en keert terug om de wereld te verlichten. De troonsbestijging van een nieuwe koning wordt vaak vergeleken met de dageraad: een nieuwe zon die opkomt.
Zenit — Kracht
De zon op haar zenit — recht boven hen, zonder schaduw te werpen — was het moment van maximale goddelijke kracht. In de astronomie is “het zenit” het punt in de hemel dat exact boven je hoofd bevindt. In de Maya-tropen gaat de zon twee keer per jaar recht boven hen op (de zenithale passages), en deze gebeurtenissen werden met ceremonie gemarkeerd. De zenitzon werd geassocieerd met het hoogtepunt van het bewind van een koning.
Schemering — Dood
Terwijl de zon onder de westelijke horizon zakt, “sterft” ze en zinkt weg in de aarde, in de kaken van de onderwereld. Dit is geen nederlaag, maar een noodzakelijke overgang. De zon moet Xibalba binnengaan om herboren te worden. Koninklijke sterfgevallen werden vaak beschreven met zonnemetaforen — de koning “gaat de weg in” net zoals de zon de aarde binnengaat.
Nacht — De Jaguarreis (Wedergeboorte)
’s Nachts verandert de zon in de Jaguar-god van de Onderwereld die, in dierlijke vorm, door de negen niveaus van Xibalba reist.
De jaguar werd gekozen omdat hij de ultieme nachtelijke roofdier van de Maya-laaglanden is: krachtig, onbevreesd en kijkend in het donker.
2. Cerros
Cerros is strategisch gelegen in het noorden van Belize op een schiereiland. Het was ooit een belangrijk handelscentrum en is de enige Maya-ruïne in Belize die aan de kust ligt. De locatie had op zijn hoogtepunt een bevolking van ongeveer 1.100 mensen.
De naam Cerros is waarschijnlijk afgeleid van het Spaanse woord Cerro wat heuvel of piek betekent.
De inwoners van Cerros bouwden een uitgebreid kanaalsysteem en bedreven landbouw op verhoogde velden.
Vanaf het begin, zo rond 400 v.Chr., was de locatie van Cerros een klein dorp van boeren, vissers en handelaren. Ze maakten gebruik van de vruchtbare bodem en de gemakkelijke toegang tot de zee, terwijl ze producten produceerden en handelden met de andere Maya locaties in het gebied. Rond 50 v.Chr., toen hun economie groeide, startten de inwoners van Cerros een groot stedelijk vernieuwingsprogramma, waarbij er een groep van tempels en pleinen ontstond.
Zo rond 400 na Chr. werd de locatie verlaten.
Het archeologische onderzoek op deze site startte in 1973. In 1981 werd de eerste fase van de opgravingen afgerond om in de jaren negentig een vervolg te krijgen.
3. Lamanai
Lamanai komt van de Maya term voor “ondergedompelde krokodil” en was ooit een belangrijke stad van de Maya beschaving.
Het is ook gelegen in het noorden van Belize in het Orange Walk district. Lamanai staat bekend om zijn uitzonderlijk lange bewoning die drie millennia duurde. De eerste bewoning dateert van ongeveer 1.500 v. Chr. en dit ging door tot in de Spaanse en Britse koloniale periodes, tot in de 20e eeuw.
In tegenstelling tot de meeste vindplaatsen in de zuidelijke Maya-laaglanden, werd Lamanai aan het einde van de 10e eeuw na Christus niet verlaten. Tijdens de Spaanse verovering van Yucatán stichtten Spaanse monniken hier twee rooms-katholieke kerken, maar een Maya-opstand zorgde voor het verdrijven van de Spanjaarden.
Het overgrote deel van de site bleef tot halverwege de jaren zeventig onaangeroerd. Archeologisch werk heeft zich met name gericht op het onderzoek en restaureren van de grotere bouwwerken, met name de Maskertempel, de Jaguartempel en de Hoge Tempel.
Tijdens de opgravingen stuitte men op aanzienlijke aantallen koperen artefacten. De Maya’s gebruikten koper voornamelijk voor luxe versieringen en rituele doeleinden en in mindere mate als praktische gereedschappen. Ook werden koperen belletjes en bijlen als ruilmiddel gebruikt in de uitgebreide handelsnetwerken van de Maya’s. In de latere periodes werd het metaal lokaal gesmolten en bewerkt. In Lamanai zijn smeltkroezen, gietmallen en mislukte gietsels gevonden.
De Lamanai-ruïnes in Belize behoren tot de meest fascinerende Maya-ruïnes in Midden-Amerika, met name door o.a. de Maskertempel met twee gigantische stenen maskers die de westgevel van de tempel sieren en de Hoge Tempel met een panoramisch uitzicht vanaf de top.
Tussen de locaties Altun Ha (op 25 km. afstand) en Lamanai (op 15 km afstand) ligt een andere Maya site: Chau Hiix. Deze site had nauwe contacten met zowel Lamanai alsook Altun Ha.
4. Xunantunich
Xunantunich is een oude Maya site in het westen van het land, ongeveer 110 km ten westen van Belize City. Het ligt bovenop een heuvelrug boven de Mopan rivier, goed zichtbaar vanaf de 1 km verderop liggende grens met Guatemala.
De naam Xunantunich betekent “Maagd van de Rots” in de Maya-taal. De “Stenen Vrouw” verwijst naar de geest van een vrouw die, volgens de overlevering, deze plek zou bewonen. Er wordt gezegd dat ze volledig in het wit is gekleed en vuurrode gloeiende ogen zou hebben. Ze verschijnt meestal voor “El Castillo”(het kasteel), beklimt de stenen trap en verdwijnt dan in een stenen muur.
De piramide “El Castillo” is één van de bekendste van bouwwerken van Xunantunich. Het is het op één na hoogste bouwwerk [ongeveer 40 meter] in Belize. Het hoogste bouwwerk is de tempel in Caracol. Caracol was de grootste en machtigste Maya stad van Belize. Op haar hoogtepunt woonden hier zo’n 150 duizend mensen. Caracol ligt ongeveer 40 km ten zuiden van Xunantunich.
De eerste moderne verkenningen van de locatie werden uitgevoerd ergens rond 1890. In 1942 wist men op basis van gevonden aardewerk (met behulp van keramische chronologie) meer informatie te verkrijgen over de ouderdom van de locatie.
In de omgeving van Xunantunich, verspreid over het landschap, woonden boeren in kleine dorpen die ‘de stad’ van voedsel voorzagen. Deze dorpen waren economisch gezien zelfvoorzienend.
In een periode waarin de meeste Maya-beschavingen aan het instorten waren, slaagde Xunantunich erin zijn stad en zijn macht uit te breiden over andere gebieden in de vallei. Het hield een eeuw langer stand dan de meeste locaties in de regio. Een theorie is dat Xunantunich een veel beter te verdedigen locatie was omdat het gelegen was op een heuvel.
Alleen in Belize zijn er, zo schatten archeologen, ruim 600 Maya ruïnes. Velen daarvan liggen nog verborgen in de jungle en wachten nog op een mogelijke ontdekking.
Van de ontdekte en bekende Maya sites in Midden Amerika worden Chichen Itza (Mexico), Copan (Honduras), Tikal (Guatemala), Palenque (Mexico) en Lamanai (Belize) vaak genoemd als de mooiste en, historisch gezien, meest bijzondere locaties.
