Op een zonnige dag tijdens mijn vakantie kwam ik de enorme Sas dla Stria (Ladinisch voor “Heksensteen”, Ladinisch is een Reto-Romaanse taal die wordt gesproken door ongeveer 35.000 mensen in de Italiaanse Dolomieten) tegen. In het Italiaans staat deze bijzondere rots bekend als Sasso di Stria en in het Duits als Hexenstein. Deze steen wordt ook wel Tschon Stoan genoemd. De rots is zo’n 15.000 jaar geleden op deze plek terecht gekomen toen het ijs smolt.
Sas dla Stria zou over magische krachten beschikken en zou volgens de folklore door een reus zijn gegooid vanaf de Schlern (Sciliar) naar de reuzen van de Funen. De steen was echter veel te zwaar en behaalde zijn doel niet. Hij landde aan de voet van de Tschon Schwaige.
De Funen (soms geschreven als Fünen of Fuenen) verwijzen naar een specifieke categorie heksen, natuurgeesten of schaduwwezens die verbonden zijn met het Schlern‑massief (ook wel of Monte Sciliar genoemd) en de Seiser Alm. Ze worden niet beschreven als klassieke heksen, maar als half‑zichtbare vrouwenfiguren, schaduwen die bewegen als rook, geesten die zich rond stenen verzamelen of nachtelijke begeleiders van rituelen. Ze vormen een kring, bewegen synchroon, en versterken de magie van de tovenaar of heks die het ritueel leidt. De Funen verschijnen vooral bij:
- zwerfstenen
- rotsformaties
- grensstenen
- rituele plaatsen
De Tschon Stoan is hun belangrijkste ontmoetingspunt. In sommige verhalen “wonen” ze in de steen — niet letterlijk, maar symbolisch: de steen is hun anker in de wereld.
In Zuid-Tirol zijn veel verhalen over heksen te vinden. Volgens de lokale sage werd de enorme kei naar deze plek geslingerd in een woede-aanval door de heksenmeester Hans Kachler. De steen wordt in volksverhalen beschouwd als een historische ontmoetings- en aanbiddingsplaats voor de legendarische Schlernheksen en heksenmeesters.
Waar Hans Kachler de mannelijke schaduw is (woede, kracht, explosie), zijn de Funen de vrouwelijke schaduw (stilte, sluier, verdwijning). Hierna volgen enkele verhalen over de steen.
Op de hoogste richel van de Schlern woonde Hans Kachler, een tovenaar met een stem die de rotsen deed trillen. Men zei dat hij de wind kon stilleggen en de wolken kon splijten, maar zijn grootste kracht was zijn woede. Op een dag werd hij door de Sciliar‑heksen uitgedaagd. Ze lachten om zijn oude mantel, zijn kromme staf, zijn onhandige spreuken. Kachler Hans voelde het koken in zijn borst. Hij greep een rotsblok — zo groot als een huis — tilde het op alsof het een kiezel was en slingerde het met een brul de diepte in. De steen vloog door de lucht, sloeg neer op de Alpe di Siusi en bleef daar liggen: de Tschon Stoan. Sindsdien zeggen de herders dat je op stormachtige avonden nog steeds een echo hoort: niet van de wind, maar van Hans Kachler die zijn woede nooit heeft losgelaten.
Op een maanloze nacht zagen de herders schaduwen dansen rond de Tschon Stoan. Ze bewogen als rook, als slangen, als vrouwen met lange haren die geen lichaam hadden. Hans Kachler stond midden in de kring. Hij sloeg met zijn staf op de steen en bij elke slag lichtte de rots op alsof er vuur in zat. De heksen kwamen bijeen om een oude belofte te vernieuwen: de steen was hun vergaderplaats, maar alleen als Kachler Hans hem met magie “opende”. Toen de ceremonie voorbij was, verdween de tovenaar in een wolk van stof. De volgende ochtend lag de steen stil en koud, alsof er nooit iets was gebeurd. Maar de herders wisten beter. Ze vonden voetafdrukken in cirkels — te groot voor mensen, te licht voor dieren.
Lang geleden verdween een jonge herder op de Seiser Alm. Men vond zijn tas, zijn hoed, zijn staf — maar niet hemzelf. De ouderen fluisterden dat hij Hans Kachler had beledigd. De herder had gezegd dat de Tschon Stoan “gewoon een steen” was, geen magisch reliek. Diezelfde avond zag men een licht boven de Schlern, alsof iemand een vuurbal vasthield. De volgende ochtend lag de Tschon Stoan anders: een paar meter verschoven, alsof hij ’s nachts was opgestaan. De herder werd nooit teruggevonden. Sommigen zeggen dat hij door Kachler is meegenomen “achter de steen”, naar een plek waar tijd anders loopt. Anderen zeggen dat hij nog steeds rondwaart op de Alm: onzichtbaar, maar niet verdwenen.
Ondanks alle liefde voor legendes en oude verhalen, moet worden benadrukt dat er in de middeleeuwen gruwelijke heksenprocessen plaatsvonden in de regio Sciliar (waarbij minstens 30 mensen, voornamelijk vrouwen, op wrede wijze werden verbrand).
Bij deze 2,4 meter hoge rots in de Italiaanse Dolomieten zijn prehistorische artefacten aangetroffen. De oudste zijn afkomstig uit de periode van 12.000 v.Chr. Het was een rustplek van de mesolithische jagers, zij bouwden een beschutting tegen de zijkant van de enorme steen.
Marinda Ruiter
Bronnen
Wikipedia
https://www.thecrowdedplanet.com/alpe-di-siusi-seiser-alm-the-witches-mountains
https://www.bbc.com/travel/article/20120824-legends-of-the-italian-dolomites
https://www.seiser-alm.it/en/highlights/tradition-and-culture/the-sciliar-witches
https://www.val-gardena.com/en/dolomites/schlern-sciliar
