Wanneer archeologen spreken over de belangrijkste opgravingen van Nederland, wordt de vindplaats Ypenburg vrijwel altijd genoemd. Tijdens de aanleg van de nieuwbouwwijk Ypenburg, aan de rand van Den Haag, werd in de jaren negentig een van de meest spectaculaire nederzettingen uit de Nederlandse steentijd ontdekt. De vondsten waren zo uitzonderlijk dat zij ons beeld van de eerste boeren in West-Nederland ingrijpend hebben veranderd. Een deel van deze bijzondere geschiedenis is tegenwoordig te zien in de expositie van Museon-Omniversum in Den Haag.
Een dorp op een oud duin
Zo’n 5.500 jaar geleden zag het landschap er heel anders uit dan tegenwoordig. De zee lag dichterbij en het gebied bestond uit strandwallen, kwelders, kreken en veengebieden. Op een hoger gelegen duin vestigden zich mensen van de Swifterbantcultuur, een gemeenschap die leefde in een overgangsperiode waarin jagen, vissen en verzamelen werden gecombineerd met de eerste vormen van landbouw en veeteelt. Het droge duin bood een ideale woonplaats midden in een nat landschap.
Een unieke ontdekking
Tijdens de opgraving kwamen de resten van een complete nederzetting tevoorschijn. Archeologen vonden duizenden aardewerkscherven, vuurstenen werktuigen, botten van dieren, visresten, zaden en hout. Dankzij de natte bodem waren veel organische materialen uitzonderlijk goed bewaard gebleven. Hierdoor konden onderzoekers een zeer gedetailleerd beeld reconstrueren van het dagelijks leven van de bewoners.
Misschien wel de meest indrukwekkende ontdekking was een grafveld met tientallen begravingen. De overledenen waren zorgvuldig begraven, vaak in opgetrokken houding en soms met grafgiften. De menselijke resten maakten het mogelijk om onderzoek te doen naar leeftijd, gezondheid, voeding en verwantschap van de bewoners. Daarmee behoort Ypenburg tot de belangrijkste prehistorische grafvelden van Nederland.
Leven tussen land en water
De bewoners van Ypenburg leefden in een bijzonder landschap. Ze jaagden op wilde dieren, vingen vis in de kreken en verzamelden planten en vruchten uit het moeras. Tegelijkertijd hielden zij al runderen, schapen en geiten en verbouwden ze graan. Juist deze combinatie van oude en nieuwe bestaanswijzen maakt Ypenburg zo bijzonder. Het laat zien hoe de overgang van jagers-verzamelaars naar boeren geen plotselinge verandering was, maar een geleidelijk proces dat eeuwen duurde.
Een schat aan informatie
Behalve de menselijke resten leverden ook de kleinste vondsten verrassend veel informatie op. Visgraten, verbrande zaden, stuifmeelkorrels en houtresten maakten het mogelijk om het landschap en het menu van de bewoners nauwkeurig te reconstrueren. Zelfs de seizoenen waarin bepaalde activiteiten plaatsvonden konden deels worden achterhaald. Ypenburg laat zien hoe moderne archeologie veel verder gaat dan alleen het opgraven van potten en stenen; juist de kleinste sporen vertellen vaak het grootste verhaal.
Ypenburg in Museon-Omniversum
De bijzondere vondsten uit Ypenburg vormen een belangrijk onderdeel van de archeologische presentatie in Museon-Omniversum. Bezoekers maken er kennis met het leven van de eerste bewoners van de Haagse regio en ontdekken hoe archeologen uit scherven, botten, zaadjes en werktuigen een compleet verhaal kunnen reconstrueren over mensen die meer dan vijf millennia geleden leefden.
Een van de belangrijkste steentijdvindplaatsen van Nederland
De opgraving van Ypenburg behoort zonder twijfel tot de meest betekenisvolle archeologische ontdekkingen van de afgelopen decennia. De uitzonderlijke conservering van de vondsten en de rijkdom aan informatie hebben het onderzoek naar de Nederlandse steentijd een enorme impuls gegeven. De vindplaats laat zien dat ook onder een moderne woonwijk een wereld verborgen kan liggen die duizenden jaren oud is en nog altijd nieuwe verhalen vertelt over de eerste boeren van Nederland.
