In de vorige aflevering las je over ’twijnen’ in de betekenis van ’twee enkele draden ineendraaien’. Bij de ’twijntechniek’ worden echter niet alleen twee draden om elkaar heen gedraaid; er is nog een derde element bij betrokken.
Twijntechniek
De twijntechniek (in het Duits Zwirnbindung) is bekend van Ötzi. Zijn messchede was op die manier gemaakt. De techniek is echter al veel ouder. Al in het Mesolithicum (of nog eerder) maakten ze visfuiken op die manier. Op allerlei plaatsen aan of in het water zijn kleine of grotere stukken daarvan teruggevonden, onder andere in Flevoland.
De twijntechniek bestaat uit twee om elkaar gedraaide ‘draden’ en rechte ‘staanders’. Op de tekening zie je hoe de draden om elkaar en om de staanders heen gaan. De draden konden bestaan uit losjes om elkaar gedraaide bosjes vezels, maar als het sterk moest zijn, werd dubbel getwijnd touw gebruikt. Om zulk touw te maken werden de bastvezels eerst om elkaar gedraaid, waarna twee van zulke touwen weer om elkaar werden gedraaid.
Bij een visfuik zijn de staanders rechte takken, bijvoorbeeld van wilg of rode kornoelje. Ze zijn vrij dun, maar stevig en blijven recht terwijl de draden eromheen worden getwijnd. De draden waren van bast (wilg of linde). Op deze manier zouden ook stevige manden gemaakt kunnen worden.
Verder zijn er fragmenten gevonden van getwijnde flexibele materialen. Soms zijn de staanders iets stugger dan de draaiende draden, maar vaak is het allemaal van hetzelfde materiaal, meestal lindebast of een andere fijne bastvezel.
Zulke getwijnde ‘lappen’ vallen echt onder de definitie ’textiel’. Men neemt aan dat ze werden gedragen als een soort cape. Sommige van de gevonden stukken hadden een ‘pool’ (losse uitstaande draden), meestal ook van lindebast. Uit experimentele archeologie bleek dat een cape met pool aan de buitenkant de regen buitenhoudt.
Soortgelijke lappen in twijntechniek, maar dan grover, zouden vloermatten en slaapmatjes kunnen zijn geweest. Voor zulke matten waren biezen een geschikt materiaal.
Gereedschap
Voor deze techniek was geen gereedschap nodig. Maar in latere tijden werd (en wordt) het twijnen ook gedaan om kettingdraden op een weefraam. Misschien werd er een constructie van een gebogen tak gebruikt. Maar zelfs als zo’n hulpmiddel bij een opgraving zou worden gevonden, is het vrijwel ondoenlijk om te herkennen waarvoor het werd gebruikt.
Twijn zelf een onderlegger
Een onderlegger maken op de manier van de visfuiken is eenvoudig.
Benodigdheden: wat dunne rechte takjes en een hoeveelheid vezelmateriaal naar keuze.
Begin met een bosje vezels dat je een stukje ineendraait, ongeveer in het midden. Vouw dit ‘draadje’ om het eerste stokje heen. Breng het voorste draadje naar achteren en het achterste eroverheen naar voren. Leg dan het tweede stokje ertussen. Leg opnieuw het voorste draadje naar achteren en het achterste naar voren. Voeg het volgende stokje toe. Ga zo door tot je alle stokjes hebt gebruikt. Draai de twee draadjes een paar keer om elkaar heen.
Keer voorzichtig je werkstuk om als je in dezelfde richting verder wilt werken, of werk nu in tegengestelde richting. Doe hetzelfde als daarnet, maar nu zitten de stokjes al aan één kant vast. Ga op die manier een aantal keren heen en weer. De afstanden ertussen kun je helemaal zelf bepalen: wil je nog veel van de stokjes zien, of wordt het een dicht ‘matje’?
Als een draadje te kort wordt, leg je er nieuw vezelmateriaal bij en draai je dat samen met het oude uiteinde.
Bibliografie
- The Prehistoric Art of Textile Making – The development of craft traditions and clothing in Central Europe door K. Grömer
- Perishable Material Culture in Prehistory door L. M. Hurcombe
- Steentijd in je eigen tijd door D. Olthof
- Artikel Drie visvangsystemen uit het Neolithicum van de vindplaats ‘Hoge Vaart’ door T. Hamburg, W. J. Hogestijn en H. Peeters
- Textile materials from the Stone Age, reconstructions by Anne Reichert
- Artikelen van Exarc.net, Researchgate.net, Sciencedirect.com en Nature.com
- Filmpjes van YouTube (vooral van Sally Pointer)
