Bij Bronneger liggen zelfs vijf hunebedden. De twee meest westelijke zijn, ‘op oude foto’s’, al elders beschreven (D21 en D22), in dit artikel focusseren we ons op de overige drie: D23, D24 en D25. De meeste hunebedden van Drenthe (en Groningen) liggen alleen in het landschap, op enkele plaatsen vind je er twee vlak bij elkaar en slechts op twee plaatsen kun je er drie vlak bij elkaar vinden: bij Emmen en hier, bij Bronneger. Waarom liggen ze zo dicht bij elkaar? We weten het niet. Misschien raakte het hunebed vol of kreeg men na verloop van tijd om een andere reden de behoefte om een tweede, en daarna zelfs een derde, graf te bouwen? Of waren het twee (of drie) families uit hetzelfde dorp die ieder hun eigen grafmonument hadden?
De oudste foto’s van de hunebedden van Bronneger zijn uit 1874, gemaakt door Johannes Goedeljee, waarschijnlijk in opdracht van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden (RMO). Omdat foto’s in die tijd moeilijk of in elk geval erg duur waren om af te drukken werden ze vaak nagetekend, waarbij storende elementen (struiken, schaduwen) werden weggelaten en andere belangrijke details juist benadrukt (de vorm van de stenen, het contrast). De natekeningen hieronder, gemaakt door conservator (en later directeur) van het RMO Willem Pleyte, zijn dus opgeschoonde, verduidelijkte en deels geïnterpreteerde versies van de oorspronkelijke foto’s — puur bedoeld om het hunebed beter te begrijpen, niet om het exact weer te geven.
Van Giffen trof in 1918 de drie naast elkaar gelegen hunebedden in totaal verschillende staat aan. D23 werd door hem omschreven als “geheel verstoord”: er waren veel stenen weg of verschoven, de drie dekstenen (nu zijn er nog maar twee)) waren allen in de kuil gezakt, er waren nauwelijks nog draagstenen over en er was geen spoor meer van een dekheuvel. Ook D24 was “zeer onvolledig en sterk gehavend”: ook hier veel verzakte en ontbrekende stenen. Er was nog slechts een klein restant van de dekheuvel zichtbaar. Over D25 daarentegen was zijn oordeel: “in zeer goede staat”. Hij vond een vrijwel complete constructie van 8 draagstenen, 4 dekstenen en 2 sluitstenen, een duidelijk nog intacte vorm, en: veel aardewerkscherven (ong. 60 potten). Alle drie de hunebedden zijn in 1960-1961 gerestaureerd. Het grote verschil, D23 en D24 in stukken, D25 het best bewaard, is nu echter nog steeds duidelijk zichtbaar.
Voor meer informatie over D23, D24 en D25 klik hier
De historische foto’s bij dit artikel zijn te vinden via het Archief van het Rijksmuseum van Oudheden | Fotoarchief (zoeken op ‘bronneger’) en https://dbc.rug.nl/digital/collection/GIA-fotos (gebruik de zoektermen ‘bronneger’ en ‘hunebed’).
